Maandag 19/04/2021

Reportage

Het Italiaanse maffiaproces van de eeuw

In de ruimte waar het maffiaproces plaatsvindt, zijn tientallen camera’s en tv-schermen geïnstalleerd om iedereen in beeld te krijgen.  Beeld AFP
In de ruimte waar het maffiaproces plaatsvindt, zijn tientallen camera’s en tv-schermen geïnstalleerd om iedereen in beeld te krijgen.Beeld AFP

De Zuid-Italiaanse regio Calabrië staat bijna volledig onder controle van de maffia en is de thuisbasis van de ‘Ndrangheta-clan. Eén man weerstaat de doodsbedreigingen om meer dan 350 leden – via Zoom – veroordeeld te krijgen.

Het grootste maffiaproces in dertig jaar in Italië ging vorige maand bedrieglijk bescheiden van start toen honderden advocaten in een omgebouwd callcenter op een industrieterrein ergens in Calabrië hun opwachting maakten om 355 mensen te verdedigen die verdacht worden van lidmaatschap van de ‘Ndrangheta. De kooien waarin de beschuldigden zouden plaatsnemen waren leeg als gevolg van de reisbeperkingen door corona. Het alternatief? Een systeem met video­schermen die aan het plafond van de enorme enorme ruimte zijn opgehangen waarmee beklaagden vanuit gevangenissen in heel Italië konden deelnemen aan een wel heel aparte Zoom-vergadering.

Zoals op de eerste dag van grote Italiaanse processen gebruikelijk is, werd in Lamezia Terme nog geen bewijs aangereikt, maar overlegden rechters en advocaten over de procedures. Halverwege de namiddag gingen verveelde journalisten dan maar schuilen voor de regen om te roken en de ene espresso na de andere in een geïmproviseerd café achterover te slaan.

Maar plots veranderde de sfeer binnen. Toen hij de kans kreeg om zich vanuit zijn cel tot het hof te richten, begon een van de gevangenen naar de rechter te schreeuwen. Hij stak een woedende tirade af omwille van zijn arrestatie en weigerde te stoppen, ondanks herhaalde waarschuwingen dat zijn micro afgezet zou worden. Iedereen in de ruimte verstijfde, gechoqueerd door die zeldzame blijk van rauwe agressie, arrogantie en de grove minachting die de normaal gezien discrete ‘Ndrangheta heeft voor autoriteit.

De uitbarsting was geen verrassing voor Nicola Gratteri (62), een openbaar aanklager die doodsbedreigingen vanwege de maffia weerstond om een proces te organiseren waarvan hij hoopt dat het de Mancuso’s, een van de voornaamste cocaïne verhandelende familie van de ‘Ndrangheta, een zware slag zal toebrengen. De strenge, ernstig kijkende magistraat is moeilijk van de wijs te brengen. Het is zijn levensmissie om de regio waarin hij opgroeide, en waar hij zag hoe veel van zijn klasgenoten in de greep van de clans geraakten, op te kuisen.

“Dit is het belangrijkste proces van mijn carrière”, zegt Gratteri, een kruidenierszoon en vader van twee kinderen, die hij zelden ziet vanwege zijn drukke werkzaamheden als een van de meest gerenommeerde maffiajagers van Italië. In de aanloop naar een proces waarop 913 getuigen worden opgeroepen en dat van bewijs uit 24.000 afgetapte (telefoon)gesprekken gebruikmaakt, klinkt hij bijna zo ijskoud als de moordenaars op wie hij jaagt. Hij is “getraind”, zegt hij, om zijn emoties te beheersen.

