Donderdag 01/12/2022

Het is niet zo fijn om in Amerika moslim te zijn

De voorbije maanden zijn in de VS honderden moslims ondervraagd, opgepakt, en gevangen gezet. Met voorlopig als enige resultaat dat justitieminister John Ashcroft 'gelooft' dat er misschien wel enkele Al-Qaeda-leden onder de arrestanten kunnen zitten. Het wil niet zo vlotten met het terrorismeonderzoek in de VS. Het speciale nummer van het FBI is sinds 11 september wel bedolven onder meer dan 400.000 tips, maar dat zorgt vooral voor veel nutteloos werk. Veel Amerikanen vinden tegenwoordig wel alles wat hun moslimburen uitspoken 'verdacht gedrag'.

NEW YORK GERT VAN LANGENDONCK

Osama Elfar kwam vijf jaar geleden naar de Verenigde Staten om een vliegopleiding te volgen in een school in Florida. Sinds enkele jaren had hij een job als mechanicus voor een regionale vliegtuigmaatschappij in Saint Louis. Daarom zit de Egyptenaar nu al twee maanden in een cel in Mississippi, waar hij eind november een hongerstaking is begonnen. Hady Hassan Omar, een Egyptische antiekhandelaar uit Arkansas, werd op 23 november vrijgelaten na bijna twee maanden gevangenschap omdat hij een vliegtuigreis had geboekt omstreeks dezelfde tijd en in hetzelfde internetcafé als een van de vermeende kapers van 11 september. Een Pakistaanse benzinestationbediende zit in de gevangenis omdat hij ooit in dezelfde rij heeft gestaan als Mohammed Atta toen hij zijn rijbewijs ging vernieuwen. Een rechter in Miami heeft zijn verzoek om op borg vrijgelaten te worden afgewezen. Een Pakistaanse student werd in Mississippi van de bus Houston-New York gehaald en gearresteerd omdat zijn visum verstreken was. Volgens zijn advocaat Mary Howell werd hij in de gevangenis afgetroefd door patriottische Amerikaanse gedetineerden. Ze braken zijn rib en zijn kaak. De cipiers lieten de andere gevangenen twintig minuten lang begaan.

Dat zijn slechts enkele van de meer dan 1.200 mensen, voornamelijk afkomstig uit het Midden-Oosten, die sinds 11 september zijn opgepakt in het kader van het onderzoek naar de terroristische aanslagen. De details zijn niet afkomstig van de overheid, die bijzonder karig blijft met informatie over de arrestanten, maar van burgerrechtenorganisaties en advocaten.

Deze week gaf justitieminister John Ashcroft voor het eerst sinds 11 september cijfers vrij over het aantal arrestanten. Van de meer dan 1.200 arrestanten zijn er nog meer dan 600 in voorhechtenis. Honderdenvier personen zijn in beschuldiging gesteld wegens niet nader gespecificeerde federale misdaden. (Dat kan alles zijn waarbij meer dan één staat is betrokken.) De overgrote meerderheid, 548, wordt echter vastgehouden op basis van inbreuken op de Amerikaanse immigratiewetgeving. De meeste arrestanten zijn Pakistanen (208), gevolgd door Egyptenaren (74), Indiërs (20) en Saoedi's (16). De rest is afkomstig uit landen als Jordanië, Jemen, Iran en Syrië. Een onbekend aantal mensen wordt vastgehouden als material witnesses, wat wil zeggen dat ze informatie hebben over terroristische activiteiten maar zelf niet noodzakelijk terroristen zijn.

Ashcroft had ook nog ander nieuws. Het FBI en het INS, de immigratiedienst, lanceren een nieuw initiatief onder de naam Responsible Cooperators Program (RPC), waaronder buitenlanders die informatie geven over het terroristennetwerk een permanente verblijfsvergunning in de VS of zelfs het Amerikaanse staatsburgerschap kunnen krijgen.

Kareem Shora, een advocaat verbonden aan het Arab American Anti-Discrimination Committee (ADC), noemt de ontwikkelingen van deze week "bijzonder onrustwekkend". Om te beginnen omdat het woord cooperator in de Arabische wereld een bijzonder negatieve connotatie heeft. "Het staat ongeveer gelijk met 'verrader' of 'collaborateur'. Het stemt tot nadenken dat minister Ashcroft niet de moeite heeft genomen om iemand te raadplegen die het Arabisch machtig is alvorens zijn programma een naam te geven."

