Donderdag 19/05/2022

'Het kasteel van Assepoester is pure wild art'

'Het is een beetje zoals gedomesticeerde dieren versus wilde dieren.' Wild Art, het nieuwe boek van kunstcriticus David Carrier en Joachim Pissarro, heeft het over dat tweede: artiesten die verguisd worden door de - gedomesticeerde - kunstwereld, maar eigenlijk best interessante dingen doen. 'Als je in het museum blijft, zal je visie beperkt blijven.'

"Zie die truck daar staan!" Ik zit in de chique lobby van het Sir Albert Hotel in Amsterdam. Halverwege het gesprek wijst de licht chaotische maar joviale David door het raam naar een bestelwagen, waarop een kleurrijke illustratie van een rund staat afgebeeld met de slogan 'Nice to meat you'. Hij grinnikt.

David ziet kunst in alles. Correctie: niet in álles, maar in héél veel. Als kunstcriticus hoort hij zich eigenlijk bezig te houden met de creaties binnen de museummuren, maar daar heeft hij lak aan. Zijn kersverse boek Wild Art gaat over de pret die zich 'daarbuiten' bevindt, buiten de gevangenis van het museum met zijn cipiers: de curators, directeurs en kunstcritici. "Ik heb geen afkeer van musea, hoor", vertelt David. "Dit boek schreef ik om de geest wat te verruimen. Ik wil dat mensen de grenzen van de kunstwereld inzien."

Wat denkt u van een golden retriever die geschilderd is in de camouflagekleuren van een tijger, van pornoster en body artist Chelsea Charms met meer dan 27 kilo boezem, of van het Assepoesterkasteel in het Walt Disney World Resort, Florida? David vindt het allemaal geweldig. Maar hoe komt een gerenommeerd kunstcriticus hierbij terecht? "Het gebeurde tijdens een etentje met co-auteur Joachim Pissarro in New York. We zaten in een typisch bourgondisch restaurant, met een pittoresk schilderijtje aan de muur. Ik vroeg de ober naar de maker ervan, maar hij had geen idee. Toen kreeg ik mijn eurekamoment: als criticus moest ik dat schilderijtje verguizen. Het was geen échte kunst. Maar waarom toch? Ik vond het erg mooi."

David vertelt dat hij gisteren het Van Goghmuseum bezocht heeft, en even geïnteresseerd had gekeken naar de kunstwerkjes van de straatkunstenaars vóór het museum als naar de werken ín het gebouw. "Begrijp me niet verkeerd," zegt hij haast verontschuldigend, "ik vind niet alles boeiend. Het meeste wat je op straat aantreft is saai, net zoals in een museum trouwens. Maar sommige zaken zijn leuk." Een heel interessant voorbeeld van straatkunst in zijn boek is de Invisible Car. De wagen is geschilderd naar zijn achtergrond: het huizenblok en de parkeerlijnen zijn perfect over de wagen doorgetrokken waardoor het vehikel als een stadskameleon in zijn omgeving opgaat. "Warhol heeft ooit een BMW-racekar geschilderd. Die belandde wel in het museum, deze niet."

De verplichte tattoo

Niet iedere creatieve uitspatting hoort thuis in een museum. David wil gewoonweg aanhalen dat er, naast het gangbare circuit, ook een parallelle kunstwereld bestaat. Wild art is een wereld opgebouwd uit disciplines als street art, body art en afvalkunst, maar ook ijs- en zandsculptuurkunst, tot zelfs latte-kunst. "In feite moet je beide werelden bekijken als concentrische cirkels. De middelste cirkel is de kunstwereld, de wereld errond is die van wild art. Daar gebeuren ook best interessante dingen, die niet altijd tot de binnenste cirkel geraken."

Wild art voldoet vaak niet aan de regels van de echte kunst - regels ter behoud van de 'hogere' boodschap. Maar dat maakt het er niet minder boeiend op. In de sectie body art botsen we bijvoorbeeld op Stelarc, die een oor transplanteerde in zijn voorarm. En we komen te weten dat het Samoaanse volk, de uitvinders van de tattoo, iedere man verplichtte een erg pijnlijke tatoeage te laten zetten ter compensatie van de pijn die vrouwen voelen tijdens de bevalling. Oog om oog, tand om tand.