De constant streng bewaakte magistraat Nicola Gratteri hoopt met de veroordeling van de cocaïne verhandelende familie-Mancuso de ‘Ndrangheta een zware klap toe te dienen. Beeld AFP
De constant streng bewaakte magistraat Nicola Gratteri hoopt met de veroordeling van de cocaïne verhandelende familie-Mancuso de ‘Ndrangheta een zware klap toe te dienen.Beeld AFP

Een paar dagen na de eerste zitting van de rechtbank was hij weer in het nieuws, nu met een ander onderzoek. Dat draait om een Italiaans parlementslid, Lorenzo Cesa, en zijn vermeende banden met een andere ‘Ndrangheta-familie, net op het moment dat geruchten circuleren dat Cesa aanspraak maakt op een ministersportefeuille. Cesa, die alle aantijgingen ontkent, wordt ervan beschuldigd geluncht te hebben met een tussenpersoon van de clan die in ruil voor overheidscontracten duizenden stemmen in Calabrië beloofde.

“Dit is een ‘Ndrangheta die minder schiet en meer corrumpeert”, was Gratteri’s laconiek commentaar toen hem werd aangewreven dat hij de stabiliteit van de Italiaanse regering in gevaar bracht.

De ‘Ndrangheta domineert de drugssmokkel, wat betekent dat het misdaadsyndicaat een vinger heeft in de meeste lijntjes cocaïne die in Europa worden gesnoven. “Vanwege zijn familiestructuur is de ‘Ndrangheta het reine bloed, de aristocratie van de drugshandel, die de regels van de business uitschreef – wat inhoudt dat de algoritmes achter de drugstrafiek in Europa Italiaans zijn”, legt maffia-expert Roberto Saviano uit.

Het proces in Lamezia Terme is het gevolg van een massale arrestatiegolf in 2019 in Italië, Duitsland, Zwitserland en Bulgarije, waarbij duizenden politieagenten verdachte maffialeden met bijnamen als Wolf, Grote Neus en Lamsbout oppakten, alsook advocaten, een voormalige Italiaanse senator en een politiechef in Calabrië met vermeende maffiaconnecties. In de aanloop naar de raids daagde het politiemensen bij het horen van afgeluisterde gesprekken dat de maffiabazen getipt waren, en dus zag Gratteri zich verplicht de arrestaties met 24 uur te vervroegen. “We werden gek – een operatie waarbij 3.000 agenten betrokken zijn sneller dan gepland uitvoeren is geen sinecure.”

Hij is nu aangewezen op 58 informanten om veroordelingen wegens moord, afpersing en drugshandel uit de brand te slepen, in een proces dat wel drie jaar kan duren. Zijn focus is slechts één grote clan, de Mancuso’s. Gratteri weet dat hij de hele ‘Ndrangheta niet zal uitschakelen, maar hij kan wel één component ervan grote schade toebrengen.

John Getty-wijk

De ‘Ndrangheta beschikt over een leger van 6.000 manschappen uit 150 families, en heeft een hele weg afgelegd sinds het zich in de jaren 70 en 80 in ontvoeringen voor losgeld specialiseerde – meer dan 200 kidnappings leverden de organisatie volgens schattingen 115 miljoen euro op. In een rede in 2014 voor het Italiaanse parlement bracht Gratteri de ‘Ndrangheti in verband met de ontvoering in 1973 van de Amerikaan John Paul Getty III, de kleinzoon van oliemagnaat J. Paul Getty. Een deel van het geld dat de clan zo binnenkreeg, werd lokaal geïnvesteerd – in de gemeente Bovalino werd zelfs een wijk gebouwd die de plaatselijke bevolking ‘John Getty’ noemt.

Andere fondsen werden geparkeerd bij de bank van het Vaticaan.

