Vrijdag 18/06/2021

Piketty

Het kapitaal staat weer op de agenda

null Beeld ANP
Beeld ANP

Vandaag spreekt de ster-econoom Thomas Piketty de Nederlandse Tweede Kamer toe. Gaat hij politici inspireren tot een hernieuwde strijd tegen ongelijkheid?

De rondvaart door Amsterdam met gillende groupies ontbreekt voor de rockster-econoom. Maar zijn komeetachtige opkomst wordt al vergeleken met die van The Beatles, waarmee in de jaren zestig een nieuw tijd werd ingeluid. Alleen is er dit keer geen gekte vanwege een aanstekelijk wijsje dat iedereen pakt, maar vanwege een economische pil met een saaie omslag.

Geen econoom heeft bij zijn komst naar Nederland op voorhand zoveel belangstelling gekregen of zoveel controverse opgewekt als de Fransman Thomas Piketty. In Den Haag zullen de politieke partijen vandaag lijnrecht tegenover elkaar staan als Piketty het gevaar van ongelijkheid toelicht. Daarna zal hij een optreden verzorgen in een uitpuilend Paradiso in Amsterdam. Acht maanden geleden kende niemand hem. Nu geniet hij heldenstatus.

Hij is echter niet de nieuwe Che Guevara die de maatschappij wil veranderen of een nieuwe ideologie wil lanceren. 'Ik ben niet geniaal. Ik heb alleen gedaan wat gek genoeg niemand anders eerder had gedaan: laten zien hoe de financiële ongelijkheid zich over heel lange termijn ontwikkelt.' Of het resultaat van zijn monnikenwerk blijvende invloed zal hebben, weet hij zelf niet. Hij hoopt het wel, want 'extreme ongelijkheid is zeer gevaarlijk'.

Dat Piketty's boodschap de politiek en de maatschappij nu zo bezighoudt, verbaast ook hoogleraar sociologie Herman van de Werfhorst, die veel over ongelijkheid schreef. 'Zijn verdienste is dat hij het over een zo lange periode heeft uitgezocht en toegankelijk heeft opgeschreven. Maar het heeft blijkbaar zijn eigen dynamiek gekregen.' Voor 2007 zou zijn boek zijn weggedrukt op de onderste plank van de universiteitsbibliotheek. Nu, ruim zes jaar na het begin van de crisis, is er precies de goede voedingsbodem voor. 'Het gevoel dat het wel goed komt na de crisis is aan het wegvallen', ziet Van de Werfhorst. De verkrampte pogingen van rechtse politici en economen om zijn conclusies met andere statistieken onderuit te halen, werken niet.

undefined

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Grootverdieners

Van alle kanten verschijnen pleidooien voor een rijkenheffing, een jaloeziebelasting of een Dagobert Ducktaks, waarmee de kloof tussen arm en rijk weer iets moet worden gedicht. De partij die niet kiest, de PvdA, heeft het moeilijk. Of dit duidt op een nieuwe periode van meer polarisatie in de politiek durft de socioloog Herman Vuijsje niet te voorspellen. 'Het gevoel dat het niet zo snel meer goed komt met de economie wordt inderdaad breder gedragen. Banken en andere grootverdieners hebben ons een loer gedraaid die structureel is, die misschien wel een hele generatie gaat duren.'

De econoom Arnoud Boot noemt dat ook de reden voor het succes: 'De onderliggende maalstroom is bepalend voor de vraag of de boodschap wordt opgepakt. In 2012 publiceerde de econoom Joseph Stiglitz zijn prachtboek Price of inequality. Dat kwam op een verkeerd moment en was dus geen hype.' Opvallend: de komst van de Nobelprijswinnaar Stiglitz naar Nederland, donderdag, krijgt nauwelijks belangstelling.

Sinds de kredietcrisis van 2007 is geregeld gespeculeerd over een comeback van de na-oorlogse beweging die de macht van de factor arbeid vergrootte ten koste van de factor kapitaal. Toen de wederopbouw in de jaren tachtig verzandde en de industriële afbraak inzette, sloeg onder invloed van de politici Margaret Thatcher en Ronald Reagan de stemming om. Hun goeroe was Milton Friedman, een Amerikaanse econoom die verklaarde dat mensen het best af waren als de markt zijn werk deed. In combinatie met de val van de Muur leidde dit tot een neoliberale storm die zelfs de sociaal-democraten van hun geloof deed vallen. De factor kapitaal kon de factor arbeid weer helemaal naar de hand zetten. Bedrijven potten de winsten op en probeerden die uit het zicht van de fiscus te houden.

Occupy leek in 2011 het tij te keren, maar de protesten tegen het grootkapitaal op Wall Street, in de City en aan het Damrak bloedden dood. Occupy miste bevlogen leiders en wetenschappelijke onderbouwing. De invloed bleef beperkt. Of Piketty een omslag zal bewerkstelligen, is niet te voorspellen. 'Er is niet die groepsbinding als onder de generatie studenten van toen', aldus Vuijsje. Er is evenmin een arbeidersklasse, zoals tijdens de opkomst van The Beatles.

WAT PIKETTY IN ZIJN BOEK BETOOGT

Kapitaal in de 21ste eeuw, zoals de titel van het boek van Thomas Piketty luidt, gaat over het probleem van de kapitaalverdeling. Piketty maakt een vergelijking van de vermogensontwikkeling in twintig landen in de wereld over de laatste twee eeuwen. Daaruit blijkt dat, een kleine periode na de Tweede Wereldoorlog uitgezonderd, de ongelijkheid nog steeds toeneemt, doordat de opbrengsten van kapitaal hoger zijn dan die van arbeid. Mensen die geld hebben worden sneller rijk dan mensen die het niet hebben. Dit wakkert onvrede aan en ondermijnt democratische verworvenheden. Piketty ziet het als een belangrijke taak voor de politiek om dat te corrigeren. Nederland behoort niet tot de landen die Piketty heeft onderzocht.

undefined

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234