Nog meer leerzame info: in Zuid-Korea bevindt zich een erotisch sculpturenpark op een eiland, Jeju Loveland genaamd, in Amerika bestaat zoiets als opmerkelijke, spontane afvalkunst in de vorm van schoenbomen - mensen smijten hun versleten schoenen in dezelfde boom - en in het Zuid-Franse district Drôme, nabij Valence, creëerde de postbode Ferdinand Cheval een architecturaal wonder, bijna honderd jaar geleden. Het Palais Idéal is een Gaudiaans aandoend paleis dat de postbode bouwde met stenen die hij verzamelde tijdens zijn route. Ferdinand deed er 33 jaar over om zijn droompaleis te bouwen.

Maar ook de Amerikaanse realityshow Toddlers and Tiaras, en schoonheidswedstrijden voor honden, staan in het boek. "Alles wat gewaardeerd wordt door een bepaalde groep van mensen, is op z'n minst interessant om even te bekijken", antwoordt David. Zelfs schilderijen van de 'hand' van olifanten en wasberen staan erin. Seriously, David? Hij grinnikt. "Bekijk dit boek als een denktank. Als je in het museum blijft, zal je visie beperkt blijven."

Veel voorbeelden die in het boek staan, zijn kitsch. David verkiest het buzzword spektakelkunst, maar ook spektakelkunst is - tenzij ironisch bedoeld - niets voor de echte kunstliefhebber. Het is entertainment voor het plebs, nietwaar? Immers, de Franse socioloog Bourdieu stelde het al: mensen met een beperkt financieel en cultureel kapitaal kennen een 'smaak van de noodzaak'. Wat dat inhoudt: opzichtigheid en grootschaligheid, met andere woorden alles wat blinkt en schittert, kunst met een grote oeh!- en ah!-factor.

Tussen kitsch en kunst

David vindt dat Bourdieu ergens een fout maakte. "Hij deelde de smaak van mensen in op basis van hun sociale positie. Smaak is veel persoonlijker dan dat." Iemand met geld en meerdere diploma's kan en mag toch ook van spektakelkunst houden? "Weet je, de kunstwereld is een erg liberalistische, linkse wereld. Diegenen die erbij horen, proclameren dat zij enorm open zijn, maar dat is niet zo. Ze zijn enkel open binnen hun eigen regels. Een assistent van mij gaf tijdens een etentje toe dat zij de werken van Thomas Kinkade eigenlijk oprecht leuk vindt. Kinkade is een extreem christelijke man die spectaculaire, liefdevolle landschappen schildert. Hij hangt in de huizen van miljoenen Amerikanen. Het kunstige gezelschap vond dat onaanvaardbaar. Er was geen discussie mogelijk. 'You're quite a bad person', kreeg ze uiteindelijk naar haar hoofd geslingerd."

Waarom is het zo erg om kitsch of spektakelkunst leuk te vinden? Alsof er geen cultuurminnend volk op Tomorrowland rondloopt. Het hoeft niet altijd hoge kunst te zijn. Toegegeven, David gaat wel wat ver in die gedachte. In zijn boek staat zelfs het kasteel van Assepoester in het Walt Disney World Resort afgebeeld. "Dat kasteel is wél erg populair", legt hij uit. "Het gebouw is een kopie van twee bestaande kastelen, het Schloss Neuschwanstein in Beieren en het Alcázar van Segovia." Een kopie, inderdaad, dus niet erg authentiek en heel erg kitsch. "Maar uiteindelijk is zowat alle architectuur gebaseerd op andere gebouwen. Neem nu dit hotel. Niemand zou deze lobby kitsch noemen. Maar als je goed kijkt, is het ook gewoon een samenraapsel van stijlen en ontwerpen."

En zo kreeg ik míjn aha-erlebnis. David heeft gelijk. De mooie boekenwand tegen de muur van de lobby is een afkooksel van een English library, de rest van de inrichting werd uit een boekje over minimalisme gestolen. Misschien moeten we niet zo hoog van onze toren blazen, wij, de 'cultuurvreters'. David: "Eerst wilde ik dit boek nog een ondertitel geven: 'Open your eyes'." Hij kijkt me smalend aan en zegt: "Maar als je straks naar het station wandelt, moet je echt eens die tentoonstelling van Francis Bacon binnenstappen."

De Nederlandstalige editie van Wild Art verschijnt in mei, 35 euro, Terra Lannoo

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234