Dit omgebouwde callcenter in het stadje Lamezia Terme in Calabrië is het decor van het grootste maffiaproces in Italië sinds dertig jaar. Beeld AFP
Dit omgebouwde callcenter in het stadje Lamezia Terme in Calabrië is het decor van het grootste maffiaproces in Italië sinds dertig jaar.Beeld AFP

Maar een groot deel werd gebruikt om een rekening te openen bij het Colombiaanse Medellín-kartel, waardoor de ‘Ndran­gheta de Siciliaanse Cosa Nostra als geprefereerde Italiaanse partner van de Zuid-Amerikanen verdrong. Calabrische bendeleden werden uitgezonden om gigantische cocaïnedeals te beklinken. Onder hen Rocco Morabito, een lid van de Morabito-clan, die dertien telefoons en twaalf kredietkaarten bij zich had toen hij in 2017 in een luxehotel in Uruguay gearresteerd werd, nadat hij 25 jaar lang was weten te ontglippen aan de politie. In 2019 ontsnapte hij uit een gevangenis in Montevideo.

Een winstgevende relatie met de drugs dealende Colombiaanse paramilitaire leider Salvatore Mancuso – die later aan de Verenigde Staten werd uitgeleverd – werd mogelijk gemaakt door een andere tussenpersoon van de ‘Ndrangheta, Giorgio Sale, die in een afgeluisterd gesprek het transport van 900 miljoen pesos (210.000 euro) in kisten verstopt drugsgeld door de straten van Bogotá beschreef. “Als de politie me tegenhoudt, wat ga ik dan in godsnaam vertellen?”, klaagde hij.

Toen Mexicaanse drugslords de verkoop van de Colombiaanse cocaïneproductie van lokale kartels begonnen over te nemen, wonnen de Calabriërs hen al snel voor zich door keurig op tijd te betalen. Het verleidde Joaquín – ‘El Chapo’ – Guzmán tot de uitspraak: “Zij zijn het betrouwbaarst. Zij zijn zoals wij.”

Momenteel koopt de ‘Ndrangheta cocaïne in

Colombia, Bolivia en Peru. Het gebruikt daarbij de haven van het Braziliaanse Santos als draaischijf. Inmiddels heeft het misdaadsyndicaat zijn inkomsten naar verluidt opgedreven tot 45 miljard euro per jaar. De drugs komen Europa binnen via onder meer de havens van Gioia Taura in Calabrië,

Livorno, Napels en Salerno, en havens in Spanje, Roemenië en Noord-Europa. Dankzij haar enorme rijkdom kan de organisatie het zich permitteren om de politie bij wijze van afleiding kleinere vangsten te laten doen, terwijl de echt grote ladingen elders in dezelfde haven aankomen.

Bij een onderzoek in 2018, waarbij vier ton cocaïne werd onderschept, raakte duidelijk dat de maffia havenarbeiders in Antwerpen en Rotterdam omkocht, en met Albanese en Turkse bendes samenwerkte om de drugs over Europa te verspreiden. Drugs werden in geheime compartimenten in vrachtwagens verborgen, de Italiaanse gemeenschap in België fungeerde als dekmantel. De winst werd via restaurants in Duitsland en Nederland witgewassen.

“Op de Calabriërs kun je bouwen”, zegt Saviano. “Als een van de clans niet kan betalen, komen andere clans over de brug om de reputatie van de ‘Ndrangheta in stand te houden. Als een Corsicaanse clan een deal niet honoreert, dan moet je achter hen aan gaan, en zijn de andere Corsicaanse clans maar wat blij dat een rivaal in de problemen zit.”

Het leger van god

Luigi Mancuso (66) – De Nonkel – staat aan het hoofd van de clan die momenteel terechtstaat. Hij heeft naar verluidt zo veel geld met de cocaïnehandel verdiend dat hij het zich kon veroorloven een stap terug te zetten en operaties te financieren die door andere families worden georganiseerd. Nadat hij negentien jaar in de gevangenis had doorgebracht, kwam hij in 2012 vrij. Zijn ambitie was om door zijn charisma de rivaliserende clans in de provincie Vibo Valentia samen te brengen. Hij werd ooit gefilmd in de gevangenis terwijl zijn kinderen op bezoek waren. Hij duwde achter het glas zijn handpalmen tegen de hunne en zei: “Wees braaf, studeer, behandel iedereen goed. En vertrouw niemand.”

