Dinsdag 02/03/2021

'Het is mijn plicht Syrië te redden'

Al bijna vijf jaar lang is Syrië ondergedompeld in een van de bloedigste oorlogen in de geschiedenis van het Midden-Oosten. 'Natuurlijk ben ik bedroefd telkens als een onschuldige burger het leven laat, maar dit is nu eenmaal wat oorlog is', zegt president Bashar al-Assad (50). 'Iedere oorlog is slecht.'

Volgens de Verenigde Naties kwamen al minstens 260.000 mensen om in het conflict. Vijf miljoen mensen zochten hun toevlucht in het buitenland. Een miljoen van hen vluchtten naar Europa, in wat een van de vreselijkste humanitaire crisissen van de voorbije eeuw is gebleken. In het voorbije jaar alleen al verdronken drieduizend mensen tijdens de oversteek van de Middellandse Zee.

Bashar al-Assad werd president van Syrië na de dood van zijn vader in 2000. Hij verloor al snel de controle over een groot deel van het land, toen steden als Homs en Aleppo in handen vielen van de rebellen. Assad is er onlangs in geslaagd om deze gebieden te heroveren, en bovendien kon zijn leger aanvoerroutes uit Turkije afsnijden. Dit kon mede dankzij de steun van Russische luchtbombardementen, die - sinds hun aanvang in september 2015 - beslissend zijn gebleken.

David Alandete van El País sprak de Syrische president voor het geplande (maar uitgestelde) vredesoverleg in Genève eind januari in zijn zwaar beveiligde residentie in Damascus. Er was toen sprake van de herovering van het land en zelfs het winnen van de oorlog. Zijn volgende missie was op dat moment om Islamitische Staat (IS) zwaar aan te pakken in Raqqa, het zenuwcentrum van de terreurbeweging.

U hebt onlangs humanitaire hulp toegelaten in zeven belegerde gebieden. Bronnen beweren dat er in die gebieden minstens 486.000 mensen wonen, sommigen al langer dan drie jaar. Waarom kwam die hulp pas zo laat in het conflict?

Assad: "Die hulp er al sinds het begin van de crisis. We hebben nooit een embargo geplaatst op een regio in Syrië. Er is een verschil tussen een embargo en het leger inzetten in een bepaald gebied. Het probleem in die gebieden is echter dat de militanten het eten en de basisbehoeften van de mensen afnamen en het voor zichzelf hielden, of aan de bevolking verkochten tegen zeer hoge prijzen. Wij hebben nooit een gebied hulp ontzegd, zelfs niet in die gebieden waar IS de plak zwaait, zoals Raqqa in het noorden. We sturen nog steeds gewoon de pensioenen, salarissen en de vaccins voor de kinderen."

Dus, voedsel en salarissen gaan tot op heden naar Raqqa en andere IS-bolwerken?

"Inderdaad. En als we hulp naar Raqqa sturen, waarom dan niet naar andere gebieden waar IS aan de macht is? Dat zou contradictorisch zijn. Vandaar mijn antwoord: die hulp werd nooit onderbroken."

En is die hulp blijvend?

"Absoluut."

Rusland en de Verenigde Staten kondigden een wapenstilstand aan. Zal de Syrische regering dat respecteren?

"Zeker, en we hebben aangekondigd dat we er klaar voor zijn. Het gaat echter niet louter om woorden, het gaat over wat men daadwerkelijk doet op de grond.

"Wapenstilstand is trouwens niet het juiste woord, want dat impliceert twee legers of landen. Het is beter om te spreken over een 'staking van de vijandigheden', of 'het stopzetten van de militaire operaties'. In de eerste plaats moeten we de gevechten stilleggen. We moeten bovendien verhinderen dat de terroristen gebruikmaken van een staakt-het-vuren om hun positie te verbeteren. We moeten ervoor zorgen dat andere landen, in het bijzonder Turkije, niet langer rekruten of wapens sturen, of gelijk welke andere logistieke steun verlenen aan de terroristen.

