Zaterdag 24/07/2021

'Het is officieel bewezen: ik ben echt naïef'

Voor het eerst sinds ze uit elkaar zijn, spreekt Joke Devynck (42) over de breuk tussen haar en Johan Heldenbergh. En over zichzelf. 'Ben ik beschadigd? Ja. Maar ik zit daar voor een groot stuk zelf tussen'

Het is lente en het is een mooie dag, maar daar hebben we geen tijd voor. Te laat en dus onnoemelijk opgejaagd - files, verkeerd gereden, parkeerproblemen - snellen we naar een koffiebar in Aalst. Ze zit buiten te wachten, op een krukje in de zon, met een boek op haar schoot.

Als ze opkijkt, ben je even van je stuk gebracht. Je was erop voorbereid, dacht je. Maar die ogen, verdorie, die zouden je toch nog dwars doormidden kunnen snijden. Ze glimlacht, en ze zegt dat stress niet nodig is. "We hebben tijd."

Joke Devynck is net terug van televisie-opnames in Nederland. Ze zal een gastrol spelen in de detectiveserie Heer en meester. Op de Vlaamse televisie is Vermist het laatste waarin Devynck te zien was, maar met die serie is ze onlangs bewust gestopt. Omdat haar bereik verder ligt, vindt ze, en ze niet uitgeblust wilde raken in de rol van politiecommissaris Tine Peeters.

Het is een tijd geleden dat Devynck een interview gegeven heeft. In 2011 vertolkte ze de mysterieuze Katrien Deschryver in Het goddelijke monster, de tv-serie naar de gelijknamige driedelige roman van Tom Lanoye, en in die tijd schreven journalisten zinnen als: "Het zijn dagen waarin elke krant Joke Devynck op zijn cover wil."

Of ze dat niet mist? Nee, zegt ze. "Ik weet heel goed hoe relatief dat is. Plezant, zo'n periode waarin je volop aandacht krijgt, maar ook niet meer dan dat. Het is even vlug gedaan als het begonnen is."

Over dit gesprek heeft ze dan ook lang moeten nadenken. "Ik heb altijd gezegd: ik doe interviews als ik iets te vertellen heb over het stuk of de serie waarin ik speel. Dat is streng, ja, en misschien moet ik daar wat soepeler in zijn. Want in zo'n interview spreek je ook over de toekomst en over je idealen, en het is wel goed als je dat jaren later nog eens leest. Maar nu denk ik eerder: laten we aan de slag gaan met wat er is. Niet met wat er zal of zou moeten zijn."

Wat bedoel je met 'wat er is'?

Joke Devynck: "De situatie zoals ze is. Dat is nieuw voor mij, want ik doe eigenlijk te weinig aan feitelijke 'situaties'. Ik ben een sfeerpoeper. Ik kan bijvoorbeeld in de cinema zitten en pas na een uur beseffen dat ik die film al eens gezien heb. Mijn denken is altijd eerder metafysisch geweest, boven het hier en nu, waardoor ik te weinig belang heb gehecht aan de vorm die er op dat moment was.

"Zelfs mijn eigen vorm heb ik lang willen verbergen. Als er tegen mij gezegd werd dat ik mooi was, dan vocht ik daartegen. Omdat ik dacht: mijn uiterlijk zijn mijn genen; ik heb daar geen enkele verdienste aan. En dus verzette ik mij zelfs tegen hoe ik eruitzag. Maar dat was dom. Ik had gewoon 'dank u' moeten zeggen. Misschien had dat mijn acteercarrière nog gemakkelijker gemaakt.

"Als je dus altijd metafysisch denkt, kun je geen vormen of situaties inschatten. Ook met Johan heb ik dat gehad. Er is gewoon altijd die onvoorwaardelijke liefde geweest."

In september 2013 kwam het bericht dat acteurskoppel Joke Devynck en Johan Heldenbergh na negentien jaar uit elkaar ging. Terwijl hij hier en daar wel sprak over hun breuk en over zijn nieuwe liefdesleven, in een kranteninterview of in een roddelblad, hulde zij zich in stilzwijgen. Ook nu praat ze voorzichtig. Kiest ze haar woorden zorgvuldig uit.

"'De liefde zal op zijn', zei iemand ooit tegen mij. Maar wat is eindig-heid? Kan iets niet een andere vorm krijgen zonder dat het stopt? Dat zou ik graag willen. Maar dat lukt natuurlijk niet ineens.