Het imperium dat hij heeft uitgebouwd lijkt in niets meer op dat van zijn grootvader, Don Peppe Mancuso, een veeherder met elf zonen, van wie enkelen in 1966 een pak slaag van een lokale boer kregen omdat ze hun koeien op zijn land hadden laten grazen. Als wraak vermoordden de broers de boer, waarmee ze meteen naam maakten als een van de gewelddadigste clans in Calabrië.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Ze waren laatbloeiers vergeleken met de machtige De Stefano’s, die in de stad Reggio Calabria al ­decennialang misdaad met politiek vermengden en al in 1869 verkiezingen vervalsten.

“Een partij die de Italiaanse eenmaking steunde,” zegt ‘Ndrangheta-kenner Antonio Nicaso, die samen met Gratteri een reeks boeken schreef, “stond tegenover een partij die het Bourbon-bewind genegen was (de Spaanse Bourbons heersten over Zuid-Italië in de 18de en 19de eeuw, red.), en een zekere Francesco De Stefano gebruikte dreigementen om zich van de winst van de eerste te verzekeren. Vandaag de dag heerst de clan-De Stefano nog altijd over Reggio Calabira.”

Volgens de lokale legende werd de ‘Ndrangheta in de 15de eeuw gesticht door een van drie Spaanse ridders die Spanje waren ontvlucht nadat ze een edelman hadden vermoord om de eer van een vrouw te verdedigen. Ze kwamen terecht op Favignana, een eiland bij Sicilië. Samen zwoeren ze het op te nemen voor de onderworpenen, en een van de ridders trok naar Calabrië om de ‘Ndrangheta te stichten. De tweede ging naar Sicilië om de Cosa Nostra op te richten, de derde naar Napels, waar hij de Camorra uit de grond stampte.

Het woord ‘Ndrangheta, uitgesproken als oen-drang-getta, is afgeleid van het Griekse woord voor moed. Rekruten wordt aangepraat dat ze een goede zaak dienen als ze bij het initiatieritueel in hun vinger prikken en bloed laten druppen op een beeld van Sint-Michaël, die in de Bijbel het leger van God tegen Satan aanvoert.

De waarheid is minder hoofs, zegt Nicaso. “De mannen van Garibaldi (de ‘eenmaker’ van Italië in de 19de eeuw, red.) gebruikten hen als een soort militie, wat iets heel anders is dan de armen helpen. Ze leerden hun geheime riten tijdens de Bourbon-periode in de gevangenis van politieke dissidenten die hen aanpraatten dat moorden eervol kan zijn als je het doet om de organisatie te beschermen”, zegt hij.

Vertel dat maar eens aan de verwanten van 600 of meer slachtoffers die omkwamen bij een oorlog onder clans die in de jaren 80 woedde, of aan Giuseppe Grimaldi, die in 1991 in een vete tussen families verzeilde en werd onthoofd. De moordenaars gooiden zijn hoofd in de lucht en bleven erop schieten tot alleen nog moes overbleef. Een jaar later doodde een clan politieman Salvatore Aversa en zijn vrouw, waarna ze voor de zekerheid ook maar hun graf schonden.

Hetzelfde lot riskeert magistraat Gratteri, die sinds hij in 1989 een gewapende escorte kreeg en de clans begon te bestrijden nooit meer op restaurant of naar de bioscoop kon gaan. Als hij niet in zijn moestuin aan het werken is in de zwaarbewaakte ommuurde vesting in Calabrië die hij zijn thuis noemt, rijdt Gratteri elke dag honderd kilometer naar zijn werk. Hij loopt daarbij hetzelfde gevaar als de Siciliaanse magistraten Giovanni Falcone en Paolo Borsellino, die in 1992 met autobommen vermoord werden.

‘Ndrangheta-bazen zijn onwankelbaar in hun haat voor de sbirri – de politie – maar kunnen al net zo wreed te werk gaan tegenover aanverwanten die de familie-omerta schenden, de zwijgcode. Een vrouw in de Mancuso-clan die overwoog te getuigen tegen de familie, zou in 2011 zelfmoord gepleegd hebben door zoutzuur te drinken – de kans is groot dat ze gedwongen werd, bij wijze van straf.

