Donderdag 23/05/2019

Ouderen

“Het is Liliane, niet Lilianneke”: ouderen klagen betutteling aan

Liliane De Schepper. Beeld Wouter Van Vooren

Dat we bang moeten zijn om oud te worden, vindt Ann Peuteman. In haar jongste boek beschrijft ze hoe ingrijpend het leven verandert voor wie de 80 voorbij is. “Een bejaarde met vijftig euro zakgeld per maand, dat is geen uitzondering.”

“Dag Lilianneke.” De verzorgende die de kamer van Liliane De Schepper binnenstapt met die woorden, zal het geweten hebben. “Het is Liliane, niet Lilianneke”, zal de vrouw corrigeren. Ze vindt het vervelend als er verkleinwoorden gebruikt worden. “Het mag goedbedoeld zijn, ik hoor ze niet graag. Ik ben geen kleuter, hé.” De Schepper is 84. “En ik wil als een volwassene behandeld worden.” 

Met ouder worden, moet ze daar steeds vaker op hameren. “De mensen in het woon-zorgcentrum weten intussen wat ik belangrijk vind.” Dat ze bij haar moeten aankloppen, bijvoorbeeld. “Bij de meesten blijft de deur dag en nacht openstaan. Dat is makkelijk voor de verzorgenden, die dan snel binnen en buiten kunnen. Ik vind dat vreselijk. Ik ben gesteld op mijn rust en privacy.”

Liliane is een van de tachtigplussers in het boek Grijsgedraaid van Ann Peuteman. De Knack-journaliste bevroeg hen om een beeld te krijgen van hun leven. Het resultaat is niet bepaald idyllisch. De intro van het boek gaat bijvoorbeeld zo: “Op een dag komen ze je huis binnen. Ze nemen je rijbewijs in beslag, sluiten de gaskraan af en dwingen je het beheer van je bankrekeningen en beleggingen af te staan. De misdaad die zo’n straf legitimeert? Je bent de tachtig voorbij.”

Reflex

In de meeste gevallen is er geen kwade wil mee gemoeid, gelooft Peuteman. Aan de basis liggen volgens haar veelal bezorgdheid en goede bedoelingen. “Het is een reflex die we allemaal hebben. Net als bij een jong kind wil je niet dat een oudere iets overkomt. We zijn geneigd de risicofactoren te beperken.” Dat is zonde, zegt ze. “Want het zijn vaak net risico’s die het leven leuk maken.” 

Goddie De Smet (82) doet nog alles zelf. Ze rijdt rond, doet haar bankzaken, wil haar huis niet kwijt. “Mijn kinderen weten dat ze me niks mogen afpakken.” 

De dame beseft wel dat niet iedereen in zo’n positie zit. “Ik ben ook nog goed natuurlijk.” Toch heeft ze last van de vooroordelen. “Iemand die er oud uitziet, die zal ook wel verward zijn. Dat idee leeft nog heel erg.” De gevolgen daarvan voelt ze ook regelmatig. Een tijd geleden nog bij de oogarts, waar ze om een laserbehandeling ging. “Die arts sprak alleen tegen mijn dochter, alsof ik er niet bij was. Ik heb toen gezegd: ‘Meneer, we zijn hier voor mijn ogen, hé’. Ik vond dat zo kleinerend.” Of op de trein. “Daar zei de conducteur: ‘Ik heb uw kaartje nodig, mevrouwke, niet uw paspoort.’ Terwijl ik dus wel mijn treinticket digitaal kan aankopen en op mijn elektronische identiteitskaart kan zetten. Ik heb een iPhone en een iPad.”

Bewindvoering

Een van de schrijnendste zaken is volgens Peuteman dat duizenden Belgische bejaarden niet meer zelf kunnen bepalen hoe ze hun geld uitgeven. Het gaat om mannen en vrouwen die door een vrederechter onder bewindvoering zijn gezet, omdat ze hun vermogen niet meer zouden kunnen beheren. Een familielid of advocaat doet zoiets in hun plaats. 

Soms is zo’n maatregel nodig. Bijvoorbeeld: bij iemand die aan dementie lijdt of herhaaldelijk is opgelicht. “Maar er zijn ook mensen die wel nog heel alert zijn en onder bewind staan”, zegt de journalist. De gevolgen daarvan zijn groot. Deze mensen kunnen niet meer kopen wat ze willen. “Vijftig euro zakgeld per maand, dat is geen uitzondering.” 

In het boek vertelt voormalig vrederechter Jan Nolf hoe de beslissing rond bewindvoering soms genomen wordt zonder de betrokkene uitvoerig te horen. Peuteman: “Vaak zijn het de kinderen die erop aansturen. Omdat ze schrik hebben dat ze een deel van de erfenis gaan mislopen. Of omdat ze het onderling niet eens raken over het verblijf van de ouders.” De advocaten die ingeschakeld worden, nemen hun taken ook niet altijd ter harte. “Sommigen hebben vijftig tot honderd mensen onder bewindvoering.”

Dat soort situaties worden volgens haar amper aangeklaagd. “De ouderen in zo'n situatie weten niet hoe zoiets moet, en als ze het wel weten, dan doen ze vaak de moeite niet. De procedures nemen veel tijd in beslag. En tijd hebben ze net niet.” 

Beeld Wouter Van Vooren

Mondig

Goddie kent niemand die maar vijftig euro zakgeld krijgt. Maar zegt ze, ze heeft wel een vriendin die haar financiën na het overlijden van haar man aan een dochter overliet. “Na een tijdje had ze spijt maar daar durfde ze niets over te zeggen.” De uitgaven van haar vriendin werden door de dochter nauwgezet in de gaten gehouden. “Als ze boodschappen ging doen, kreeg ze daarna de opmerking ‘Wat hebt gij weer allemaal gekocht?’ Dat waren geen zotte dingen, hoor. Ze kocht dan twee blouses in plaats van een.” Goddie ging samen met haar naar de bank. “We hebben daar toch iets kunnen regelen, zodat ze wat meer privacy had. We trekken samen ons plan.” (lacht)

De vrouw gelooft dat het bemoeien en betuttelen van ouderen met de tijd wel zal veranderen. “De jonge mensen, die zijn veel mondiger dan wij. Die gaan dat niet toestaan.”

Peuteman beaamt. Ze hoopt dat haar boek in tussentijd voor meer bewustwording zorgt en lokale, Vlaamse en federale beleidsmakers wakker schudt. “Zij zouden, in navolging van de armoedetoets, ook met een ouderentoets moeten komen. Zo kunnen ze nagaan welke impact hun maatregelen hebben.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.