"Ik weet ondertussen dat ook in de liefde de vorm niet onbelangrijk is. Je kunt iemand heel graag zien, maar als je niet kunt samenleven, dan werkt het niet. En als je te veel op elkaar lijkt, of net te veel verschilt van elkaar, zodat het voortdurend moeilijk is, dan werkt het ook niet.

"Het kan dus best dat de liefde heel waarachtig is, maar dat het niet genoeg is."

Iemand doodgraag zien en toch niet kunnen samenleven, dat blijft een moeilijke gedachte.

"Klopt. Maar waarom zie je iemand doodgraag? Ik ben langer bij Johan geweest dan bij mijn ouders. We hebben samen een thuis gehad die langer heeft geduurd dan het nest waarin ik ben opgegroeid. Als dat stopt, dan is het alsof je je familie opgeeft.

"Op den duur ben je verweven in elkaars identiteit. Toen we aan de kinderen moesten uitleggen wat er aan de hand was, zei ik tegen hen: 'Zie het als twee bomen waarvan de takken te veel in elkaar verstrengeld zijn. We zien niet meer welke tak van wie is. En daardoor zijn sommige takken zelfs afgestorven.'"

Maar als je 19 jaar samen bent, in hetzelfde huis woont en drie kinderen hebt, is het toch logisch dat die takken wat verstrengeld raken? Wat moet je dan anders doen?

"Ik denk dat je moet weten dat liefde ook haar grenzen heeft. Ook al was het vanuit een goede intentie, namelijk graag zien; wij hebben allebei onze grenzen overschreden. Je ziet elkaar zo graag dat je elkaar blijft tegemoetkomen, en dat je niet luistert naar je lijf als dat zegt dat het eigenlijk niet goed aanvoelt.

"Ik denk ook dat je moet proberen te definiëren wat liefde voor jou betekent. Voor Johan betekent graag zien iets anders dan voor mij. Voor mij heeft liefde voor een groot stuk met 'redden' te maken, en voor Johan met 'zorgen'. Maar je kunt niet iemand redden, en je kunt ook te veel zorgen.

"Tegelijk blijft het hallucinant hoe je kunt vervreemden van iemand bij wie je zo dicht bent geweest. Dat is iets wat pijn doet. (zwijgt even) Af en toe voelt het alsof deze hele episode een test is in hoe ik over het leven denk. Want het is gemakkelijk om idealen te hebben, tot je in een situatie komt waarin die idealen op de proef gesteld worden."

Wat zijn je idealen dan?

(twijfelt) "Ik vind het moeilijk om het woord te gebruiken, omdat het tegelijk veel- en nietszeggend is, maar als mensen mij zouden vragen wat ik echt graag zou willen zijn, dan zeg ik: levenskunstenaar. Als ik opnieuw zou kiezen, was ik misschien wel antropologe geworden in plaats van acteur. Want hoe meer je beseft hoe anders de andere is, hoe meer je beseft dat je jezelf moet kennen voor je de andere tegemoet kunt treden.

"Ik voel een grote noodzaak om samen te vallen met mezelf. En mijn blinde vlekken onder ogen te zien.

"Alles begint met jezelf kennen, en met vertrouwen hebben in jezelf. Daarom was ik ook zo onder de indruk van de film Boyhood. Hoe je als kind constant heen en weer geslingerd wordt tussen twee verschillende boodschappen: 'wees jezelf, wees jezelf' wordt je voortdurend ingepeperd, om dan vervolgens commentaar te krijgen op wie en hoe je bent. Niet verwonderlijk dat je dan gigantisch in de war raakt."

Let je daar dan extra op bij je eigen kinderen?

"Daar ben ik de laatste jaren hoofdzakelijk mee bezig geweest. Ineens is er geen vader meer in huis, en ga je automatisch een andere relatie aan met je kinderen.

"Natuurlijk vraag je je af of ze het aankunnen. Maar ik denk wel dat het ook een mooie leerschool voor hen is. Het belangrijkste is dat we erover communiceren.

"De clichés over kinderen kloppen: ze zijn flexibel, ze zijn weerbaar. Kinderen willen zich sterk houden, dat zie je heel goed. Maar je moet wel goed kijken, want ze willen soms ook té sterk zijn."

In een interview in 2012 zei je: 'Ik ben nog redelijk onbeschadigd.' Dat kun je nu waarschijnlijk niet meer zeggen.