Het vergde dus enige moed van een opkomend lid van de Mancuso-clan om geheimen te delen met Gratteri en als de kroongetuige in het proces op te treden. Emanuele Mancuso (33) studeerde rechten in Rome en werd zo een van vele maffiazonen die een universiteitsopleiding kregen om de ‘Ndrangheta te helpen met het managen van hun enorm zakenimperium. Terug in Calabrië specialiseerde hij zich in het opzetten van cannabisplantages, maar na de geboorte van zijn dochter keerde hij de misdaad de rug toe. Nu staat er naar verluidt een prijs van 1 miljoen euro op zijn hoofd en beweert hij dat zijn partner – die de clan trouw blijft – zijn dochter gijzelt.

Op 15 augustus 2007 werden voor een pizzeria van de maffia in de Duitse stad Duisburg zes mensen neergekogeld. De vete was zestien jaar eerder in een dorpje in Calabrië begonnen. Beeld BELGAIMAGE
Op 15 augustus 2007 werden voor een pizzeria van de maffia in de Duitse stad Duisburg zes mensen neergekogeld. De vete was zestien jaar eerder in een dorpje in Calabrië begonnen.Beeld BELGAIMAGE

“Het is een typische praktijk om kinderen te gebruiken om overlopers te chanteren”, zegt Roberto Di Bella, het vroegere hoofd van de jeugdrechtbank in Reggio Calabria. “Ik heb het meegemaakt dat een minderjarige beschuldigd werd van zes moorden, anderen werden beschuldigd van de moord op politieagenten, sommigen kregen de opdracht hun moeder te doden omdat ze een nieuwe partner had genomen toen haar man in de gevangenis zat. Op de leeftijd van 9 of 10 jaar leren jongens schieten en moeten ze toekijken terwijl varkens worden geslacht, om ze gewoon te maken aan de dood. Sommigen hebben tatoeages van politieagenten op hun voetzolen zodat ze bij elke stap die ze zetten voelen hoe ze hun voeten aan de wet vegen.”

Daarna volgt een soort brainwashing, zegt Gratteri. “De familie doet uit de doeken wat goed en wat kwaad is, en wie een vriend is en wie een vijand. Wie niet deel uitmaakt van de familie is niets waard, is een niet-mens, een ding, en mag dus geëlimineerd worden.”

Een beetje een zootje

Volgens Di Bella “oefent de ‘Ndrangheta dezelfde psychologische controle uit die je ziet bij de Russische maffia en IS. De kinderen zijn kil en zijn het gewoon hun emoties te verbergen”.

De regels omtrent familieloyaliteit zijn strikt; de manier waarop clans samenwerken is veel flexibeler. “Soms werken ze samen, soms ook niet – het is een beetje een zootje”, zegt de in Calabrië geboren criminoloog Anna Sergi, die doceert aan de University of Essex. Kleine lokale groepen, die bekendstaan als ‘ndrine, komen samen met andere groepen om een parapluorganisatie te vormen, een locale of een società, zoals de locale in de provincie Vibo Valentia geleid door de Mancuso’s.

Die leiderschapspositie geeft de Mancuso’s het recht om aan tafel te zitten met de historische clans De Stefano, Piromalli, Pesce en Pelle, die traditioneel deals sloten en strategieën bespraken in een afgelegen schrijn voor de Heilige Maagd in de Aspromonte-bergen in Calabrië, een gebied waar ze ooit de mensen die ze ontvoerden in grotten verborgen.

