Zondag 20/09/2020

‘Het is verschrikkelijk jammer dat er geen goede koren meer zijn, behalve bij de opera’

SIENA

Het is een gekkenhuis op het wereldberoemde Piazza del Campo in Siena. Al de hele zaterdagmiddag paraderen de winnaars van de Palio, de jaarlijkse paardenrace tussen de verschillende wijken van de stad, uitgelaten over het plein. Met praalwagens, tromgeroffel en blauw-gele vlaggen maken de bewoners van de ‘schildpadbuurt’ de rest van de stad duidelijk dat hún jockey op 2 juli als eerste over de streep kwam.

Vanavond gaan de feestvierders het allemaal nog eens dunnetjes overdoen met een groot banket rond de San Agostinokerk in het oudste gedeelte van Siena. En dat is vervelend voor Philippe Herreweghe, want het was precies die kerk die hij in gedachten had voor de eerste opvoering van het koor dat hij onlangs in Siena oprichtte.Herreweghe, die wereldwijd bekend is als Bachspecialist, kondigde eind juni aan dat hij een nieuw symfoniekoor begint samen met de Accademia Chigiana in Siena. Het gezelschap moet voor de helft bestaan uit zangers van het door Herreweghe opgerichte Collegium Vocale in Gent en voor de andere helft uit jonge zangers uit alle delen van Europa. De laatsten zullen worden geselecteerd tijdens Europese audities en een jaarlijkse masterclass in Siena. Vanavond zal het koor, inclusief enkele vers gerekruteerde talenten, voor het eerst optreden met een uitvoering van het oratorium Elias van Mendelssohn.Aangezien de San Agostinokerk niet beschikbaar is, is er op het laatste moment een alternatieve locatie gekozen: het zojuist gerenoveerde Teatro dei Rinnovati, dat is gelegen in het Palazzo Publicco op de Piazza del Campo. De akoestiek is hier minder goed dan in de kerk, maar daar staat tegenover dat er nauwelijks een prestigieuzere plek denkbaar is. Met zijn indrukwekkende, 102 meter hoge Torre del Mangia, die dateert uit 1310, vormt het Palazzo een van de blikvangers van de stad.

Traditionele Italianen

Om kwart voor negen stroomt het publiek naar binnen. Het is een internationaal gezelschap: Vlamingen, Nederlanders, Fransen en natuurlijk veel Italianen. Herreweghes medewerker Jens Van Durme is er niet gerust op. “Je weet nooit zeker hoe mensen gaan reageren. Iedere stad heeft zo zijn eigen publiek. Dat in Siena bestaat uit kenners, maar de Italianen zijn wat traditioneler in hun smaak dan wij. Zij zijn opera’s gewend, terwijl Philippe het repertoire juist probeert te ontdoen van alle franje en met de tekst het verschil wil maken.” Van Durme had zich evenwel weinig zorgen hoeven te maken. De opvoering van Elias verloopt ondanks de matige akoestiek naar wens, en aan het eind regent het ‘bravo’s’. De jonge Spaanse zangers Jorge Enrique García (27) en Lore Agustí Garmendia (21), die een maand geleden auditie deden voor het nieuwe koor, staan er na afloop wat beduusd bij. “Dit is geweldig”, zegt García. “We waren vooraf heel nerveus, maar het ging goed. Ik had het gevoel dat ik niks fouts kon doen met al die fantastische zangers om me heen.”Als het publiek vertrokken is, wordt er in een naburig restaurant nagetafeld met de ploeg uit Gent plus aanhang en enkele mensen van de Accademia. Het eten is - wat zou je anders verwachten in Siena? - uitstekend, de wijn vloeit rijkelijk en het gesprek gaat al snel over Silvio Berlusconi en diens dramatische cultuurpolitiek. “Zelfs Mussolini was nog geïnteresseerder in cultuur”, klinkt het.

