Zondag 20/06/2021

'Het kan verkeren, zoals P.C. Hooft zei'

(Louis van Gaal)

Als de gave van betweterij aan Hollanders mag worden toegeschreven, dan vormt voetbalcoach Louis van Gaal in zijn eentje een natiestaat. Talloos zijn de aanvaringen die hij had met zijn 'vrienden en vriendinnen van de pers', wanneer er een wedstrijd werd nabesproken. Waar het verzamelde journalistendom 'kansen' bij de tegenpartij had waargenomen, corrigeerde Van Gaal ze tot 'mogelijkheden'. Verkeerde de persconferentie nog in haar beginstadium, dan begon Van Gaal, nippend van een bacootje, een referaat over het verschil tussen een kans en een mogelijkheid - met zo'n hardnekkigheid, dat zwijgen de enige oplossing leek om voor het ochtendkrieken thuis te raken. Hadden de explicaties van de coach aan het persgilde echter al enige tijd gevergd, dan werd eerstgenoemde wat korter van stof. Eén kritische opmerking kon fataal zijn. En zo gebeurde het dat een journalist eens werd toegebeten: "Ben jij nou zo dom, of ben ik nou zo slim?" We bevonden ons midden in de era dat Van Gaal als coach van Ajax de ene prijs na de andere binnenhaalde. Het gelijk leek als een pleistertje aan zijn zijde te kleven. Louis van Gaal, in 1951 geboren te Amsterdam, had daar ook met ongekend doorzettingsvermogen aan gewerkt. Begonnen als speler die weliswaar een verdienstelijk balletje trapte maar nooit de absolute top haalde (Sparta, FC Antwerp, AZ '67), gaf hij blijk van vergaande organisatorische inzichten die hij institutionaliseerde in een spelersvakbond. Na zijn actieve carrière wierp hij zich met ziel en zaligheid op iets boventijdelijks dat in twee woorden te vatten is: discipline en teambuilding.

De trainer Van Gaal geloofde slechts in individuen voorzover ze een elftal tot nut konden strekken. Dit collectivisme uitte zich in door hem gesommeerde rugnummers, niet zozeer wijzend op geluksgetallen als wel op taken. Wie 'op zeven' speelde, rechtsbuiten, wist te allen tijde hoe de verhouding tussen aanvals- en verdedigingskracht lag, eendrachtig samenwerkend met 'de zes' en 'de tien'. Daarmee brutaliseerde Van Gaal de idealistische principes van Johan Cruijff die, gezegend met een aangeboren talent, uitging van spelers die "wat extra's kunnen brengen". De linksbenige pingelaar Bryan Roy sneefde wegens "gebrek aan rendement" onder het bewind van Van Gaal, wie het te doen was om "het inslijpen van automatismen".

Bij Ajax had hij de kans gekregen zijn systeem te perfectioneren, doordat hij als jeugdtrainer piepjonge, onervaren spelers kon kneden. Toen Van Gaal na het vertrek van Leo Beenhakker tot ieders verrassing tot hoofdtrainer werd gebombardeerd, kon de cola van hun gezonde lichamen worden aangelengd met een scheutje Bacardi voor een gezonde geest. Hij was hun biechtvader die zich zeker niet te groot voelde om in flats te Diemen op hun verjaardagen te komen opdagen wat, gezelligheidsdier als hij leek te zijn, werkelijk een offer was.

De successen kwamen en bleven komen en de gewezen linkse komiek Freek de Jonge suggereerde zelfs in een gewezen links opinieblad dat Van Gaals verlicht despotisme naar de politiek zou moeten worden vertaald. Bij al die triomfantelijkheid trachtte de god in kwestie nog enige relativering in te bouwen. De voetballerij was en is immers zo veranderlijk als het weer, en Van Gaal bracht dat blote feit bescheiden over aan zijn vrienden en vriendinnen van de pers: "Het kan verkeren, zoals P.C. Hooft zei." Dat het gezegde in werkelijkheid op naam stond van Bredero, was een minor detail voor über-betweters: Louis beschikte anders, dus desnoods moest de geschiedenis maar worden herschreven.

Uiteindelijk gaf de god blijk van verdacht menselijke trekken. Het had er de schijn van dat Louis van Gaal de touwtjes liet vieren toen hij na het behalen van een of andere cup door een microfoon tegen het samengedromde volk scandeerde: "Wij-zijn-de-besten." De pedagoog werd demagoog, het was beschamend én ontroerend om op de televisie te zien. Duidelijk werd dat de man een doel bereikt had en ook dat het muggenziftende Holland te klein voor hem was geworden. Van Gaal vertrok naar Barcelona, om de prijzenkast van de plaatselijke FC nog even wat bij te vullen. En hoewel hij al in Nederland ijverig een stoomcursus Spaans had gevolgd, was de pers aan mediterrane zijde toch niet helemaal overtuigd van zijn kwaliteiten. En hoe Van Gaal ook zijn privé-moreel handhaafde door bijvoorbeeld tweemaal per week naar de kapper te gaan en hoe hij ook de loftrompet stak over "mio goekedores", de spelers in kwestie, getaand door een fijn zonnetje, waren lui en eigenwijs en helemaal niet van zins zich in het kikkerlandse keurslijf te laten dwingen. Van Gaal won wel wat maar niet genoeg, en werd ontslagen.

Toen kreeg hij de baan die hij immer had geambieerd: bondscoach. Zijn hart moet zijn gezwollen tot slagschipbreedte en dat zal er de oorzaak van geweest zijn dat Oranje, vol spelers die Van Gaal had opgeleid en die, inmiddels onafhankelijk en vadsig geworden, voor het geld hadden gekozen in veelal zuidelijke landen, amper presteerde. Ter kwalificatie voor het WK moest zelfs een beslissingswedstrijd worden gespeeld tegen het nederige Ierland. Naarmate tijdens die formaliteit de minuten verstreken en de bal het vijandige net maar niet toucheerde, raakte het Nederlandse elftal de kluts kwijt. Jaap Stam, die net een autobiografie had gepubliceerd waarin hij zijn geboortemetropool Kampen op de kaart had gezet, gaf een afstandsschot dat leidde tot een inworp voor de tegenstander. Evident was dat er gewonnen moest worden. Van Gaal wisselde in de tweede helft zijn vleugelspitsen.

Van zijn onfeilbaar ogende systeem was hij hoogstpersoonlijk afvallige geworden. Na het verlies nam Van Gaal ontslag, probeerde het nogmaals bij Barcelona, werd daar wederom ontslagen en oefende zich in trainerswerkeloosheid: freelance voetbalanalist, waarbij hij de voze mentaliteit van moderne spelers laakte. En net toen de instantroem verder weg lag dan ooit en Van Gaal een levende legende à la Elvis Presley in Las Vegas dreigde te worden, vertrok Leo Beenhakker als technisch directeur bij Ajax. En Zijn Naam Werd Genoemd. Even was er weerstand van erelid Johan Cruijff - maar Van Gaal werd het en 'de cirkel was rond'. Ach, voetbal. Zoals Constantijn Huygens reeds zei: men kan het niet verleren.

Marc Kregting

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234