Een strategie die maffiabazen in Reggio Calabria de voorbije dertig jaar hanteerden, was om tot de vrijmetselaarsloges in de stad toe te treden, die op die manier uitgroeiden tot clandestiene ontmoetingsplaatsen waar contracten versierd worden met de hulp van corrupte ambtenaren, waar processen beïnvloed worden met de hulp van omgekochte rechters en waar verkiezingen geregeld worden met de hulp van politici die ze in hun zak hebben. “Het verhaal doet de ronde dat de clans een speciale groep van minstens zes of zeven ‘Onzichtbaren’ hebben gecreëerd, die dat alleen van elkaar weten”, zegt Sergi. “Advocaten, rechters, investeerders en vrijmetselaars die hen hielpen de macht in Reggio Calabria te grijpen en te houden.”

De wraak van de rotte eieren

Het idee dat de ‘Ndrangheta een verborgen bestaan onder de oppervlakkige schijn van het normale leven leidt, werd prangend duidelijk in Platì, een gemeente in de bergstreek Aspromonte. De maffia bouwde er een heel ondergronds netwerk van tunnels en schuilplaatsen uit, dat bereikbaar was via verborgen passages in de huizen erboven.

In zijn recente boek The Network of the Invisibles, dat hij ook schreef met Antonio Nicaso, beschrijft Gratteri hoe de Farao-Marincola-clan stilletjes de controle over de hele economie in de omgeving van Crotone in Calabrië overnam. Achtereenvolgens maakte de clan zich meester van de visindustrie, de maaltijdbezorgingen, de lokale ­wasserijen, de afvalverwerking, het migrantenonthaalcentrum, de wijnhandels, begrafenisondernemers, pizzazaken, de lokale handelaars in speelautomaten, de bosbouwbedrijven en de toeristenverblijven aan de kust. Hoeveel geld maffia­bazen ook verdienen aan de drugshandel, toch is het een obsessie van hen om ook in hun thuisbasis totale macht te behouden.

Maar Calabrië blijkt te klein voor hun aspiraties. In het rijke industriële noorden, waar de ‘Ndran­gheta lang als een plaag werd beschouwd, proberen de clans al een paar decennia voet aan de grond te krijgen en de lokale economie te infiltreren terwijl de politici de andere kant uit kijken.

In 2010, toen Roberto Saviano het fenomeen op de Italiaanse televisie aan de kaak stelde, haalde hij zich de woede van de machtige partij Lega Nord op de hals. “De mensen in het noorden waren bereid te aanvaarden dat de maffia misschien een paar pizzeria’s zou opkopen, maar ik vertelde hen dat de ‘Ndrangheta politici opkocht”, zegt hij. Il Giornale, een krant die in handen is van de familie van Silvio Berlusconi, destijds de Italiaanse premier, lanceerde zelfs een petitie tegen Saviano.

Het was niet de eerste keer dat Saviano merkte dat het publiek liever niet hoort over de maffiosi in hun midden: “In 2016, toen ik uitgenodigd werd om in het Britse Lagerhuis over witwaspraktijken te praten, ging ik ervan uit dat de interesse groot zou zijn, aangezien Londen het centrum voor die activiteit vormt. Maar er daagden niet veel parlementsleden op.”

De Duitse politie beging dezelfde fout door waarschuwingen van Italiaanse collega’s te minimaliseren dat clans zoals de Grande Aracri uit Cutro in Calabrië afpersingswinsten naar hun contacten in Duitsland stuurden om winkels en restaurants in Duitsland op te kopen. Op 15 augustus 2007 waren ze wel aandachtig toen zes Calabriërs werden neergekogeld aan een pizzeria van de maffia in Duisburg, de apotheose van een vete die zestien jaar eerder in het Calabrische dorpje San Luca was begonnen.