(denkt na) "Ik heb de voorbije twee jaar heel hard nodig gehad om geen kwaadheid en geen rancune meer te hebben.

"En ben ik beschadigd? (twijfelt) Ja. Ja. Maar ik zit daar voor een groot stuk zelf tussen. Omdat ik altijd heb geloofd dat alles goed komt.

Ik zei onlangs nog tegen een vriend: 'Het is nu officieel bewezen: ik ben echt naïef.' Dat is een familietrek aan moederskant, moet je weten. Ik bedoel het niet bitter, maar het gaat wel gepaard met verdriet, want ik voel dat ik er emotioneel van word als ik het zeg.

"Tegelijk is het ook een karaktertrek die ik niet helemaal wil verliezen. Misschien heb ik dit gewoon moeten oplopen om beter naar mezelf te kunnen kijken.

"Toen ik Tita kreeg, mijn eerste dochter, was ik even de mogelijkheid kwijt om van iets simpels heel gelukkig te worden. Puur hormonaal, zei mijn vroedman toen, maar ik was bang om dat nu opnieuw te moeten doormaken. Het is niet gebeurd. Ik kan nog altijd gelukkig worden van iets simpels of iets moois. Daar ben ik heel blij om. Het wil zeggen dat er toch ergens een wortel in mij zit die stevig is. Steviger dan ik had gedacht, misschien.

(lacht) Maar hé, sfeerpoepers kunnen ook denken. Ik heb altijd fictie gelezen, maar de voorbije twee jaar heb ik mij ook op non-fictie gestort. Filosofie, wetenschap, essaybundels. Blijkbaar had ik behoefte aan houvast. Een etymologisch woordenboek heb ik ook al een tijd in huis. Het doet me deugd om te weten waar de woorden vandaan komen die we zo gemakkelijk gebruiken.

"Misschien heb ik deze twee jaar dus nodig gehad om te zien wat er echt is in plaats van te blijven verdwalen in mijn eigen geconstrueerde verhaal. (zwijgt even) Ik denk bijvoorbeeld dat Johan en ik te weinig afspraken hebben gemaakt. Misschien is dat iets wat jonge mensen veel meer doen. Misschien bakenen zij veel meer af. Onze ouders zijn vaak getrouwd omdat het nu eenmaal zo hoorde, en dus dacht mijn generatie: zo niet, als we trouwen, dan is het uit grote liefde. Ik kan me voorstellen dat de jongere generatie denkt: 'Trouwen uit liefde? Er wordt meer gescheiden dan getrouwd!'

"Ach, mensen zoeken toch allemaal maar naar wat een beetje werkt. Ik weet niet of polyamorie (waarbij mensen in alle openheid tegelijkertijd verschillende relaties kunnen hebben, SMU) zo'n slecht idee is. Ik ken ook mensen die vrije relaties hebben."

Ben je sinds de breuk al opnieuw verliefd geworden?

(glimlacht ontwijkend) "Er is wel iemand. Iemand die mij ook de voorbije jaren doorheen deze periode heeft gehaald. Het was niet gemakkelijk voor die persoon, nog altijd niet, maar het is wel de manier waarop ik momenteel in een relatie wil zitten. We gaan niet samenwonen morgen, en ook geen nieuw nest bouwen, maar het voelt heel fijn aan."

Twee weken geleden stond Johan in Dag Allemaal met zijn nieuwe vriendin. Heb je dat gezien?

"Nee, en ik vraag ook aan iedereen rondom mij om dat niet te veel te melden. Het zou toch binnenkomen, dus zoek ik het niet op. Ik moet leren om het los te laten. Johan moet nu zijn ding doen. Ik heb niets meer te zeggen over zijn leven."

Een interview gaat ook over de toekomst, zei je daarstraks. Dus: wat wil je bereikt hebben over een aantal jaar?

"Op emotioneel vlak wil ik beter leren omgaan met mijn angst. Dat is altijd al een streefdoel geweest, maar daar komt nu bij dat ik niet meer bang wil zijn om iets te verliezen. De echte vrijheid ligt in de beperking, dat besef ik steeds meer.

"Wat mijn carrière betreft, zit ik met een documentaire in mijn hoofd die ik heel graag zou maken. Iets over grondstoffen, maar meer wil ik daar nog niet over zeggen. En ik zou het fantastisch vinden om weer theater te doen. Een rol met vlees eraan. Dat is namelijk mijn beroep. Maar acteurs van mijn generatie werden nog opgepikt, nu moet je zelf een ondernemer zijn. Ik moet dus leren om mezelf wat beter te verkopen.

