Vrijdag 06/12/2019

Het jaar van het klimaat

De cruciale vraag voor de groene zijde is niet of de klimaatverandering bewezen is, wel of het een goede keuze is om je engagement afhankelijk te maken van wetenschappelijke uitspraken

Gert Goeminne

maakt enkele kanttekeningen bij de klimaathype

De extreem warme herfst, Al Gores klimaatfilm The Unconvenient Truth, huisvrouw Margaretha Guidone die de VN-klimaatconferentie toesprak en - bij wijze van uitsmijter - de knieval van Frank Deboosere: redenen genoeg om 2006 uit te roepen tot 'jaar van het klimaat'. Voor mensen die begaan zijn met onze leefwereld, en daar reken ik mezelf toe, lijkt dat op het eerste gezicht een goede zaak. Eindelijk begint er bij de bevolking een draagvlak te ontstaan om ingrijpende maatregelen door te voeren die onze maatschappij moeten herschoeien op een milieuvriendelijke leest. Als ik de onderliggende gronden van de klimaathype echter van naderbij bekijk, dan ben ik er niet zo gerust op. Het zou maar eens weer moeten gaan vriezen.

Om te beginnen stel ik vast dat de strijd om het milieu, en die om het klimaat in het bijzonder, er een geworden is van 'believers' tegen 'non-believers'. De believers, met Al Gore voorop, stellen dat het klimaat verandert én dat de mens, door het massale gebruik van fossiele brandstoffen, daar schuld aan heeft. De non-believers beweren eigenlijk net het tegenovergestelde: het klimaat mag dan misschien wel veranderen, maar de invloed van de mens is verwaarloosbaar, zo niet onbestaande. Het merkwaardige in deze hele discussie is dat beide partijen claimen hun (on-)geloof te baseren op objectief wetenschappelijk onderzoek.

Nu zijn er dus twee mogelijkheden: ofwel liegt één van beide partijen ofwel is de wetenschap niet in staat om een eenduidig oordeel te vellen over de complexe realiteit van ons klimaat. Als je het discours in de media volgt, ben je geneigd te concluderen dat er bedrog in het spel is. Zo stelde klimaatdeskundige Jean-Pascal van Ypersele (DM 4/11) onomwonden dat "wie vandaag nog beweert dat het vulkanen of kosmische stralen zijn die het broeikaseffect veroorzaken, dom is of betaald wordt door de lobby van de olie-industrie". En hij gaat nog een stapje verder: "We moeten er ernstig over nadenken om hen voor de rechtbank te brengen."

De brandstapel voor de non-believers dus. Van dergelijk fanatisme, hoe goedbedoeld ook, ga ik toch huiveren. Ik zie het al voor me: de arme Frank Deboosere die naar het schavot geleid wordt met rond hem een joelende menigte believers die om 'gerechtigheid' schreeuwen. Op dat schavot staat dan opperbeliever Al Gore te zwaaien met de 'klimaatbijbel' (het laatste rapport van het VN-klimaatpanel IPCC) en alvorens het vuur wordt aangestoken vraagt die aan Deboosere om zich alsnog te bekeren tot de goede zaak. Ik ruik zowaar de geur van fundamentalisme.

Constructiever lijkt het mij om de tweede mogelijkheid in overweging te nemen. Namelijk dat de wetenschappelijke praktijk van dien aard is dat het inderdaad mogelijk is om op basis van betrouwbaar wetenschappelijk onderzoek tot tegenstrijdige uitspraken te komen met betrekking tot de werkelijkheid. De vraag naar de relatie tussen wetenschap en de werkelijkheid is in deze cruciaal. Wetenschappelijke kennis heeft in de eerste plaats betrekking op de gecontroleerde omstandigheden van de onderzoeksopstelling waarin die kennis geproduceerd is, eerder dan op de complexe werkelijkheid waarin wij leven. De uitgangspunten van de ingewikkelde scenarioberekeningen van het VN-klimaatpanel IPCC zijn toch wel iets heel anders dan de complexiteit van ons klimaat en de menselijke invloed daarop. Afhankelijk van de uitgangspunten en randvoorwaarden van een experiment of studie is het dus best mogelijk om tot elementen te komen die tegenstrijdige uitspraken over de werkelijkheid ondersteunen. Het cruciale punt dat ik hier wil maken, is dus niet dat wetenschap onbetrouwbaar zou zijn, wel dat je goed moet beseffen tot hoe ver die betrouwbaarheid reikt.

Alvorens ik verguisd word door de groene zijde van de maatschappij, wil ik het volgende zeggen: ik heb het wetenschappelijke bewijs voor de opwarming van het klimaat niet nodig om een duurzame levenshouding voor te staan. Ik wil niet langer leven in een wereld die draait op eindige en vervuilende fossiele brandstoffen of kernenergie omdat enkel een ontwikkelingspatroon gebaseerd op rationeel energiegebruik en hernieuwbare energiebronnen uitbreidbaar is over de hele wereld. Alleen een dergelijke ontwikkeling kan de hoop koesteren een einde te maken aan de schrijnende ongelijkheid in de wereld. Het idee van een veranderend klimaat kan die redenering wel kracht bijzetten maar het lijkt me wel heel kwetsbaar mijn pleidooi voor een duurzame wereld alleen te baseren op het al dan niet veranderen van het klimaat.

Het naïeve idee dat ik hierboven schets van wetenschappelijke kennis als absolute oordeelsgrond voor het menselijke handelen leeft trouwens ook in bredere politieke kringen wanneer men het heeft over rationele besluitvorming. In dit model zorgt wetenschappelijke kennis voor de waardenvrije neutrale basis waarop politici hun besluiten baseren. Dat is het naïeve beeld dat soms van een goed werkende democratie wordt opgehangen: het ideaal van de rationele besluitvorming, vrij van ideologie en overtuiging. De cruciale denkfout zit natuurlijk in het feit dat 'politiek gedreven door ideologie' als niet wenselijk wordt gezien. De wetenschap heeft in onze westerse maatschappij een dergelijk statuut verkregen dat het idee van een waardenvrije, op wetenschap gebaseerde politiek als hoogste ideaal ingang heeft gekregen. In de praktijk weet iedere politicus echter dat de besluitvorming absoluut niet zo werkt, maar hij verbergt zich soms al te graag achter dat beeld om de achterliggende ideologische keuzes van zijn beslissing niet te moeten blootgeven. En dat is jammer, want zo doet de politiek niet wat ze behoort te doen: mensen overtuigen vanuit een engagement.

De cruciale vraag voor de groene zijde van de maatschappij lijkt mij dus niet te zijn of de klimaatverandering nu wetenschappelijk bewezen is of niet, maar wel of het een goede keuze is om je engagement zo afhankelijk te maken van wetenschappelijke uitspraken. Je kan er van op aan dat de klimaatverandering één van de centrale thema's wordt van Groen! in de aanloop naar de verkiezingen. Het is uiteraard hun volste recht om de belangstelling en bezorgdheid over het klimaat die nu leeft bij bevolking te proberen omzetten in parlementszetels. Het is dan alleen maar te hopen dat het in de aanloop naar de verkiezingen niet gaat vriezen, anders zou het met dat maatschappelijke draagvlak wel eens snel afgelopen kunnen zijn.

Gert Goeminne is doctor in de natuurkunde en werkt op het Centrum voor Duurzame Ontwikkeling van de UGent en bij de milieu-vzw Ecolife.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234