Woensdag 29/01/2020

Fusiegemeentes

“Het is hard wennen, een andere straatnaam”: het leven in een nieuwe fusiegemeente

Café ’t Pestelijntje aan het station van Hansbeke. Beeld Wouter Van Vooren

Het lijkt wel geruisloos te verlopen. Tot je een beetje dieper gaat kijken. Sinds 1 januari zijn er zeven nieuwe fusiegemeenten. Maar lang niet iedereen voelt zich er goed in zijn vel. “Weet u hoe hard dat wennen is, een andere straatnaam?”

Sint-Philomenia bid voor ons. Dat staat te lezen op de blauw-witte kapel als je Hansbeke binnenrijdt. Het dorpje is zowat het prototype van het ‘Vlaamse landelijke dorp’. Een zakdoek groot, de kerk in het midden en enkele obligatoire dorpscafés. Al heeft Hansbeke ook enkele extra troeven. Het dorpsgezicht is beschermd en als we Wikipedia mogen geloven zijn zanger Johan Verminnen en auteur Erwin Mortier bekende personen uit het dorp.

De heilige Philomenia kijkt richting dorpskern. Ze wordt, volgens de overlevering, doorgaans ingeroepen bij onder andere moedeloosheid. Mits enige overdrijving is dat zo ongeveer hoe de Hansbekenaren zich sinds begin dit jaar voelen.

Want sinds 1 januari ging hun dorp samen met de rest van Nevele op in de grote fusiegemeente Deinze. De nieuwe stad kreeg officieel de naam Deinze, Land van Nevele. Aangezien dat niet zo vlot bekt en ook nogal lang is om op een postkaart te schrijven, wordt het tweede stukje doorgaans gemakshalve weggelaten. Deinze dus, telt ondertussen meer dan 43.000 inwoners en is qua oppervlakte de tweede stad van Oost-Vlaanderen, na Gent.

Boven de hoofden

Opgeslorpt. Zo voelen ze zich in Hansbeke. Voor de tweede keer al. Want bij de vorige grote fusieoperatie in de jaren 70 werden ze al een deelgemeente van Nevele. Nu is Nevele zelf dus een deelgemeente geworden van Deinze. “Een deelgemeente van een deelgemeente. Wat stel je dan nog voor? Niets. Denk je dat er nog iemand naar ons zal luisteren?” De oudere man heeft net, zoals elke dag, ‘ons Philomeen’ een bezoekje gebracht. Uit liefde voor zijn overleden echtgenote, want zij kwam er voor haar dood ook elke dag. Hij heeft weinig begrip voor de fusie, snapt niet waarom al die fuzz nodig is. “Het is allemaal boven onze hoofden beslist. Wij hadden daar just nieten aan te zeggen.”

Net als de vorige keer, want ook in de jaren 70 had het kleine Hansbeke niet te kiezen met wie het in het huwelijksbootje trad. Dat Nevele aan de overkant van de E40 ligt en dat dat in de hoofden van de mensen een probleem vormt, daar lag destijds niemand in Brussel van wakker.

Markt in Hansbeke. Beeld Wouter Van Vooren

Ook nu waren de Hansbekenaren, en bij uitbreiding de inwoners van alle Nevelse deelgemeenten, geen vragende partij voor een fusie. Dat is ook te horen op de wekelijkse markt, enkele honderden meters verderop van de kapel. “Ze hadden er toch wel eens wat beter over mogen nadenken”, zegt Michaël Vandewalle, die eventjes moet ventileren wanneer hij ‘mensen van de media’ ziet. “Het is bedisseld door de twee betrokken burgemeesters. Politiek is het wel geregeld, maar er is niet goed nagedacht over de praktische gevolgen voor de inwoners.”

De Hansbekenaren kregen, net als alle andere inwoners van het nieuwe Deinze, allemaal een brief. Daarin stond wat er allemaal verandert en wat de inwoners zelf moeten regelen. En dat is heel wat. “We moeten allemaal naar het gemeentehuis om onze pas aan te passen. In deze computertijden kan dat blijkbaar niet eens automatisch”, zucht Vandewalle.

