Zondag 25/07/2021

'Het is zo, omdat het zo is'

Cassatie heeft alle beroepen tegen de beslissing om Michelle Martin vrij te laten, verworpen. Met de inhoud is niets mis, wel met de toon

Wie teleurgesteld was in het vonnis van de strafuitvoeringsrechtbank van Bergen, riskeert dat nog meer te zijn over het cassatiearrest van gisteren. Beide uitspraken zijn gemiste kansen voor justitie om begrijpelijk te communiceren, maar er is in het geval van Cassatie meer aan de hand.

Een eerste tegenspraak binnen justitie zelf is dat die 'openbare dienst' wel gevraagd wordt 'uit te spreken', maar van 'uitleg' nog altijd geen kaas gegeten heeft.

Er zijn wel persmagistraten aangesteld, maar hoe leg je bijvoorbeeld de exacte taakverdeling in justitie uit wanneer het parket (dat vervolgt) zich - bijna systematisch - gedraagt als de woordvoerder van de rechtbank (die oordeelt). Alsof een beslissing van de Fordfabriek om een nieuwe auto te lanceren, uitgelegd zou worden door de persdienst van de hoogovens die er staal aan leveren.

Rechters die een vonnis vellen, moeten dat niet alleen kurkdroog online kunnen zetten. Ze moeten hun taak in gebruiksvriendelijke websites ook uitleggen met frequenty asked questions. Het Hof van Cassatie heeft nu wel een poepsjieke website (www.cassonline.be), maar die is bij verre niet op maat van de burger die gisteren het breaking news volgde.

Onbegrip doet verzuren. Burgers hebben een mening, en uiten die in een straatinterview of op Facebook, maar voelen zich vernederd door de methodes van magistraten. Die afkeer van een kaste leidt tot een confrontatie tussen de echte wereld en die van justitie. Terwijl het recht geven juist behoort tot het samen leven, en we dus nooit zonder zullen kunnen, zelfs niet in een droomrepubliek van brave en begrijpende burgers.

Lat hoger leggen

Uitleg daarentegen kan verzoenen. Dat is ook voor een rechter meer dan met wetboeken en principes zwaaien, maar de begeestering om te overtuigen, net zoals een advocaat zijn pleidooi.

Daarenboven moet het kunnen dat de rechter van vlees en bloed zelf de pers te woord staat, net zoals hij dan ook oog in oog met de procespartij blijft. Dat zal rechters meteen aanmoedigen om concreter to the point te motiveren, en zo de lat ook hoger leggen voor zowel kwaliteit als begrijpelijkheid van vonnissen.

Daartegenover adviseert de afgelopen maandag gepubliceerde deontologische Gids voor de magistraten opnieuw de archaïsche 'terughoudendheid': je hoeft daarin zelfs niet tussen de lijnen te lezen om de waarschuwing te lezen dat magistraten nu nog meer de mond gesnoerd zal worden dan vroeger.

Daarbovenop creëert Cassatie een extra handicap. Het gaat niet alleen om de dooddoener dat daar enkel 'vormfouten' aan de orde zijn, want ook motiveringsfouten (zoals tegenstrijdigheden of onjuiste wetstoepassing) komen in aanmerking.

Het fundamentele probleem is dat Cassatie de illusie wekt dat dit geen mensenwerk is. De toon is immers bijna steeds die van een pauselijke encycliek. Zoals Hendrik Vuye de cassatiepraktijk pittig resumeert: "Het is zo omdat het zo is" (Openingsrede Vlaams Pleitgenootschap 2010). Traditioneel is het advies van de procureur-generaal overigens veel uitvoeriger gedocumenteerd dan het arrest dat vervolgens de knoop doorhakt. Het Hof van Cassatie redeneert niet, het twijfelt dus ook niet, het poneert gewoon iets, and that's it. Daardoor heeft het iets van een orakel.

Wanneer de slachtofferfamilies inderdaad naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg zullen stappen, zullen ze het verschil daar wel ondervinden. Die rechtspraak is veel minder star, want vindingrijker. Dat komt vooral door de methode. Raadsheren motiveren er, zoals in de Amerikaanse Supreme Court, ook via 'afzonderlijke opinies' die in de arresten daar meegegeven worden, zodat het resultaat wel een publiek debat lijkt.

Die kritische zin van raadsheren tegenover elkaar garandeert een veel bredere kijk dan onze collegiale hoven in hun geheime cenakels.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234