"Er is hierover een resolutie van de Verenigde Naties, of van de Veiligheidsraad, die niet werd geïmplementeerd. Als wij er niet voor zorgen dat we al die zaken doen, zal dat leiden tot meer chaos in Syrië, en het uiteenvallen van het land. Daarom willen we gebruik maken van deze wapenstilstand."

Dus de gevechten gaan door ondanks de wapenstilstand - tenminste, tegen enkele gewapende groeperingen?

"Ja, natuurlijk. Tegen groeperingen zoals IS, Al-Nusra en andere terreurgroepen van Al Qaida. Syrië en Rusland vermelden vier namen: Ahrar al-Sham, Jaysh al-Islam, Al-Nusra en IS."

Uw strijdkrachten hebben Aleppo omringd. Die stad is een van de grote bolwerken van de oppositie. Wanneer verwacht u daar de controle weer volledig in handen te krijgen?

"Het is zo dat we momenteel in het hart van de stad zitten. Dus een groot deel van Aleppo is in handen van de regering, en het merendeel van de bewoners emigreerde uit het door militanten gecontroleerde gebied naar het gebied dat door de overheid gecontroleerd wordt. Het gaat ons kortom niet langer om de herovering van de stad.

"Wat prioritair is, is het sluiten van de wegen tussen Turkije en tussen de terreurgroepen. Dat is het doel van de gevechten in Aleppo, en onlangs zijn we erin geslaagd de hoofdwegen af te sluiten. Natuurlijk blijven er lekken bestaan, maar het maakt de relatie tussen Turkije en de terroristen veel moeilijker. Dat is trouwens de reden waarom Turkije de Koerden onlangs onder vuur nam."

En wat na Aleppo? Is het Syrische leger even bereid zich in Raqqa, de zogenaamde IS-hoofdstad, te wagen?

"In principe moeten we overal heengaan, maar op dit moment strijden we op meer dan tien fronten in Syrië. Al naderen we Raqqa, toch zijn we zijn nog steeds ver van de stad. Dus, in principe, jazeker, maar de timing is afhankelijk van de resultaten van de verschillende veldslagen."

Rusland voerde een reeks agressieve luchtbombardementen uit tegen de belangrijkste oppositiebolwerken. Dat was een keerpunt in het conflict. Sommigen beweren dat u nu de overhand hebt. Denkt u dat dat zou gelukt zijn zonder hulp uit het buitenland?

"Vooral de Russische en Iraanse steun waren essentieel voor ons leger om vooruitgang te boeken. De vraag wat we zonder die hulp hadden bereikt, is van hypothetische aard. Maar we hebben die hulp absoluut nodig om een eenvoudige reden: meer dan tachtig landen ondersteunen de terroristen op verschillende manieren, sommige rechtstreeks met geld, met logistieke ondersteuning, met bewapening, met rekruten. Enkele andere landen steunen hen via politieke weg, in verschillende internationale fora. Syrië is een klein land. We kunnen blijven vechten, maar uiteindelijk is er onbeperkte ondersteuning voor die terroristen. We hebben zeker internationale steun nodig. Maar nogmaals: een hypothetische vraag kan ik niet beantwoorden."

Terugkerend op die Russische luchtaanvallen: maakt u zich zorgen over de burgerslachtoffers?

"Uiteraard zijn burgerslachtoffers een probleem in elke oorlog. En natuurlijk ben ik bedroefd telkens als een onschuldige burger het leven laat in ons conflict, maar dit is nu eenmaal wat oorlog is. Iedere oorlog is slecht, want er zijn altijd onschuldige mensen die de hoogste prijs zullen betalen."

Hoe legt u dan aan uw volk, de Syriërs, uit dat een buitenlands leger militaire operaties uitvoert, die burgerslachtoffers kunnen veroorzaken?

