Donderdag 13/05/2021

Het kanneke van Dianneke

Precies twee jaar na het titelloze debuut brengt Laïs deze week zijn tweede cd uit, Dorothea. De drie jongedames vermeien zich in folk, maar hun kijk op het genre is hedendaags, wat een rijk geschakeerde plaat oplevert, van liedjes met loops tot a-capellanummers. Een gesprek over koppigheid, verkrachting en de laïsisering van oude teksten.

Brussel / Van onze medewerker

Christophe Verbiest

Laïs - Jorunn Bauweraerts, Nathalie Delcroix en Annelies Brosens - is al lang niet meer het a-capellatrio waarvoor het soms nog versleten wordt. Op het twee jaar oude, titelloze debuut zorgde Kadril, een van de pioniers van de moderne folk in Vlaanderen, voor de begeleiding. Op Dorothea krijgen de drie twintigers de steun van de begeleiders met wie ze al een tijdje live spelen. Loops of malicieuze gitaren zijn geen taboe, maar Laïs gebruikt ze alleen als zo'n eigenwijze en eigentijdse inkleuring ten dienste staat van het liedje, zoals in de geniale single '(Houd uw) Kanneke' of de mystieke parel 'Dorothea'. Aan de andere kant van het spectrum bevinden zich nog enkele a capella gezongen liederen en ook dan snijdt het Kalmthoutse drietal recht naar het hart. Want, laat daar geen misverstand over heersen, de meerstemmige zang blijft de kern van deze groep.

Laïs nam zijn eerste plaat op in relatieve rust. Ondertussen, 50.000 verkochte cd's later, is er veel veranderd. Jorunn: "Een surrealistisch resultaat, we hadden gehoopt op 2.000." Het nieuwe van wat ze doen is hun eigen verklaring van het succes. Annelies: "Onze driestemmigheid is ook erg herkenbaar. Als je ons op de radio hoort, weet je meteen: dat is Laïs." Jorunn: "En we stralen uit dat we echt zijn. Veel vrouwengroepen zijn door een buitenstaander samengesteld, wij hebben elkaar zelf gevonden."

Het drietal verhuisde van een klein, onafhankelijk label naar een grote maatschappij. De druk moet dus een stuk groter zijn. Nathalie: "Helemaal niet." Jorunn: "Trouwens, we hebben een deadline nodig om echt in gang te schieten. Voor ons is het grote verschil dat we nu meer muzikale inspraak hadden." Nathalie: "Voor de eerste plaat hebben we de zangpartijen pas opgenomen toen de muziek van Kadril al op band stond. Nu is het ònze muziek."

Voor de buitenwereld is Laïs een trio zingende jonge vrouwen. Maar de muzikanten, aangevoerd door Fritz Sundermann, zijn niet meer weg te denken. Jorunn: "Maar wíj blijven wel Laïs. Want waar staan we over twee jaar? Misschien werken we dan met andere muzikanten, strijkers bijvoorbeeld. Door Laïs beperkt te houden tot ons drieën bewaren we de vrijheid om te evolueren." Ideeën zijn er nog niet echt. Jorunn: "Behalve dan iets doen met wat strijkers à la Gainsbourg, een beetje Arabisch." Daniel Lanois staat hoog op het verlanglijstje als toekomstig producer.

De meeste melodieën hebben ze zelf geschreven, maar voor teksten duiken de drie het (verre) verleden in. Wat is het selectiecriterium? Annelies: "Ik denk dat we onbewust altijd naar gelijkaardige teksten grijpen. Ze moeten wel goed in de mond liggen èn iets vertellen." Jorunn: "Ze moeten over meer gaan dan de bloemetjes en de bijtjes. Teksten vinden is geen probleem, al is het wel een zaak van veel rondsnuffelen op rommelmarkten en in antiquariaten. Een winkel binnengaan met de mededeling 'Ik wil tien grave liedboeken' levert meestal niets op." Is het een probleem als teksten de jongste decennia al door anderen zijn opgenomen? Jorunn: "Niet echt, want we schrijven meestal toch nieuwe melodieën. Trouwens, soms kom je achteraf pas te weten dat anderen dezelfde nummers hebben gespeeld. Ik heb pas ontdekt dat De Elegasten ooit 'Bruidsnacht' hebben opgenomen. En ''t Smidje' stond blijkbaar vroeger ook op het repertoire van Miek en Roel.

"De meeste liedboeken dateren van de negentiende eeuw, maar dat komt ook omdat men toen pas echt met de publicatie daarvan is begonnen. Die liedteksten zijn mondeling overgeleverd, waardoor de oorsprong niet te achterhalen is. Een aantal dateert zeker uit de Middeleeuwen. Meestal zijn ze door mannen geschreven. Maar we hebben wel een tof boekske van een begijn - begijnen behoorden tot de weinige vrouwen die toen enige vrijheid hadden - vol schunnige teksten."

