Vrijdag 18/09/2020

Rio 2016

Het is niet al goud dat blinkt in Rio

Santiago Calatrava's Museum van Morgen in Rio de Janeiro.Beeld AFP

Wouter Hessels is docent film en media studies aan het RITCS, School of Arts Brussel.

Met tranen in de ogen heb ik genoten van de spannende 800 meter loop in de zevenkamp en de verlossende gouden medaille voor Nafi Thiam. In bewondering heb ik gekeken naar het uitmuntend hockeyspel en de fantastische teamgeest van de Red Lions op de Olympische Spelen in Rio de Janeiro. Zulke grootse momenten en indrukwekkende prestaties maken grote gevoelens los, scheppen schoonheid en verbinden mensen op nationale en internationale schaal. De mooiste kant van Rio 2016 krijgt op de televisie en op foto’s steevast de bovenhand. De zichten vanop de Suikerbroodberg en de top met Christus de verlosser zijn verbluffend. De nieuwe architectuur (Museu do Amanhã oftewel het Museum van Morgen van Santiago Calatrava) schittert tussen de bouwkunst van Oscar Niemeyer.

 Ik was zelf te gast in de Cinemateca van het Museum voor Moderne Kunst om er een paar lezingen te geven over film. Hoewel de toeristische trekpleisters en de Olympische Spelen aantrekkelijk worden voorgesteld, heb ik zelf vooral een andere kant van Rio gezien. Een Rio van tegenstellingen en grote ongelijkheid. Het contrast tussen enerzijds de glimmende sportinfrastructuur en anderzijds de bouwvallige woningen in verwaarloosde buurten is enorm. In de meeste wijken buiten het olympisch dorp en de stranden liggen de wegen er vuil en gevaarlijk bij. Een stad als Rio met 6,5 miljoen inwoners heeft amper een metronet uitgebouwd en overbezette, geprivatiseerde bussen zorgen met teveel auto’s voor permanente verkeerschaos.

Wat me nog het meest opviel in Rio waren de sombere en ook vaak boze blikken van lokale mensen. Veel lachende gezichten, Sambadans en blijheid voor de Spelen heb ik niet gezien in de straten van Rio. De Carioca’s (inwoners van Rio de Janeiro) voelen zich nauwelijks verbonden met ‘hun’ Spelen. Bij nadere gesprekken bleek dat ze behoorlijk kwaad zijn op hun corrupte politici die bijna 11 miljard investeren in Olympische infrastructuur en nalaten in te staan voor basisgezondheidszorg, kwaliteitsvol onderwijs en andere belangrijke openbare dienstverlening. Een sociaal zekerheidssysteem is er enkel voor de happy few. Wat gezondheidszorg en sociale zekerheid betreft, lijkt Brazilië eerder op een derde wereldland, dan op een BRICSland -toekomstland met grote economische ontwikkeling-. 

Ongeveer een derde van de Carioca’s leeft in een favela of krottenwijk. Alleen favela’s die bezocht kunnen worden door toeristen zijn met politiegeweld ‘schoongemaakt’ en voorzien van minimale water- en energievoorzieningen. De meeste van de bijna 1.000 favela’s en hun bewoners worden echter aan hun lot overgelaten en vallen ten prooi aan drugs- en wapenhandel. Niet alleen de armen, ook een grote middenklasse lijdt onder de schrijnende cocktail van grootschalige politieke corruptie, sociale wantoestanden en zware economische recessie. Over die crisiscocktail en andere Braziliaanse ongerijmdheden schreef de Franse journaliste Virginie Jacoberger-Lavoué een verhelderend boek met heel wat stuitende statistieken : Ils sont fous ces Brésiliens! Beslist een aanrader voor wie een miskend en onderbelicht Brazilië en Rio wil leren kennen.

Mijn Braziliaanse collega’s uit de onderwijs- en onderzoekswereld en de kunst- en cultuursector spraken me ook over niet uitbetaalde of beknotte salarissen en pensioenen, over bruuske ontslagen en een schrijnend gebrek aan mensen en middelen. De Olympische Spelen schitteren enkel voor de rijke Carioca’s. Zoveel werd me wel duidelijk. De schulden van de Wereldbeker voetbal in 2014 in Brazilië zijn alleen maar aangezwollen door de organisatie van de Olympische Spelen in Rio. Een land als Brazilië en een stad en staat als Rio de Janeiro zijn enkel in staat gebleken om die glorieuze mondiale competities te organiseren ten koste van de eigen bevolking. Die bevolking voelt zich dan ook terecht bekocht en bedrogen door een politieke en economische elite die enkel uit is op eigen goud en glorie en het algemeen belang volkomen verwaarloost. Het devies van Brazilië luidt : ‘Ordem e Progresso’. Die orde en vooruitgang lijken nu toch vooral een schijnvertoning te zijn. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234