"We beschikken over geen enkel bewijs dat de Russen burgerdoelen raakten. Ze zijn bijzonder precies als het gaat om hun doelwitten, en ze vallen enkel de terroristen aan. Het zijn echter de Amerikanen - niet de Russen - die vele burgerslachtoffers maakten in het noordoosten van Syrië. De Russen concentreren zich alleen op landelijke gebieden, nooit op steden."

Hoe zou u reageren mochten Turkije en Saudi-Arabië daadwerkelijk troepen naar Syrië sturen om zogezegd tegen IS te strijden?

"U zegt het zelf: 'zogezegd'. Maar als het gebeurt, behandelen we hen zoals de terroristen. We zullen ons land verdedigen. Dit is pure agressie. Ze hebben niet het recht om in te grijpen in Syrië, noch politiek noch militair. Dit is een schending van het internationaal recht, en onze enige optie als Syrische burgers, is om te vechten en ons te verdedigen."

Turkije begon Syrië te bombarderen vanuit zijn grondgebied.

"Precies. En voor die bombardementen stuurde Turkije terroristen hierheen. Het is exact hetzelfde: hetzelfde doel, hetzelfde effect, alleen op verschillende manieren. Turkije is op die manier al betrokken in Syrië sinds het prille begin."

Saudi-Arabië heeft geprobeerd om de oppositie te verenigen tijdens een conferentie in Riyad. Onder de aanwezigen waren mensen gelinkt aan Al Qaida. Erkent u een van die rebellengroepen als een legitieme onderhandelingspartner?

"Neen. Iedereen die een machinegeweer richt op het volk en de regering is een terrorist, en dat geldt overal ter wereld. Zij zijn nooit legitieme onderhandelingspartners. Dat zou alleen kunnen als ze hun wapens laten vallen, en deelnemen aan het politieke debat. Dat is de enige manier waarop je een land kunt heropbouwen, en te veranderen wat je wilt veranderen, van de grondwet, tot andere wetten, tot de regering. Door het debat, niet door wapens."

Dus al wie vecht, is een terrorist volgens u?

"Ja. Tenzij ze aangeven deel te willen nemen aan het politieke debat."

Dus, wie vecht mag terugkeren, zodra ze de wapens neerleggen?

"We zullen hen amnestie verlenen. Dat is de voorbije twee jaar al gebeurd en dat proces is onlangs in een stroomversnelling terechtgekomen. Sommigen hebben zich aangesloten bij het Syrische leger en vechten tegen IS."

Er zouden 35.000 buitenlandse jihadisten zijn, onder wie 4.000 uit Europa. De Spaanse regering heeft verklaard dat er ongeveer 300 van hen een Spaans paspoort hebben. Wat zal er gebeuren met deze mensen als ze in handen van het Syrische leger vallen?

"We behandelen buitenlandse jihadisten als elke andere terrorist. We maken geen onderscheid tussen de verschillende nationaliteiten. Als je het hebt over het uitleveren aan hun land van herkomst, dan kan dat door middel van de betrekkingen tussen de betrokken instanties in de twee landen."

Waarom denkt u dat zoveel buitenlanders naar Syrië komen vechten?

"De financiële steun is de grootste reden. Saudi-Arabië is de belangrijkste financier van de terroristen. Rekruten worden in vliegtuigen gezet, naar Turkije gestuurd, en via Turkije belanden ze in Syrië.

"Een andere aantrekkelijke factor is de chaos. Chaos creëert een zeer vruchtbare bodem voor terroristen. De derde factor is de gemeenschappelijke ideologie, omdat ze deel uitmaken van Al Qaida. Dit gebied, onze religie, de islamitische cultuur zijn belangrijk, net zoals Mekka en Jeruzalem. Ze denken dat ze hier hun eigen staat kunnen oprichten. De gedachte leeft dat ze hier kunnen komen vechten en sterven voor God en voor de islam. Voor hen is dit jihad."