Systemen zijn niet mee

Maar het zijn vooral de mensen bij wie de straatnaam veranderd is, die het zwaar hebben. Die straatnamen moesten veranderen om te vermijden dat er binnen één gemeente straten zijn met dezelfde of een te gelijkaardige naam. Zoals bij de schoonzus van Vandewalle bijvoorbeeld. “Ze woonde in de Prosper Cocquytstraat in Landegem, een andere deelgemeente van Nevele die nu ook bij Deinze hoort. Dat is nu Roelstraat geworden. Weet u hoe hard dat wennen is, als uw straatnaam verandert? De naam van je straat, dat is een deel van je identiteit. Als die verandert, dan voelt dat niet goed.”

Bovendien zijn ‘de systemen’ nog niet helemaal mee met de naamsveranderingen. Gps’en zijn nog niet volledig bijgewerkt, waardoor koeriers de weg naar bepaalde huizen niet meer vinden. Vandewalle: “En een buurvrouw van mijn schoonzus kon haar Colruyt-kaart niet aanpassen, omdat het systeem haar nieuwe adres niet kent.”

Vraag aan de doorsnee-inwoner van Hansbeke waarom die fusie een goeie zaak is en niemand kan een deftig antwoord geven. In de hoofden van de politici is het verhaal nochtans duidelijk: schaalvergroting zorgt voor beter bestuur en besparingen. Als je geen twee of drie gemeentebesturen met burgemeesters meer moet hebben maar één, dan scheelt dat een slok op de borrel. En vooral, door vrijwillig te fusioneren krijgen de betrokken gemeenten vanuit de Vlaamse overheid 500 euro per inwoner schuldvermindering. Waardoor de nieuwe besturen dus meer geld overhouden om de gemeente te runnen.

De kapel als je Hansbeke binnenrijdt Beeld Wouter Van Vooren

Voor de bewoners is dat alles nogal abstract. Ze merken van die grote principes voorlopig niets en vragen zich af of ze het wel ooit zullen merken. “Wie zegt dat het een besparing zal zijn?”, vraagt een vrouw aan het viskraam zich af. “Als ze minder schepenen hebben, die nu wel fulltime werken in plaats van parttime en ook meer personeel in dienst hebben, waar zit dan precies de besparing?”

Toch benadrukt professor lokale politiek Koenraad Deceuninck (UGent) dat de huidige fusieoperatie op zich vrij soepel verloopt. Het gaat nu vooral om kinderziekten, wat praktische problemen. Het moet zich allemaal nog wat ‘zetten’. Bij de vorige grote fusieoperatie, die van 1977, was er veel meer weerstand en protest. “Het was destijds van moetens”, zegt professor Deceuninck. “Lokale besturen werden verplicht en hadden vaak nauwelijks inspraak in met wie ze in zee moesten gaan. Er zijn toen ook rare dingen gebeurd, gemeenten samengevoegd die totaal niets met elkaar hadden of zelfs in ruzie lagen. Die fusieoperatie zorgt in sommige gemeenten nu nog altijd voor problemen.”

Onderhuids

Deze keer gaat het om vrijwillige fusies, toch onder de lokale politici. En de inwoners hebben die politici ook zeker niet afgestraft tijdens de gemeenteraadsverkiezingen, terwijl ze daar toch de kans toe kregen. Deceuninck: “Lokale politici hebben er alles aan gedaan om een draagvlak te creëren. Inwoners mochten bijvoorbeeld mee nadenken over nieuwe gemeente- of straatnamen. Daardoor zie je deze keer nauwelijks groot protest.”

Niet openlijk neen. Maar onderhuids broedt wel van alles. 

“Ge moogt nu geen Hansbeke meer zeggen, Mariette. Ge moet Deinze zeggen.” De manier waarop de vrouw in café ’t Pestelijntje aan het station van Hansbeke het laatste woord zegt, spreekt boekdelen. Het is duidelijk: ze moeten hier niet al te veel hebben van Deinze. In de fameuze brief die de Hansbekenaren kregen, stond weliswaar dat ze hun oude postnummer mogen behouden. Alleen moeten ze er voortaan wel ‘Deinze’ achter zetten.

