Maandag 25/01/2021

Zalm van het jaar

Het kalifaat heeft zich genesteld in ons aller brein

Beeld ANP

Ooit gedacht dat u het in de rij bij de bakker zou hebben over het kalifaat? Sinds afgelopen zomer doet u het en samen met u ook het Pentagon in de VS, de extremisten in Brussel, de rechtbank in Antwerpen en de would-be-jihadisten down-under. Het kalifaat heeft zich genesteld in ons aller brein.

Kalifaat. Het woord roept een sfeer van middeleeuwen op, van oorlog en heerschappij. Van onderwerping en woeste woestijntaferelen. Ook wel van verfijning en ongebreidelde spilzucht, maar die kenmerken laten we hier even achterwege; ze passen niet bij het huidige kalifaat, dat zich ergens tussen Syrië en Irak heeft neergeplant.

Toen Abu Bakr al-Baghdadi al-Husseini al-Quraishi op 29 juni 2014 dat wereldkalifaat uitriep, juichten zijn aanhangers maar werden elders de hersens gepijnigd. Wat is dat weer, een kalifaat? Wat doet een kalief? Geschiedenisboeken werden opengeslagen, experts geconsulteerd.

Een terreurorganisatie genaamd Islamitische Staat (IS) had, exact negentig jaar nadat Ataturk het kalifaat had afgeschaft, een dood gewaand instituut nieuw leven ingeblazen. Niet koning of keizer, noch president of premier zou het nieuwe land regeren, verklaarde de IS-leider, maar een kalief, een opvolger van de profeet Mohammed. En die opvolger, dat was hijzelf, aldus Al-Baghdadi, die zich prompt omdoopte tot 'kalief Ibrahim'.

Abu Bakr al-Baghdadi slaagde waar anderen na 1924 wel hadden geprobeerd, maar telkens jammerlijk hadden gefaald. Nog anderen hadden de stap zelfs nooit durven zetten. Mollah Omar bijvoorbeeld, de leider van de taliban in Afghanistan, sprak enkel over een islamitisch emiraat en dacht er zelfs niet over om de zeggenschap over alle moslims in de wereld op te eisen. Het woord 'kalifaat' nam hij dan ook niet in de mond.

Al Qaida, die nu in de schaduw staat van IS, riep moslims wel op tot het stichten van een kalifaat, maar dat bleek iets moeilijker dan gedacht. Sinds Osama bin Ladens dood in 2011 ziet het er trouwens niet naar uit dat Al Qaida daar ooit in zal slagen.

Maar er is kalifaat en kalifaat. Abu Bakr Al-Baghdadi weerspiegelt zeker niet dat van de laatste Ottomaanse sultan en kalief, Abdulmecid II. Toen die aan de macht kwam was het Ottomaanse rijk al bezig aan een 'verwesterlijking', een term die wordt uitgespuwd door de baas van IS. Abdulmecid zelf legde zich, nadat Ataturk hem had ontslagen, in Parijs toe op het verzamelen van vlinders en het schilderen van haremtaferelen. Niet erg kaliefachtig.

Neen, de nieuwe kalief verwees in juni liever naar de eerste kaliefen, die vlak na de dood Mohammed de macht in handen hadden. Of nog, naar het kalifaat van de Abbasiden, van 750 tot 1258, dat de gouden periode van de islam wordt genoemd en waar het rijk van de kalief zich uitstrekte van Pakistan tot Spanje. Tijdens de Abbasiden bloeiden kunst en wetenschap en hadden niet-moslims een zekere vrijheid. Moesten ze wel bijkomende belasting betalen, dan konden ze toch nog hun eigen godsdienst belijden.

Hoe brutaler, hoe beter

Toch zou Al-Baghdadi Al-Baghdadi niet zijn als hij niet ook zijn persoonlijke touch aan het kalifaat gaf. Dus geen bloeiende kunst of wetenschap zoals bij de Abbasiden, maar een instelling wars van alle westerse opvattingen over mensenrechten en vrijheden. Een kalifaat waar niet-moslims, als ze niet worden uitgeroeid, het land uit worden gedreven. Een plaats waar de misdaadbestrijding zo uit de tijd van de profeet lijkt te komen. Openbare onthoofdingen worden gedoogd, publieke lijfstraffen zijn regel in het IS-kalifaat.

En hoe brutaler, hoe beter: dezer dagen circuleert zelfs een filmpje op het internet waarbij extremisten een homo van het dak gooien. Met het hoofd naar beneden, zoals het voorgeschreven staat, en met een steniging achteraf als het slachtoffer niet meteen dood is.

IS doet ook zijn best om voor elke situatie eigen regels op te stellen. Er zijn handleidingen hoe je vrouwelijke slaven moet behandelen - lees: je mag met hen naar bed, ook als ze tegenstribbelen - en hoe je je als echtgenote van een jihadist dient te gedragen. Dat laatste is vooral een kwestie van goed koken, naaien en het huis aan de kant hebben. En ja, ook vrouwen mogen aan jihad doen. Zolang ze maar alles, behalve hun ogen, bedekken.

Hoe barbaarser en bloeddorstiger, hoe beter voor IS. Dankzij inlijving van Iraakse militaire specialisten konden ze dag na dag terrein veroveren, dankzij een oproep tot jihad die door duizenden in de hele wereld werd gevolgd, konden ze de rangen versterken. Moslims in de hele wereld veroordeelden IS en verklaarden dat het kalifaat niet-islamitisch was. Maar Al Baghdadi haalde de schouders op en wees naar de jihadisten, ook uit het Westen, die bleven en blijven toestromen.

De bombardementen van de anti-IS-coalitie, waarin zo'n veertig landen samenwerken om de terroristen aan te vallen, hebben de opgang van IS, en dus ook de groei van het kalifaat misschien wat vertraagd, maar na maanden is er nog geen achteruitgang te merken. Bovendien: het kalifaat leert. De IS-strijders verplaatsen zich bijvoorbeeld niet meer in grote groepen, bang dat er anders te veel manschappen verloren gaan als een bom doel treft.

Mediamachine

Intussen loopt de mediamachine van IS gesmeerd. Verschillende websites, Twitter- en Facebookaccounts verspreiden filmpjes met overwinningen op het slagveld (waar of niet) en roepen nog meer moslims op de jihad in het kalifaat te vervoegen. Andere beelden laten het mooie leven zien in IS-steden als het Iraakse Mosoel. In de Syrische stad Raqqa, die door IS tot hoofdstad van het kalifaat is uitgeroepen, wordt gepocht met snelle rechtspraak, hulp aan behoeftigen en zelfs, sinds kort, pretparken.

Het kalifaat bloeide in 2014. Of het in 2015 zal verwelken, is nog de vraag. Zeker is wel dat het kalifaat zich niet alleen in ons brein heeft genesteld, maar ook in dat van extremistische moslims overal in de wereld. En dat krijg je er ook niet met de grootste luchtbombardementen uit.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234