Donderdag 09/07/2020

Interview

‘Het is raadselachtig waarom Afrika nog niet zo hard is geraakt door het coronavirus’

Een paramilitaire groep die uit burgers bestaat deelt voedsel uit in Kampala. Oeganda distribueert voedsel onder 1,5 miljoen kwetsbare mensen die zijn getroffen door de strenge lockdown.Beeld AFP

Afrika lijkt voorlopig te ontsnappen aan de coronacrisis, het aantal besmettingen en doden is opvallend laag. Of moet de ellende nog komen? Ook onze correspondent Mark Schenkel (42) breekt zich hierover het hoofd. 

Je bent even snel een pizza gaan halen, want in de Oegandese hoofdstad Kampala gaat straks de avondklok in.

“Klopt, ik had nog een halfuur om gauw wat eten te halen. Sinds drie weken mag je tussen 19 uur en 6.30 uur helemaal niet meer de straat op. Wie daar nog wordt aangetroffen, kan rekenen op een pak rammel van de politie. Ik heb een huis aan de rand van de stad, maar sinds drie weken verblijf ik in een hostel van een vriend in de binnenstad. Dat is handiger, met name voor mijn werk.”

“Behalve een avondklok geldt er een vervoersverbod, zijn winkels dicht en ligt het vliegverkeer stil. Net als veel Afrikaanse landen besloot Oeganda vroeg tot een lockdown, nadat het zag wat er in China en Europa gebeurde. De grenzen werden gesloten na de eerste besmetting. Nu zijn er 55 besmettingen en is er officieel nog niemand aan het virus overleden. Dat zijn zeer lage aantallen op een bevolking van ruim 40 miljoen. Het gevoel is hier: we zitten er bovenop, wij gaan het wel redden, de ellende zal ons bespaard blijven.”

Als je op lijsten kijkt met besmettingen en doden, moet je zoeken naar de Afrikaanse landen. Die bungelen helemaal onderin. Hoe kan dat?

“Dat vragen velen hier zich ook af. In landen als Kenia en Rwanda zijn er slechts een paar honderd besmettingen en dat aantal neemt ook niet schrikbarend toe. Er zijn ook geen alarmerende berichten over opnames op de ic. In andere Afrikaanse landen zie je hetzelfde beeld. Het valt relatief gezien dus nog mee. Of is het nog veel te vroeg en moet de grote besmettingsgolf nog komen?”

“Het is een beetje een raadsel waarom het in Afrika nog niet zo erg is als in andere delen van de wereld. Komt het misschien omdat er weinig tests worden uitgevoerd? Een theorie is dat de bevolking van veel Afrikaanse landen relatief jong is vergeleken met Europa en de VS. Wat ook meespeelt, is dat in een vroeg stadium fors is ingezet op preventie om te voorkomen dat de gezondheidszorg overbelast zou raken. De complete stillegging van het vliegverkeer, de avondklok en het vervoersverbod, zegt de Oegandese regering, werpen nu hun vruchten af.”

Toch is er geen reden om achterover te leunen. De VN waarschuwde vrijdag dat er tussen de 300.000 en 3,3 miljoen doden kunnen vallen in Afrika als het virus er in de komende maanden alsnog toeslaat.

“Ja, daar schrik ik ook van. Dat zijn ontnuchterende cijfers. De top-epidemioloog van Zuid-Afrika zei dat de vroege lockdown tijd oplevert om orde op zaken te stellen, maar dat een uitbraak niet te voorkomen is. Hij denkt dat het virus in de tweede helft van dit jaar zal toeslaan. Zuid-Afrika is met ruim drieduizend besmettingen nu het zwaarst getroffen in Afrika.” 

“Ook andere landen zeggen dat niet te vroeg moet worden gejuicht. Veel landen zouden een uitbraak gewoon niet aankunnen, vanwege de slechte gezondheidszorg. Oeganda, waar de zorg jarenlang te weinig geld kreeg, heeft bijvoorbeeld maar 55 ic-bedden.”

“De omstandigheden in de arme, overbevolkte buurten, waarschuwt de VN, speelt het virus ook in de kaart. Bij een buurtpomp betaal je voor een jerrycan met water om te koken of te wassen. De mensen wonen er hutje, mutje. Het is ondoenlijk om er afstand te bewaren. Ook de politie heeft er trouwens moeite mee. Je ziet ze rondrijden in hun pick-ups, dicht opeengepakt.”

Wordt er niet gemord in Oeganda, vooral onder de armen, nu het land is afgesloten? Want is zo'n avondklok wel nodig?

“De meesten zien in dat dit ernstig is, dat dit niet een griepje is. Iedereen schrok zich een hoedje toen de eerste besmetting bekend werd. Alsof ebola was gearriveerd, zo ervoeren sommigen het. Veel Afrikaanse landen hebben ervaring met de aanpak van ebola, dat scheelt nu. Als herstelde coronapatiënten uit het ziekenhuis worden ontslagen, wordt dat gevierd met zang en dans. Sommigen morren natuurlijk wel, en je hoort dat mensen een maaltijd overslaan omdat ze minder geld hebben. Maar protesten zijn er niet. De bevolking weet dat die meteen worden neergeslagen.”

Een Oegandese gezondheidsmedewerker desinfecteert een openluchtmarkt in Kampala.Beeld REUTERS

Met zo’n epidemie scheelt het als de president de ernst van de situatie inziet. Dat is heel anders in Oeganda’s buurland Tanzania.

“Daar riep de president op massaal naar de kerk te gaan om te bidden tegen het virus. In Tanzania zijn de kerken nog steeds open, net als in Burundi. Het aantal besmettingen in Tanzania neemt nu toe, maar vergeleken met de rest van de wereld zijn het er ook daar nog altijd weinig.”

“Oeganda’s president, Yoweri Museveni, nam het coronavirus vanaf het begin serieus. Ook met de aanpak van aids en ebola liep Oeganda indertijd voorop. De bevolking hoopt natuurlijk dat de maatregelen na 5 mei worden versoepeld. Maar Museveni, die het land al 34 jaar met straffe hand regeert, heeft niet gezegd wat er daarna zal gebeuren. Over de maatregelen die hij heeft afgekondigd, wordt ook weinig discussie gevoerd.”

Klopt het dat in Oeganda, net als in China, in winkels en op het vliegveld je temperatuur wordt gemeten?

“Ja, ik verbaas mij dat het in Europa amper wordt gedaan. Hier is het normaal, deels vanwege de eerdere ebola-uitbraken. Toen de luchthaven nog open was, gebeurde het meteen. Soms gaat het ook mis, hoor. Zo werd er bij mij in een winkel een keer 40 graden gemeten. Iedereen schrok, er brak lichte paniek uit. Ze dachten dat ik besmet was met het coronavirus. Een tweede meting wees uit dat ik een temperatuur had van 34 graden. Dat is veel te laag voor een mens. Beide metingen lieten zien dat het apparaatje totaal niet werkte.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234