En dat is voor velen een brug te ver. “Ik vertik het”, klinkt het volmondig. “Hoe komen ze er ook bij om Nevele met Deinze te mixen? Deinze dat is Leieland, en Hansbeke en Nevele zijn overduidelijk Meetjesland. Je kan zoiets doen met een voetbalclub, denk maar aan het Oost-Vlaamse Zulte en het West-Vlaamse Waregem. Maar dat doe je niet met dorpen.”

Meetjeslanders zijn trots op hun regio. Ze vertellen ook graag waar de naam vandaan komt, al lopen de meningen hierover nogal uiteen. De populairste legende is die over keizer Karel, die op doorreis was door de streek. Uit angst voor de seksuele appetijt van de keizer verborgen de inwoners hun dochters. Karel kreeg alleen oude vrouwen, meetjes dus, te zien. Een verhaal dat al duizend keer weerlegd is wegens historisch niet correct, wat de Meetjeslanders er niet van weerhoudt het verhaal te blijven vertellen.

Café ’t Pestelijntje. Beeld Wouter Van Vooren

Beeldend kunstenaar en Hansbekenaar Koen De Groote heeft wel begrip voor de gevoeligheden van zijn dorpsgenoten. Hij maakte eind vorig jaar T-shirts met daarop de slogan: ‘Hansbeke niet terugdeinzen’. Een boodschap die ieder, voor of tegen de fusie, op zijn manier mag interpreteren. “Het is inderdaad niet echt logisch dat Nevele bij Deinze gaat. De voorbije decennia zijn hier heel wat werkingen opgezet samen met andere Meetjeslandse gemeenten. Denk maar aan de bibliotheek en tal van culturele verenigingen. Die zijn jaren opgebouwd en nu moet dat plots veranderen.”

De fusie tussen Deinze en Nevele is inderdaad de minst logische van de zeven nieuwe fusies, vindt ook professor Deceuninck. “Kijk gewoon eens op de kaart. Dan zie je dat Nevele weinig heeft met Deinze. Nevele is een landelijke gemeente die beter meegegaan was met die andere landelijke fusiegemeente in het Meetjesland, Lievegem. Deinze is een kleine centrumstad met typische problemen van centrumsteden. Dat zijn twee verschillende werelden.”

Trouwen op zaterdag

Het nieuwe Deinze mag dan de meest onlogische fusie zijn, ook in de andere fusiegemeenten is het lang niet allemaal peis en vree. In Kruisem, een huwelijk tussen Kruishoutem en Zingem, klagen de inwoners dat de prijzen voor bijvoorbeeld administratieve documenten naar boven gelijkgetrokken zijn. De vroegere Kruishoutemnaren betalen nu 26 euro voor een nieuwe identiteitskaart, terwijl dat voordien slechts 18 euro was. En terwijl het afsluiten van een huwelijk of samenlevingscontract vroeger volledig gratis kon in Kruishoutem, moet een koppel nu minstens 15 euro neertellen. Voor een huwelijk op zaterdag zal zelfs 200 euro aangerekend worden.

Een situatie waar Filip Geysens van Open Vld Kruisem in november van vorig jaar al een klacht over heeft ingediend. Volgens hem kan het niet dat de inwoners de dupe zijn van de hele fusieoperatie. En groot protest blijft volgens hem uit, omdat de bewoners het gevoel hebben dat er toch niets aan te veranderen is. “In Zingem bijvoorbeeld stonden de mensen helemaal niet te springen voor de fusie. Daar heeft mijn partij een jaar voor de fusie een volksraadpleging kunnen afdwingen. De kiesdrempel werd niet gehaald, waardoor de uitgebrachte stemmen niet eens geteld mochten worden.”

Door de fusie moeten heel wat gemeentereglementen aangepast worden, omdat ze voortaan moeten gelden voor de twee gemeenten. Ook reglementen waar de oppositie bezwaar tegen had, komen dus opnieuw op tafel. Geysens: “Destijds werd er niet naar ons geluisterd. Maar nu is het overwicht van de CD&V minder groot. Wij haalden met ons kartel met N-VA acht zetels binnen. En Groen, die voor het eerst opkwam hier, meteen drie zetels. We hopen dat ze dus al eens meer naar de oppositie zullen luisteren. Dan is er nog iets goed gekomen van die hele fusie.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234