Wat zou er gebeuren mocht de Syrische regering het hele gebied in handen krijgen? Zou u bereid zijn verkiezingen te organiseren?

"Eerst en vooral moet een regering worden gevormd, waar elke politieke partij deel van kan uitmaken. Die regering moet een nieuwe grondwet voorbereiden. Uiteraard moet het Syrische volk daarover stemmen. Daarna moeten er parlementaire verkiezingen komen. Sommigen hebben het over presidentiële verkiezingen. Als het volk en de verschillende partijen dat willen, dan zal dat gebeuren. Het is nu eenmaal zo dat het oplossen van het politieke probleem niets heeft te maken met mijn persoonlijke mening."

Waar ziet u zichzelf over tien jaar?

"Het belangrijkste is hoe ik mijn land zie, want ik ben deel van mijn land. Nu is het mijn job, mijn plicht om Syrië te redden, zodat het gered is over tien jaar. Dat betekent niet dat ik dan nog steeds president zal zijn. Dat is niet mijn doel. Ik hoef niet per se aan de macht te zijn. Als het Syrische volk dat wil, dan zal ik dat zijn."

In een rapport van de Verenigde Naties dat eerder deze maand verscheen spreekt men van martelpraktijken. Er zouden ook oorlogsmisdaden zijn gepleegd. Wat hebt u hierop te zeggen?

"Dat is gebaseerd op een rapport dat de Qatarezen ongeveer een jaar geleden maakten. Ze vervalsten een verslag met niet-geverifieerde foto's van gewonden en maakten gebruik van niet-geverifieerde bronnen, en stuurden het naar de Verenigde Naties. Dat is allemaal onderdeel van de propaganda tegen Syrië. Dat is het probleem met het Westen en propaganda: ze gebruiken niet-geverifieerde informatie om Syrië te beschuldigen en vervolgens actie te ondernemen tegen ons."

De hele wereld was geschokt door het beeld van de kleine Syrische vluchteling Aylan Kurdi, drie jaar oud, die dood aanspoelde op een Turks strand. Hoe voelde u zich toen u dat zag?

"Een van de droevigste gevolgen van het Syrische conflict is het feit dat mensen hun land moeten verlaten. De vraag die ons wordt gesteld door het Syrische volk is: wat gaan we doen? Welke maatregelen worden er genomen om Syriërs te laten terugkeren naar hun land, of om niet te hoeven vluchten?

"Eerst en vooral moeten we het terrorisme aanpakken, omdat terroristen niet alleen mensen bedreigen, maar die terroristen beroven de mensen van hun basisbehoeften. Ten tweede moeten we het embargo door het Westen, in het bijzonder de Verenigde Staten, over Syrië aanpakken. Dat veroorzaakt veel moeilijkheden voor de mensen, voornamelijk in de gezondheidssector. Deze zaken moeten worden aangekaart, om te voorkomen dat deze ramp nog langer aansleept."

U zei dat sommige vluchtelingen proberen te ontkomen aan IS, maar sommigen beweren dat ze vluchten van de regering.

"De meerderheid van de bevolking is verhuisd van de gebieden die in handen zijn van de terroristen naar gebieden die in handen zijn van de regering. Waarom zou je dat doen als je wil vluchten van de regering? Uiteraard is het normaal dat mensen wegtrekken als er gevochten wordt, maar dat betekent niet dat ze vluchten van de regering."

Internationale cijfers geven aan dat ongeveer vijf miljoen vluchtelingen Syrië hebben verlaten. Een miljoen van hen verblijven nu in Europa. Welke garanties biedt u deze mensen bij terugkeer. Moeten ze represailles vrezen?

"Natuurlijk mogen ze terugkeren. Dat is hun recht, behalve als het om terroristen of moordenaars gaat. Een groot aantal verliet het land wegens de verslechterde levensomstandigheden. Natuurlijk mogen ze terugkomen, zonder dat ze represailles van de regering moeten vrezen. We willen de Syriërs terug in Syrië."