Maar vooral, zegt Shora, is het RPC "een open uitnodiging voor misbruiken". "Als je weet wat sommigen over hebben voor een green card (een werkvergunning), dan kun je er zeker van zijn dat er mensen anderen zullen zwartmaken bij het FBI om zo voor zichzelf een permanente verblijfsstatus in de VS te bemachtigen. Er zullen nog meer onschuldige mensen in de gevangenis belanden."

Dat laatste is geen loos argument. Op het speciale telefoonnummer dat het FBI na de aanslagen van 11 september opende, zijn sindsdien meer dan 400.000 tips binnengelopen zonder dat dat een noemenswaardige doorbraak in het onderzoek heeft opgeleverd. Vaak zijn de tips afkomstig van mensen die hun moslimburen plots 'verdacht' zijn gaan vinden. In die mate zelfs dat The Wall Street Journal begin deze week een voorpagina-artikel publiceerde onder de kop 'Een natie van klikkers'.

De krant gaf een reeks voorbeelden van mensen met een moslimachtergrond die in de tentakels van het FBI belandden na een tip. Een Pakistaanse pompbediende in New Jersey maakte de vergissing om naar zijn auto te stappen met een plastic enveloppe met daarin een witte papieren enveloppe. Een opmerkzame voorbijganger verwittigde het FBI, dat de man prompt arresteerde op verdenking van betrokkenheid bij de antraxaanslagen. Hoewel er geen bewijzen werden gevonden, blijft de man aangehouden omdat zijn verblijfsdocumenten niet in orde waren.

In Maryland werd een Egyptische hotelgast die zijn bagage had achtergelaten achter de receptie bij zijn terugkeer in de boeien geslagen op beschuldiging van huisvredebreuk en naar New York gevlogen als een material witness in het terrorismeonderzoek. Hoewel hij inmiddels vrijgepleit is van elke verdenking van terroristische activiteiten, blijft hij in de gevangenis omwille van een onbetaalde verkeersboete. De tiplijn wordt ook gebruikt om persoonlijke rekeningen te vereffenen. Woensdag werd in Brooklyn een vrouw gearresteerd nadat ze het FBI had afgestuurd op een lastige huurder die toevallig een islamistische achtergrond had.

Kareem Shora kreeg enkele weken geleden telefoon van een universiteitsprofessor in New Jersey. "De man had vroeger een conflict gehad met een collega over het Midden-Oosten-beleid van de VS. Na 11 september heeft die collega hem bij het FBI gerapporteerd. Zijn huis is doorzocht, zijn adressenboek werd in beslag genomen, alle mensen die erin stonden werden opgebeld, zijn vriendin werd ondervraagd over zijn politieke standpunten, zijn religieus en privé-leven. Dit is een man die weliswaar een Midden-Oosterse achtergrond heeft maar die het Amerikaanse staatsburgerschap heeft en in de VS geboren is."

De organisaties die zich bekommeren om de Arabische Amerikanen worden sinds 11 september overstelpt met oproepen van verontruste burgers die niet meer weten waar ze aan toe zijn. Er zijn gevallen van mensen die op hun werk gearresteerd werden en pas twee weken later hun familie mochten verwittigen. De laatste ontwikkeling is een brief die bij honderden jongemannen in de omgeving van Detroit, de stad met de grootste concentratie moslims in de VS, in de bus is beland. "Wij hebben geen enkele reden om te denken dat u op welke manier dan ook betrokken bent bij terroristische activiteiten", begint de brief, "maar u kan over informatie beschikken die ons kan helpen."

De brief kadert in de pogingen van het FBI om 5.000 jongemannen van Arabische afkomst op te sporen en te ondervragen die sinds januari 2000 op tijdelijke visa in de VS zijn binnengekomen. De openbare aanklager in Detroit besloot de personen in kwestie per brief uit te nodigen om zich op vrijwillige basis te laten ondervragen, eerder dan onaangekondigd op deuren te gaan kloppen, maar de brief heeft voor grote onrust gezocht in de Arabische gemeenschap. De Detroit Free Press kon de hand leggen op een memorandum van het ministerie van Justitie waarin staat dat de 'vrijwilligers' gevraagd zullen worden om hun verplaatsingen te verantwoorden, hun financiële gegevens te overhandigen en de namen en telefoonnummers te geven van iedereen die zij kennen in de VS.

