Woensdag 20/11/2019

Dierenliefde

Het jaar van de hond: hoe dieren een steeds grotere rol in de maatschappij krijgen

Snep, de beagle van Ivan Van de Cloot, raakte vermist in het Zoniënwoud. Beeld Pieterjan Luyten

Olav, Odette, Duffy, Snep en Uscko heten ze. Allen zijn ze honden, allen vulden ze de voorbije maanden krantenpagina’s en zetten ze de sociale media op hun kop. Net zoals zoveel andere dieren met hen. Na een eeuwenlange aanloop zijn we tegenwoordig dan ook net rijk, eenzaam of mensenmoe genoeg om dieren een almaar belangrijkere rol in de maatschappij te gunnen.

Uscko kan opgelucht ademhalen en dat kan hij nog wel even doen. De Mechelse herdershond die vorige week ontsnapte en twaalf kinderen beet, vormt volgens de hondentherapeut en dierenarts geen gevaar voor de samenleving. Uscko mag dus opnieuw naar zijn baasjes. Ook zij kunnen nu opgelucht ademhalen en vooral wat rust vinden nadat ze werden overstelpt door steunbetuigingen.

Hetzelfde overkwam sportjournalist Ruben Van Gucht dit voor jaar toen zijn hond Odette werd vergiftigd. Plots ging de gifsoort Temic vlot over de tongen van bijna elke dierenliefhebber ter lande nadat Van Gucht getuigde in Het journaal. “De media hebben natuurlijk almaar meer (online) ruimte te vullen”, merkt professor Diergeneeskunde Peter Bols (UAntwerpen) op. “Verhalen over dieren doen het dan eenmaal goed.”

Toch lijkt er meer aan de hand. “Tijdens De Warmste Week hoor je op Studio Brussel inderdaad eerst een hartverscheurend verhaal over een kind met leukemie, meteen daarna volgt een schenking voor een vzw die werkt rond tuinvogels of zo”, geeft ook Bols toe. En zo zijn er nog tig voorbeelden. Flexitariërs zijn ondertussen alledaags en ook vegetariërs en veganisten worden minder en minder als uitzonderingen of extremisten gezien. Wie zich vandaag liever op extreme wijze als dierenvriend wil uiten, moet het al ver gaan zoeken. Zelf gaan leven als een dier deden de Engelse schrijvers Charles Foster en Thomas Thwaites namelijk al voor. Foster koos bijvoorbeeld al voor een tijdelijk leven als vos, otter en hert, Thwaites vulde zijn dagen als geit.

In de ban van de beagle

Anderen werden dankzij hun liefde voor een dier het afgelopen jaar dan weer menselijker dan ooit. Neem nu econoom Ivan Van de Cloot. De verdwijning van zijn beagle Snep houdt velen al enkele weken in de ban. Zelfs collega Geert Noels nam de tijd om het gebied waar Snep ontsnapte uit te kammen. Ziedaar een extra bewijs dat dieren stilaan een andere plaats in onze maatschappij innemen?

“Onze samenleving wordt altijd maar complexer en complexer. Mijn klein verhaal is behapbaar, daarbij hebben mensen het gevoel dat ze nog het verschil kunnen maken”, vermoedt Van de Cloot. Hij heeft toch ook wat tegenwind gekregen, verzekert hij. Op Twitter klonk het bij sommigen dat hij het medium kaapte en als opsporingssysteem gebruikte. “Ik weet natuurlijk ook wel dat het maar om een hond gaat, maar het is wel onze hond”, reageert Van de Cloot nu. Dat hij zo’n band heeft met een dier, schept ook een band tussen mensen, merkt hij. “Plots verdwijnt de perceptie dat ik me als econoom hele dagen met boekhouding bezighoud. Op basis van hoe iemand omgaat met zijn huisdier, leiden mensen dus af hoe iemand is. Die kennis kan zelfs worden gebruikt als politiek dynamiet. Denk maar aan Duffygate.”

