Donderdag 29/10/2020

'Het is een soort 'Zomergasten', maar dan met documentaires'

In het kader van het International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA) organiseert het Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond het nevenprogramma Expanding Documentary. Vanavond en morgenavond praat Tom Barman (40) in een intieme Late Night Club over zijn persoonlijke favorieten. Jozefien Van Beek

Voor het nieuwe VPRO-programma Shot on Location trok Tom Barman als documentairemaker naar de plekken waar recente filmklassiekers als Gomorrah, Das Leben der Anderen en Leaving Las Vegas werden ingeblikt. Maar eerst vertelt hij in het Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond over documentaires die hem omverbliezen."Het wordt een soort Zomergasten met documentaires: een gesprek met filmfragmenten. Het kan alle richtingen uitgaan. We zullen op een goede manier van de hak op de tak springen in een ongedwongen sfeer. Mensen in de zaal kunnen tussenbeide komen en vragen stellen. Ik wil het afschuwelijke woord interactief niet gebruiken, maar het zal zoiets worden (lacht)."

Welke documentaires heb je gekozen?

Tom Barman: "Mijn keuze is zeer eclectisch, maar de rode draad is mislukking. Zo is er Robert Stones Guerrilla: The Taking of Patty Hearst, over de ontvoering van de kleindochter van William Randolph Hearst. Het stockholmsyndroom zorgt ervoor dat ze zich begint te identificeren met haar ontvoerders, het links revolutionaire Symbionese Liberation Army. Ze wordt zelf een revolutionair, overvalt een bank en wordt veroordeeld.

"Ik koos ook een schitterende korte documentaire van de Fin Mika Taanila, Futuro - A New Stance For Tomorrow. Die gaat over een mislukt architectonisch project uit de jaren zestig. Onder de naam Futuro werden plastic prefabhuizen gemaakt die er uitzien als ufo's en per helikopter verhuisd kunnen worden. Er heerste een niet te stuiten geloof in technologie en economische groei, maar het project is compleet de mist in gegaan. Die huizen hebben een tweede leven gekregen in de porno-industrie."

"Verder is er Snake Dance van de Belgische regisseur Manu Riche (die ook een documentaire maakte over Tom Barman, JVB). De leidraad is de ontwikkeling van de atoombom en de gevolgen die de wereld daar vandaag nog steeds van draagt. Hij komt op een Manu Richiaanse manier tot bikkelharde conclusies.

"Daarnaast koos ik onder meer het fantastische You've Been Trumped en een docu over Felix Baumgartner, de man die uit de hemel wilde springen, maar daar eigenlijk niet klaar voor was. En tot slot moést er iets tussen zitten van Werner Herzog. Het is Land des Schweigens und der Dunkelheit uit 1971 geworden, maar het had even goed een andere film van hem kunnen zijn. Deze documentaire gaat over mensen die doof en blind geboren zijn. Hij doet het op zijn Herzogs: hij gebruikt voice-over en plaatst zichzelf in het midden van de actie.

"Ik ben een grote fan van Herzog. Als figuur is hij heel inspirerend omdat hij gewoon doet wat hij wil. Hij kan een hermetische documentaire maken om daarna naar Hollywood te trekken en aan de slag te gaan met Nicholas Cage (voor 'The Bad Lieutenant: Port of Call - New Orleans', JVB). Van realiteit naar fictie en weer terug. Gewoon fantastisch wat die gast doet."

Twee jaar geleden maakte Herzog zijn eerste documentaire in 3D, Cave of Forgotten Dreams. Interesseert vormexperiment jou ook?

"Daar heb ik veel discussies over gehad met mijn vrienden uit de audiovisuele sector. Er is een nieuwe lichting documentairemakers die docu's maken met een prachtige cinematografie. Ze zien er bijna uit als speelfilms. Een film als Darwin's Nightmare, met een knoert van een onderwerp, is dan weer spuuglelijk gefilmd. Maar de boodschap komt over en dat blijft toch het belangrijkste. Voor mij doet het er dus niet toe hoe de film eruitziet."

Een andere evolutie is dat makers steeds meer fictieve elementen in hun film smokkelen.

"De discussie over hoe realistisch een documentaire is, is intussen een beetje belegen. Tegenwoordig weten mensen dat docu's ook op voorhand bedacht en geschreven worden en dat er fictie in zit. Het publiek werd jarenlang visueel gebombardeerd waardoor het nu wel door heeft wanneer het gemanipuleerd wordt. Mensen wíllen ook gemanipuleerd worden, en dat bedoel ik positief. Documentairemakers werken op de emoties of geven de waarheid een draai om de film beter te maken."

Andere regisseurs introduceren een volledig fictief personage.

"Ja, zoals in Exit Through the Gift Shop of I'm Still Here, over de rapcarrière van Joaquin Phoenix. Dat is volgens mij het gevolg van oververzadiging. Als je als documentairemaker wil vernieuwen moet je zulke ingrepen doen. Bovendien kan het publiek intussen ook meer aan. Ze kunnen zulke films plaatsen."

Waarom interesseren documentaires je zo?

"Het is een supertof medium. Na een uur te kijken heb je het gevoel dat je een heel non-fictieboek achter de kiezen hebt. Het toffe is dat een docu een gebalde weergave is van een onderwerp. Het is een snelcursus in bepaalde werelden, politieke verschijnselen of culturele fenomenen. Vaak gaat het over onderwerpen waarover je nooit een boek van vierhonderd bladzijden zou lezen, maar in filmvorm gaat het je plots toch boeien."

Voor de VPRO ben je zelf ook documentaires aan het maken. Voor Shot on Location reis je naar de plek waar recente filmklassiekers werden opgenomen.

"We hebben intussen drie afleveringen ingeblikt: Das Leben der Anderen, Gomorrah en Van God los. Ook de komende drie zijn zeer appetijtelijk. Twee daarvan liggen al vast: Leaving Las Vegas en The Big Lebowski. Het zijn allemaal films die sterk gelieerd zijn aan een stad. Daar hebben we bewust voor gekozen. Als er een vervolg komt, zullen we misschien voor de natuur kiezen."

"Das Leben der Anderen gaat over Berlijn voor de val van de Muur, Gomorrah over de Camorra in Napels en Van God los over de Bende van Venlo, een grensstad in Nederlands Limburg. Voor deze documentaires wilden we ons onderdompelen in de ziel van de plek aan de hand van de film, of het nu over een politiek systeem gaat, de maffia of een kortstondige opwelling van geweld, zoals in Venlo. De films dienden als leidraad voor onze zoektocht naar interessante verhalen. We spraken met de regisseurs, acteurs en casting directors."

Hoe zit het intussen met jouw eigen filmplannen? Vijf jaar geleden zei je dat dat je over vijf jaar, nu dus, drie films wilde draaien: een komedie, een film noir en een familiekroniek.

"(lacht) Dat klopt nog steeds min of meer, alleen de datum was fout. Ik ben de scenario's nog aan het schrijven."

Tom Barman, Late Night Club, vandaag en morgen om 23u in De Brakke Grond, Amsterdam. www.brakkegrond.nl

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234