"Stel u de verwarring voor van iemand die zo'n brief in de bus krijgt", zegt Shora. "Er wordt gevraagd om op vrijwillige basis het FBI te contacteren. Maar wat gebeurt er als men ervoor kiest om zich niet vrijwillig aan te bieden? Wat gebeurt er met iemand die zich vrijwillig aanbiedt, zich niets te verwijten heeft, maar niet helemaal in orde is met zijn papieren? Bovendien hebben we de voorbije dagen tal van telefoons gekregen van Amerikaanse staatsburgers die de brief in de bus hebben gekregen terwijl het ministerie van Justitie zegt dat het alleen op zoek is naar mensen met een tijdelijke verblijfsstatus."

Geconfronteerd met kritiek op de manier waarop de burgerrechten met de voeten worden getreden, zullen de meeste Amerikanen antwoorden dat dat kleine ongemakken zijn vergeleken bij het gevaar van nieuwe terreuraanslagen. Dat is ook het standpunt van justitieminister Ashcroft. Gevraagd naar meer informatie over de arrestanten, antwoordde Ashcroft deze week: "Wij zijn in staat van oorlog. Ik ga Osama bin Laden en het Al-Qaeda-netwerk geen lijst bezorgen van de mensen die wij in hechtenis hebben en het zo voor hen gemakkelijker maken om nog meer Amerikanen te doden." President George W. Bush trad Ashcroft bij door te zeggen dat mensen die "de vrijheid zelf willen vernietigen" geen aanspraak kunnen maken op de vrijheden die door de Amerikaanse grondwet worden gegarandeerd.

Shora kent het argument maar merkt op dat "dat hetzelfde argument is waarmee na de aanval op Pearl Harbor meer dan 100.000 Japanse Amerikanen in kampen zijn opgesloten." Kort na 11 september bleek uit een opiniepeiling dat een meerderheid van de Amerikanen geen bezwaar zou hebben tegen kampen voor mensen uit het Midden-Oosten.

De American Civil Liberties Union legt zich daar niet bij neer. Samen met twintig andere organisaties heeft de ACLU al tweemaal vruchteloos geprobeerd om op basis van de Freedom of Information Act de overheid te dwingen om de namen van de arrestanten vrij te geven. Nu wordt er gewerkt aan een rechtszaak tegen het ministerie van Justitie.

Volgens Lucas Guttentag, directeur van het migrantenrechtenprogramma van de ACLU, doen de laatste maatregelen van Ashcroft "meer denken aan een sting operation (een uitlokoperatie) dan aan een poging om belangrijke informatie te vergaren voor het terrorismeonderzoek." "Ashcrofts vage beloften", zegt Guttentag, "zijn bedoeld om migranten te doen geloven dat zij niet gearresteerd zullen worden terwijl er een memorandum van het INS bestaat waarin gesteld wordt dat mensen die ondervraagd worden in het kader van het terrorismeonderzoek en die niet in orde zijn met hun papieren gearresteerd en gevangen gezet moeten worden." Het resultaat is volgens Guttentag dat "de gemeenschap van wie het vertrouwen juist zo belangrijk is voor het succes van het onderzoek geheel vervreemd wordt van de overheid."

Overigens zijn het niet alleen moslims die vandaag de dag risico's lopen in Amerika. De nieuwe regels gelden voor alle buitenlanders. The New York Times vertelde afgelopen zondag het verhaal van Yael Antebi, een Israëlische studente die in Missouri gearresteerd werd omdat ze prullen aan het verkopen was in een winkelcentrum, wat onder haar toeristenvisum niet toegelaten was. Antebi kwam vrij dankzij de bemiddeling van een familielid in New York, maar haar vriend zit nog steeds in de gevangenis. Zo'n zeventig Israëlische studenten zijn sinds 11 september gearresteerd op basis van gelijkaardige overtredingen. Wat de link is tussen Israëlische jobstudenten en moslimterroristen is nog onduidelijk.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234