Nicola Gratteri licht de media in over de laatste ontwikkelingen in het proces. Beeld REUTERS
Nicola Gratteri licht de media in over de laatste ontwikkelingen in het proces.Beeld REUTERS

In 1991 gooide een groepje kinderen die met de famlie-Stranglio gelieerd waren tijdens een dorpsfestival rotte eieren naar een lid van de rivaliserende familie-Pelle. Het leidde tot een reeks vergeldingsmoorden, die tot een climax kwam in Duisburg, toen zes mannen die verbonden waren aan de clan-Pelle het restaurant Da Bruno buiten kwamen. Moordenaars wachtten hen op terwijl ze plaatsnamen in twee auto’s. Ze reden hen klem en bestookten de wagens met zeventig kogels, waarna ze alle inzittenden afmaakten met een hoofdschot. De politie vond een beeldje van een heilige in de zak van een van de slachtoffers, wat kon betekenen dat de groep hem net had ingewijd in de ‘Ndrangheta.

Witte weduwen

Zulke bloedbaden overtuigden jeugdrechter Di Bella ervan dat hij niet langer zou toekijken hoe generaties kinderen door de ‘Ndrangheta tot een leven van afpersing, drugs, moord en gevangenis werden veroordeeld. “Het bereikte een punt waarop ik minderjarigen veroordeelde van wie ik de vaders jaren eerder, toen zij nog tieners waren, ook had veroordeeld”, zegt hij.

In 2012 kreeg hij de goedkeuring voor een controversieel plan om de kinderen uit maffiafamilies weg te nemen en ze in pleegtehuizen en -gezinnen buiten Calabrië onder te brengen. “Ze ademden vanaf hun geboorte dood en geweld, maar ik zag een licht in de ogen van sommigen van hen en wist dat ze een ander pad zouden kiezen.”

Na tachtig gevallen zijn de resultaten “buitengewoon” gebleken, en hebben vijfentwintig moeders er zelfs voor gekozen hun kinderen in hun nieuw leven te volgen. “Vrouwen achteraan de 20, die we ‘witte weduwen’ noemen, die getrouwd zijn met een maffioso in de gevangenis en die van nabij door hun familie in de gaten worden gehouden, zijn in tranen naar me toe gekomen, om te smeken hen en hun kinderen ver weg te nemen”, zegt Di Bella, die er een boek over schreef, Free to Choose. “Het is een zware slag voor de ‘Ndran­gheta, die zijn kracht precies op de familie stoelt. Zo was er een 12-jarig meisje dat naar een familie gezonden werd toen haar ouders in de gevangenis belandden. Ze huilde de hele weg, waardoor ook de politieagenten die haar begeleidden moesten huilen. In het begin had ze nachtmerries over moordenaars die haar en haar ouders zouden komen doden. Ze is 17 nu. Ze kwam bij me op bezoek, gaf me een knuffel en zei dat ze psycholoog wil worden.”

De meest verrassende lof kwam van een maffioso in de gevangenis wiens kind Di Bella had afgenomen. “Hij schreef me om me te bedanken voor de kansen die ik zijn kind gegeven had. Hij zei: ‘Als ik die kans 25 jaar geleden had gehad, dan zou ik niet in deze gevangenis, in dit levend kerkhof, zitten.”

Later deze maand komt het proces van Gratteri op kruissnelheid. De magistraat zegt dat de kans op veroordelingen sterk toeneemt dankzij de getuigenissen van zijn 58 pentiti of spijtoptanten – de meesten ooit op een proces van de ‘Ndran­gheta en een teken dat er stilaan barstjes in de legendarische omerta van de maffia komen. “We zullen hen eerst doen getuigen, want zij stellen ons in staat grote stappen te zetten in de strijd tegen de ‘Ndrangheta”, zegt hij. “De maffia evolueert. Op dit moment zijn de Mancuso’s een topclan, en dit proces biedt ons de gelegenheid te achterhalen hoe ver ze in de overheidsinstellingen en de zakenwereld zijn doorgedrongen.”

Maar op het moment dat Emanuele Mancuso – de man die zijn eigen familie heeft verraden – op de getuigenbank plaatsneemt, hoopt Gratteri op nog iets extra’s. “Alleen hij kan ons diep in de ziel van de familie meevoeren.”

© The Sunday Times

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234