Is er eenmaal voldoende materiaal verzameld, dan begint het zoeken in de vele pagina's. Nathalie: "Sommige teksten zijn wel boeiend, maar niet geschikt om een melodie bij te bedenken." Jorunn: "Wat je zelden vindt is een tekst met een refrein, in de regel krijg je een opeenvolging van strofen, wat soms wel wat lastig is als je een nummer moet maken dat commercieel moet liggen. We werken een tekst ook zo bij dat hij nu nog te begrijpen is - we zingen geen 'sch' en 'ghy'. Noodgedwongen moeten we ook geregeld strofen schrappen omdat zo'n lied vaak veel te lang is."

Ruim de helft van de liederen op Dorothea is in het Nederlands, een aantal andere is Frans, maar Laïs richt de blik bijvoorbeeld ook naar het noorden, zoals in het Oud-Finse 'Tina vieri' - een paar jaar geleden nog opgenomen door de moderne folkies van Hedningarna. Enig idee waar dat lied over gaat? Nathalie: "Eh, nee, het kan zijn dat we iets heel stoms zingen."

In 'De valse zeeman' krijg je afwisselend een mannelijk en een vrouwelijk standpunt. Zo'n nummer zou je afwisselend door mannen en vrouwen kunnen laten zingen. Jorunn: "We hebben er nog nooit aan gedacht om de hij's en de zij's te veranderen omdat wij toevallig vrouwen zijn." Annelies: "We zingen sowieso vaak uit een mannelijk standpunt over vrouwen." Nathalie: "Wij zijn die personages niet, we zijn de vertellers."

Nogal wat liedjes van Laïs staan bol van de seksuele metaforen. De aansporing "houd uw kanneke proper, Dianneke" in het verkrachtingslied '(Houd uw) Kanneke' heeft niets met een kruik te maken. Nathalie: "Toch blijken veel mensen te denken dat het over een echt kanneke gaat, dat merken we aan de vragen die luisteraars ons soms stellen." Jorunn: "Iedereen zingt over seks, alleen gebruikt men tegenwoordig min of meer duidelijke taal. Vroeger kon dat niet en die symboliek vind ik wel tof."

Ook kenmerkend voor zulke oude verzen is de moraliserende toon. Neem nu de moeder die in 'Klaas' haar zoon duidelijk maakt dat elke vrouw hem in het ongeluk zal storten, een raad die de jongeman ter harte neemt. Opvallend is dat Laïs zulke 'levenslessen' zonder goedkope ironie brengt. Dat maakt de vertolkingen precies zo knap, want het zou makkelijk zijn om in deze tijd met de toon van die oude teksten te spotten.

De meeste liedjes op het Laïs-repertoire zijn niet opbeurend voor mannen, die bijna allemaal hartenbrekers, verkrachters of moordenaars blijken. "Geen bewuste keuze, hoor," verklaart Nathalie lachend. Jorunn: "Ik vind ze voor vrouwen evenmin troostend. De dramatiek leidt vaak wel tot mooie zinnen, zoals 'Hij drukte ze neder in het groene gras'. Dat klinkt bijna romantisch, al is het in wezen erg tragisch."

Laïs heeft al flink wat bekende fans, zoals Emmylou Harris, Sting (die hen als voorprogramma engageerde) en de Corsicaanse polyfonisten I Muvrini, die hen zelfs vroegen om samen een liedje op te nemen. De zangeressen kunnen een lach niet onderdrukken als het onderwerp ter sprake komt en slaken vervolgens een diepe zucht. Annelies: "Ze hadden ons muziek bezorgd zonder te zeggen wat ze verwachtten. Wij bedachten iets en toen bleken ze niet tevreden te zijn - ja zèg! Daarenboven moesten we in het Engels zingen, wat onzin is, want zij zingen toch ook in het Corsicaans? We hebben toch een compromis bereikt, maar toen hebben ze het nummer achter onze rug opnieuw gemixt." Laïs heeft het been stijf gehouden, maar nadien zou I Muvrini voor iedere verder samenwerking hebben bedankt. Jorunn: "Dat hebben ze ons niet verteld. Voor ons was de samenwerking een kans om in Frankrijk een breder publiek te bereiken, maar I Muvrini hebben precies daar het liedje niet op de cd gezet." Annelies: "We voelden ons, nu ja, misschien niet gebruikt, maar toch gepakt, zo van: 'We hebben jullie nodig om in België meer cd's te verkopen.' Terwijl het veel mooier had kunnen zijn."

Dorothea verschijnt bij Virgin en ligt vanaf woensdag in de winkel.

Laïs speelt op 29/11 in de concertzaal van de Vooruit (Gent), op 04/12 in de Bourlaschouwburg (Antwerpen), op 08/02 in De Spil (Roeselare), op 16/02 in De Velinx (Tongeren) en op 02/03 in De Werft (Geel).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234