Wat kan de Syrische regering doen om de vluchtelingenstroom te stoppen?

"Het gaat niet enkel om Syrië, het gaat om de rest van de wereld. Eerst en vooral moet Europa het embargo op de Syrische bevolking laten vallen. Ze hebben namelijk geen embargo op de Syrische regering geplaatst, maar op het volk. Ten tweede mag Turkije niet langer terroristen richting Syrië sturen. Ten derde moeten wij als regering de terroristen bestrijden en alles in het werk stellen om de Syriërs hier in hun land te laten blijven."

Toen u aan de macht kwam, beloofde u democratische hervormingen. Sommigen beweren dat er vele levens gered zouden zijn mocht dit sneller gebeurd zijn. Anderen, onder wie de VS, zeggen dan weer dat vele mensen gespaard zouden zijn als u was afgetreden.

"De vraag is: wat is het verband tussen wat u beweert en Qatar dat geld en wapens stuurt als directe steun aan terroristen. Wat is het verband tussen wat u beweert en de rol van Turkije als het gaat om de ondersteuning van terreur? Wat is het verband daartussen en het bestaan van IS, en het feit dat Al-Nusra naar Syrië kwam? Als je een andere president of premier wilt in uw land, of je wilt het politieke systeem omgooien, dan kan dat enkel en alleen langs politieke weg. Je kunt geen wapens gebruiken. Het is geen excuus om Syrië te bewapenen als ik zeg dat ik het systeem wil veranderen, of dat ik een democratie wil. Democratie kan er niet komen door wapens.

"Wat er gebeurde met de VS in Irak is nog steeds belangrijk in deze. Hetzelfde geldt voor Jemen. President Saleh verliet zijn ambt vanwege dezelfde beschuldigingen. Wat is er gebeurd in Jemen? Is het beter? Er is geen verband. We kunnen democratie bereiken door middel van dialoog, maar tegelijkertijd ook via de opwaardering van de samenleving in de richting van de democratie.

"Democratie is immers niet alleen de grondwet of de president. Die zijn slechts gereedschap of middelen om democratie te bereiken. De echte democratie moet gebaseerd zijn op de samenleving zelf. Hoe kunnen we elkaar leren accepteren? Dit gebied is een echte smeltkroes: je hebt verschillende etnische groepen, verschillende religies. Hoe kunnen ze elkaar leren accepteren? Zodra dat gebeurt, kunnen ze elkaar politiek accepteren en zo kan een echte democratie ontstaan. Dus, het gaat hem niet over de president. Door een gezicht te plakken op het probleem probeerde men het conflict te vereenvoudigen: weg met de president en alles komt goed."

Het conflict is al vijf jaar aan de gang. Er is werelderfgoed verloren gegaan, om maar te zwijgen van de vele levens. Zou u iets anders hebben gedaan?

"Vanaf het allereerste begin hebben we gezegd dat het hier draait om het bestrijden van terrorisme enerzijds en het aangaan van een dialoog anderzijds. We praten met iedereen, behalve met de terroristische groeperingen. Tegelijkertijd geven we de terroristen de boodschap mee dat als zij de wapens neerleggen, ze welkom zijn, en kunnen terugkeren naar hun normale leven, met een volledige amnestie.

"Nu, vijf jaar later, kan ik niet zeggen dat dat onjuist was, en ik denk niet dat we gaan tornen aan deze ideeën. Hoe we dit beleid omzetten in praktijk zou wel kunnen worden aangepast, omdat dat afhankelijk is van verschillende ambtenaren, verschillende instellingen, verschillende mensen, individuen. Iedereen kan fouten maken, en dat is gebeurd. Dus, als ik iets zou willen veranderen, dan zou ik de fouten die zijn gemaakt op verschillende plaatsen ongedaan maken."

© DAVID ALANDETE / EDICIONES EL PAÍS, SL 2016

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234