Vrijdag 25/06/2021

Het is Las Vegas, maar dan in Sloterdijk

opera

guy joosten regisseert 'l'elisir d'amore' in amsterdam

Het moderne operatheater loopt nog al te vaak in een boogje om de belcanto-opera heen, alsof regisseurs en dramatisch denkende dirigenten denken: daar is niets interessants mee aan te vangen. En al zeker niet met die sentimenteel-komische onwaarschijnlijkheden in stukken als L'elisir d'amore van Donizetti. Guy Joosten bewijst met zijn Amsterdamse debuut dat het wel kan. Je hebt er blijkbaar, naast de obligate fantastische zangers, maar twee dingen voor nodig: de wil om het stuk open te breken en een beetje merchandising.

Amsterdam / Van onze medewerker

Stephan Moens

L'elisir d'amore gaat namelijk onder meer over de Elsschot-vraag: hoe verkoop ik met succes een lege doos? En dus tingelt er in de wandelgangen van het Amsterdamse Muziektheater al een Donizetti-deuntje, staan er reclamepanelen, dragen de plaatsaanwijzers mysterieuze buttons met een rode fles op witte achtergrond en staat op het zeildoek dat voor de bühne is gespannen de bekende boodschap "Hier had uw reclame kunnen staan" met het telefoonnummer van de sponsorafdeling van De Nederlandse Opera. Dan kan de reclameshow beginnen. Joosten en zijn scenograaf Johannes Leiacker hebben ideeën gesprokkeld bij de ergste nachtshows van RAIUNO en op de posters van Cynar en Du bo, du bon, Dubonnet, maar evengoed bij surrealistische schilders en Antoine de Saint-Exupéry. Van RAIUNO is de scriptgirl Giannetta overgebleven, die orde probeert te scheppen op de set en ons daarmee telkens weer met onze neus op de kunstmatigheid van de omgeving drukt, alsof we dat nog nodig hadden. Flessen duiken op alle plaatsen en in alle formaten op: als schilderijen, als lichtreclames en in het echt. Ze worden bewaard onder de motorkap van een Chevrolet-wrak en gedronken in bad, aan het strand of op de maan. Waar speelt dit stuk eigenlijk? Het zou in de woestijn of aan zee kunnen zijn, in Las Vegas of Acapulco, op aarde of op een verre planeet, maar in elk geval is het in een decor in een of andere studio. Die constante wisseling tussen twee niveaus van irrealiteit is wat de bijzondere intellectuele prikkel van deze productie uitmaakt.

De show die in dat decor gebracht wordt, is volgestouwd met alle clichés van het genre: dames zijn blond; de mannelijke chorus line heeft een hoog Chippendale-gehalte. Er wordt gul omgesprongen met glitter en flikkerende lichtjes en als er ergens een kleurtje moet zijn, doet de hele regenboog het ook. Dat gebeurt niet zonder ironie maar die wordt telkens weer in een klein hoekje verstopt. Misschien ongewild is de eigenaardige scheeftrekking die ontstaat door de combinatie van al dat zuidelijke geweld en het onweerlegbare feit dat dit Holland is, met zijn wat stijve vrolijkheid en zijn verkrampte feestgedruis. Het is Las Vegas, maar dan wel in Sloterdijk.

Anderzijds is L'elisir d'amore ook een onwaarschijnlijk sentimenteel verhaal over een arme (maar eerlijke!) verliefde drommel, een wijsneuzige schone en een opgeblazen kikker van een sergeant. Nemorino (Roberto Aronica) woont in een geblutste zinken tobbe, Adina (Norah Ansellem) zwelgt in een bubbelbad en Belcore (Mariusz Kwiecien) komt aan een parachute uit de lucht vallen als hij niet met een hele compagnie komt aangemarcheerd. Die schetsmatige karakterisering betekent niet dat hun personages niet evolueren. Adina en Nemorino worden, elk op hun eigen manier, volwassen en dat wordt ook met discrete toetsen duidelijk gemaakt. Zo wordt de sukkel Nemorino steeds minder Urbanus en steeds meer Le Petit Prince en denkt Adina steeds minder aan haar kleren en steeds meer aan haar lijf. Komt het geluk dan toch door de liefdesdrank? Het komt in elk geval samen met marktkramer Dulcamara aan. Marktkramers in de showbizz? Iedereen kent het schoolvoorbeeld. En dus is Dulcamara net Eddy Wally die zich als Elvis Presley heeft verkleed om de magische rode fles te promoten. Bryn Terfel, in glitterpak met olifantenpijpen, getooid met vettige bakkebaarden en een nog indrukwekkender vetkuif, voert op z'n eentje een show op die zelfs op de commercieelste van alle snertzenders een prijs zou krijgen. Hij papt nog met de blondste tante aan en laat met één blik de dikste bodybuildersbiceps leeglopen als een lekke band. Hij danst als John Travolta in betere tijden en zijn pelviszwaai doet niet onder voor die van de Geest uit Graceland.

Daarenboven zingt dit theaterbeest de rol van Dulcamara met een kracht, een virtuositeit en een geestigheid die huns gelijke niet vinden. Voor de andere rollen, die nochtans zonder uitzondering (dus inclusief de Belgische Anne-Cathérine Gillet in de rol van Giannetta) degelijk bezet zijn, is het geen schande dat ze een beetje in de hoek worden gespeeld en gezongen. Gelukkig krijgen en nemen zij af en toe een kans, als Terfel even niet in de omgeving is.

Slechts één element haalt niet helemaal het hilarische en toch poëtische niveau van het gebeuren op het toneel en dat is de directie van Gabriele Ferro. Al vanaf de ouverture heeft hij zijn naam niet gestolen: erg strakke tempi en mechanische articulaties verraden de ijzervreter. Wat het Nederlands Kamerorkest onder zijn leiding van de partituur van Donizetti maakt, is te enghartig en gaat te weinig genereus om met het romantische idioom van de componist. Overigens wist Joosten te zeggen dat er op de premièreavond duizend van die reclamebuttons verkocht waren, tegen twee gulden per stuk. Aan Nederlanders! Het werkt dus, het toverdrankje.

WAT: L'elisir d'amore van Gaetano Donizetti WIE: solisten, Koor van de Nederlandse Opera, Nederlands Kamerorkest o.l.v. Gabriele Ferro. Regie: Guy Joosten. Productie: De Nederlandse Opera WAAR EN WANNEER: Amsterdam, Het Muziektheater, 9 december 2001. Nog voorstellingen op 13 en 16 decemberONS OORDEEL: Wervelende, hilarische en soms ook poëtische show met een fenomenale Bryn Terfel. Muzikaal een tandje minder.

'L'elisir d'amore' gaat onder meer over de Elsschot-vraag: hoe verkoop ik met succes een lege doos

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234