"En ik mag hopen dat mijn leeftijd geen probleem is. (lacht) Normaal gezien begint de interviewer daar zelf over, maar ik zal het deze keer zelf doen.

"Als vrouwen zelf al zeggen dat ze in een moeilijke leeftijd zitten, dan is het ver gekomen. Er was zelfs een regisseuse die dat tegen mij zei. En ik dacht: 'Maar jij bent de regisseuse, en je zit zelf in die leeftijd, doe er dan iets aan!'

"Overigens zijn de meeste scenaristen mannen, en zij zien helemaal niet dat deze leeftijd erg interessant en aantrekkelijk is. Zo'n schoon materiaal om te gebruiken!

"Daarnaast wil ik ook een monoloog afwerken waar ik zeven jaar geleden aan begonnen ben. Hij is zogoed als af, en eigenlijk gaat hij over alles waar we het nu over gehad hebben. Ooit wil ik ook écht meer schilderen. Maar dan moet ik aan een nieuw hoofdstuk beginnen, want je kunt niet een beetje schilderen, je moet dat voluit doen. Ik heb talent voor schilderen, echt waar, maar ik heb ook drie kinderen, en dat kun je nu eenmaal allemaal niet combineren."

Ga je binnenkort weer romans lezen, denk je?

(lacht) "Soms lees ik er nog, hoor. Uit romans heb ik al zo veel geleerd. In een boek van Isabel Allende kwam ik ooit de zin tegen: 'Iedereen is bang.' Dat was alsof ik een klets in het gezicht kreeg.

"De voorbije periode heb ik veel gehad aan Kalme chaos van Sandro Veronesi. Een man verliest zijn vrouw en kan niets anders meer doen dan gewoon zitten en kijken. Ik heb me heel lang zo gevoeld. En nog altijd een beetje. Ik weet nog dat ik in 2013 ergens op een brug stond en dacht: 'Ik ga niet naar links, ik ga niet naar rechts, ik ga gewoon een beetje kijken.' En dat was oké. Niet vooruit, geen richting kiezen, gewoon kijken."

Gaat het nu eigenlijk goed met Joke Devynck?

(glimlacht) "Metafysisch gaat het goed. Maar ik voel me wel onmachtig soms, over waar ik naartoe wil. Ik zou het niet erg vinden als iemand me bij de hand neemt en me de rol van mijn leven aanbiedt. Of als iemand die monoloog bekijkt en zegt: 'We gaan dat doen, Joke Devynck.'

"In oktober of november ga ik wel een expositie houden van mijn schilderwerk. Vorig jaar heb ik dat ook gedaan. Nieuw werk gaat er dit jaar niet bij zijn, maar misschien is er nog interesse in vroegere schilderijen van mij.

(denkt na) "Mag ik met Hannah Arendt antwoorden op je vraag? (Arendt was een Duits-Amerikaans-joodse filosofe, 1906-'75, SMU) Het is heel moeilijk om te zeggen wie je bent, vond zij, terwijl zeggen hoe je veranderd bent veel gemakkelijker is. Kijk naar de indianen, die gaven zichzelf een andere naam als ze voelden dat ze veranderd waren. Schoon, vind ik.

"Als mensen vroeger zeiden dat ik gegroeid was als actrice, had ik het daar altijd wat moeilijk mee. Omdat ik dan dacht: 'Hoezo, was het daarvoor niet goed genoeg, misschien?' Nu vind ik het fantastisch om zoiets te horen. En ik hoop dat de mensen het nog lang tegen me gaan blijven zeggen."

Joke Devynck

Geboren op 10 oktober 1972.

Volgde dictie, voordracht en toneel aan de muziekacademie, studeerde in 1994 af aan Herman Teirlinck.

Was in de jaren 90 voornamelijk te zien in toneel-

producties. Schreef in 2012 zelf de kindervoorstelling Anna.

Werd bekend door de hoofdrol in tv-serie Flikken, schitterde later ook in Vermist, De Rodenburgs en Het goddelijke monster.

Speelde in langspeelfilms als Buitenspel, Vermist, Zot van A, Het vonnis.

Kwam op voor Groen bij federale (2010) en Kamerverkiezingen (2014).

Woonde 19 jaar samen met acteur Johan Heldenbergh, ze hebben drie kinderen. In 2013 ging het koppel uit elkaar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234