Klein wonder

Tel hier de economische crisis bij op en het is een klein wonder dat het nieuwe koor er gekomen is, erkent Herreweghe als we om halfdrie ’s ochtends wederom op het nogal altijd bruisende Piazza del Campo zijn aanbeland. “Het vormen en in stand houden van zo’n groot koor is verschrikkelijk duur. Daarom zijn er ook zo weinig. Om je een idee te geven: wij willen uit elk Europees land drie jongeren selecteren en die drie jaar lang vijf producties per jaar laten zingen. Per avond krijgen ze daarvoor 150 euro. Dat lijkt weinig, maar met sociale lasten en andere kosten erbij gaat het al snel om 500 euro. Vermenigvuldig dat met vijftig en je hebt het over 25.000 euro per avond.”Gelukkig heeft de Accademia Chigiana diepe zakken. Het internationale muziekinstituut werd in 1932 opgericht door graaf Guido Chigi Saracini, een telg uit een roemruchte Siënese familie. Hij liet na zijn dood zijn gehele vermogen plus zijn schitterende kunstcollectie na aan de Accademia. Daarnaast wordt het instituut sinds 1961 gesponsord door de oudste bank ter wereld, de Monte dei Paschi di Siena uit 1472. Herreweghe: “Die moeten volgens hun statuten een paar procent van hun omzet investeren in cultuur. Waarschijnlijk is hun cultuurbudget groter dan dat van België.”Geld was er dus genoeg, maar de Accademia kampte al een tijdje met creatieve bloedarmoede. En daar kwam Herreweghe, die op 30 kilometer van Siena een huisje heeft, in beeld. Eerst vroegen de Italianen hem om bij hen les te komen geven. Maar dat weigerde hij. “In plaats daarvan heb ik voorgesteld om samen een koor te beginnen. Ik vind het verschrikkelijk jammer dat er geen goede koren meer zijn in de wereld, behalve bij de opera. Dat heeft alles te maken met het verdwijnen van een bepaalde burgerlijke cultuur waarin ik zelf ook ben opgegroeid. Toen ik jong was, waren er in Gent tien goede koren die Bach konden zingen. Dat waren lang niet allemaal professionals, er zaten ook veel goede amateurs bij. Die mensen hadden de muziekcultuur gewoon meegekregen bij hun opvoeding of op school. Maar helaas is dat allemaal verdwenen. Tegenwoordig heb je alleen nog onopgevoede massa’s. Die voelen wel aan dat er iets moois zit in klassieke muziek, maar ze missen de achtergrond om het echt te begrijpen.”

Eeuwigheidswaarde

Het zal moeilijk worden om die negentiende-eeuwse cultuur terug te brengen in onze huidige consumptiemaatschappij, beseft Herreweghe. Daarom heeft hij zijn hoop een beetje gevestigd op de nieuwe lidstaten van de Europese Unie. “In landen als Hongarije, Litouwen en Polen heb je die muziekcultuur nog wel. Onder het communistische systeem is ze minder rigoureus weggevaagd.”Aanvankelijk wilde de Accademia Chigiana dat een groot deel van het koor uit Italianen zou bestaan, maar die eis liet men later vallen. Als enige tegenprestatie voor de financiële en logistieke steun neemt het instituut nu genoegen met het feit dat zijn naam genoemd wordt en dat het koor een keer per jaar in Siena optreedt. Elias krijgt dus volgend jaar een vervolg.Zou Herreweghe geen eigentijdser repertoire moeten kiezen als hij jongeren wil bereiken? “Ik denk dat de leeftijd van een stuk er niet zoveel toedoet”, zegt hij. “Goede muziek heeft eeuwigheidswaarde. Er is muziek uit de Renaissance die meer zeggingskracht heeft dan hedendaagse stukken. Ik denk dat de echte vraag is: is het de moeite waard om de koormuziek in stand te houden? Zoals je je ook kunt afvragen of je die toren daar (wijst naar de Torre del Mangia, HC) in stand moet houden. Ik denk van wel.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234