Uscko en zijn baasje Jeffrey Rienckens. Beeld Mine Dalemans

Duffy is de labrador van CD&V-vicepremier Kris Peeters, die in Humo vertelde dat Duffy tijdens de bezoekjes van N-VA-voorzitter Bart De Wever in de garage moest worden opgesloten. De Wever zou volgens Peeters namelijk niet zo gek zijn op honden. Niet waar, zag De Wever zich genoodzaakt te reageren. Hij is allergisch voor hondenhaar, zo stipte hij aan, maar wel “zot op dieren.” 

Zo gaat dat dan in een tijd waarin ook dieren en hun leed tot de belangrijkste Vlaamse parlementaire vragen behoren. Het voorbije jaar gingen die vragen namelijk het vaakst over deradicalisering, klimaatbeleid en onverdoofd slachten. In een andere categorie klonk een van de vragen die Vlaams minister van Dierenwelzijn Ben Weyts (N-VA) kreeg dan weer zo: werd er al nagegaan welke invloed het aankleden van honden heeft op hun dierenwelzijn?

Romantiek en dieren

Het zat er allemaal aan te komen. Maakten politici zich in de middeleeuwen nog populair door gretig katten op de brandstapel of van een belfort te laten gooien, dan moesten ze het vanaf de Romantiek aan het eind van de 18de eeuw anders aanpakken. “Tot aan de Romantiek stond God bovenaan, dan had je de engelen, daarna kwamen de mannen. Vrouwen werden gezien als iets meer dierlijk en slaven werden tot dierlijkheid gereduceerd. Onderaan de piramide vond je dan dieren, planten en mineralen”, vertelt Nederlands filosoof Erno Eskens. “Alles en iedereen moest zich in die periode plooien naar het intellect van de man. Ook vrouwen, de meest vooraanstaande dieren. Sorry, ik kan het niet anders zeggen”, lacht hij.

Charles Foster sloop als stadsvos door de straten van Londen. 'Met een vossenjong vocht ik om een kippenbout.' Beeld Felicity McCabe

“Honden konden dat, katten reageerden eigenzinniger. Het kon volgens de gezagsdragers in de middeleeuwen dus niet anders dan dat ze door het kwaad bezeten waren. Dat dat veranderde, zie je bijvoorbeeld in de boeken van de Franse filosoof Jean-Jacques Rousseau, een van de grondleggers van de Romantiek. Op de titelpagina’s stonden katten met doorgeknipte ketenen.”

Sindsdien neemt de status van dieren steeds meer toe. Eerst omdat alles wat natuurlijk en dierlijk was, werd gezien als een teken van vrijheid. Later omdat er ook anders naar de zorgplicht werd gekeken. Eskens: “Net zoals de edele plicht van mannen om voor vrouwen te zorgen achterhaald werd, kijken mensen sinds de jaren 80 ook stilaan anders naar hoe ze moeten omgaan met dieren. Ze moeten zich niet per se naar de mens richten, maar mogen ook meer dier zijn.”

Gigantische urne

Daar zit de verhoging van de welvaart in de westerse wereld allicht voor iets tussen. “Zolang je zelf moet knokken om je hoofd boven water te houden, zie je dieren natuurlijk eerder als een nutsobject”, denkt psychologe en diergedragstherapeute Eva Paridaens. “Ondertussen hebben we minder nood aan trekpaarden of herdershonden, dus kunnen velen zich focussen op gezelschapsdieren.” 

Alleen zijn het niet automatisch de meest welvarenden die zich de grootste dierenvriend tonen. Bij dierenartsen staan vaak nogal wat onbetaalde rekeningen open. “De economische conjunctuur speelt natuurlijk wel een rol in hoe we vandaag naar dieren kijken, maar er is meer dan dat”, vult professor diergeneeskunde Bols daarom aan. “Mensen die tien katten houden op een appartement zijn meestal niet zij die het heel breed hebben. Het zijn mensen die nood hebben aan gezelschap omdat ze anders soms eenzaam zijn.”

Ivan Van de Cloot op zoek naar Snep. Beeld Pieterjan Luyten

Al hoeft de hang naar dierlijk gezelschap volgens Bols tegenwoordig niet altijd samen te gaan met eenzaamheid. Ter illustratie dist hij een anekdote op uit zijn laatste jaar diergeneeskunde. Zodra hij en zijn begeleider eind jaren 80 een vrouw, haar echtgenoot en hun hondje binnenlaten, stelt de dame duidelijk waar het op staat. De dierenartsen moeten er alles aan doen om het beestje te genezen, “want ik geef veel meer om die hond dan om mijn man.” Ongezien was dat toen, herinnert Bols zich. “Er werd nog lang over gesproken, want het was in die tijden eigenlijk ondenkbaar dat iemand zoiets luidop zou zeggen.”

Dat is naar Bols mening vandaag wel anders. “Velen zijn zo teleurgesteld in wat er rondom hen gebeurt, dat ze veel emoties op hun dieren projecteren. Honden hebben bovendien nooit echt een slechte dag. Kom je zelf na een lange dag werken thuis, dan begroet je hond je nog altijd zo enthousiast alsof hij je al maanden niet meer heeft gezien. Dat is bij mensen niet altijd het geval.” Bols heeft zelf ook zo’n viervoeter rondlopen die hij deel van het gezin noemt. “We zouden treuren mocht onze hond overlijden, maar niet zoals mensen die 80 procent van hun gevoelens op dieren kanaliseren. Dat is iets waar de economie trouwens vaker en vaker op inspeelt. Er zijn bijvoorbeeld mensen die hun paard laten cremeren en dan een gigantische urne in de woonkamer zetten.”

Plantenasiel

Al hoeft de slinger niet door te slaan. Uit onderzoek blijkt hoe dieren een beschermingsfactor zijn tegen depressies of hoe wie ziek is er sneller bovenop komt in gezelschap van een dier. Het UZ Brussel opent daarom Villa Samson: een gebouw waar patiënten en huisdieren elkaar kunnen ontmoeten. Voormalig radiopresentatrice Eva Daeleman schreef op haar beurt het voorbije jaar al neer hoe haar hond Olav haar door een moeilijke periode hielp. “Het wetenschappelijk onderzoek naar het effect dat dieren op mensen hebben boomt. Zo leren we meer over dieren en gaan we met een zachtere blik naar hen kijken”, vertelt Paridaens.

Of hoe mensen dieren zo vaker helpen bij hun emancipatie. Hoewel het volgens filosoof Eskens gerust nog een heel stuk verder mag gaan. “Waarom maken we nog een onderscheid tussen soorten?”, vraagt hij zich af. Bij de Universele Verklaring van de Recht van de Mens mogen wat hem betreft die laatste drie woorden gerust worden geschrapt. “Wezens die gelijkaardig zijn, moeten we tenslotte gelijkaardig behandelen. Dieren zijn naar mijn gevoel nu dus al burgers in onze maatschappij.”

Ook Bols en Paridaens zijn tevreden dat dieren tegenwoordig meestal niet onnodig moeten lijden, maar ze twijfelen eraan of die dieren er zelf op zitten te wachten dat hun zelfstandigheid nog wordt uitgebreid. “De vergelijking van een gelijkaardige behandeling gaat niet helemaal op. Anders moeten we in de toekomst bijvoorbeeld ook individuele bijen gaan behandelen als ze iets mankeren, want zij doen natuurlijk ook nuttig werk”, zet Bols de puntjes op de i.

Terwijl Eskens toch al verder denkt dan dat, want wie weet zit ook de emancipatie van planten, robots of aliens er naar zijn mening binnen enkele eeuwen wel aan te komen. Hij geeft het voorbeeld van kruidje-roer-me-niet, de plant die zijn blaadjes bij aanraking toevouwt. “Doe je dat een aantal keer, dan neemt die de moeite niet meer. Dat is toch een leercurve”, vindt Eskens. “Het is niet ondenkbaar dat mensen daar in de toekomst ook over gaan nadenken.” In Mechelen is er ondertussen alvast een plantenasiel. Van de Cloot en zijn gezin kiezen voorlopig toch liever voor een nieuwe puppy.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234