Dinsdag 07/04/2020

Het is een Matisse, en toch niet

'Als men mij vraagt wat ik zou meenemen naar het spreekwoordelijke onbewoond eiland, dan zou ik niet aarzelen', zegt Tanguy Eeckhout. 'La petite Matisse van Henri Evenepoel uit 1896 is mijn lievelingswerk. Het is het portret van de dochter van de Franse schilder Henri Matisse, toen ze anderhalf jaar oud was.'

'In onze collectie is La petite Matisseeen vreemde eend in de bijt", zegt Tanguy Eeckhout. "De verzameling, die Jules en Irma Dhondt-Dhaenens tussen 1920 en eind jaren 1960 hebben samengebracht, focust vooral op Vlaamse kunst van begin 20ste eeuw. Het was hun bedoeling een museum op te richten dat gewijd zou zijn aan het glorieuze schildersverleden van de Leiestreek: de Latemse school, met expressionistische schilders als Gust De Smet, Frits Van den Berghe en Gustave Van de Woestyne.

"Het schilderij van Henri Evenepoel valt daarbuiten: in onze collectie is het zowat het enige werk uit de 19de eeuw, uit de scharnierperiode tussen postimpressionisme en de nieuwere stromingen. Het zit wat verloren in onze verzameling, waardoor het niet vaak tentoongesteld wordt. Voor mij is het een verborgen schat." La petite Matisseis het portret van Marguerite Matisse - ook 'Margot' genoemd. Ze was de dochter van de beroemde Franse schilder Henri Matisse (1869-1954) en Caroline Joblaud, zijn toenmalige model. Marguerite werd in 1894 geboren en zou tot haar 20ste bijzonder vaak door haar vader geschilderd worden.

Het portret dat Museum Dhondt-Dhaenens bezit, werd in 1896 door Henri Evenepoel geschilderd. "Evenepoel werd

in 1872 in Nice uit welgestelde, Belgische ouders geboren", vertelt Tanguy Eeckhout. "Hij was een echte kosmopoliet." Evenepoel volgt aanvankelijk tekenles in Brussel, maar installeert zich op z'n twintigste definitief in Parijs.

Razende vaders

In het atelier van de beroemde Franse meester Gustave Moreau leert hij de twee jaar oudere Henri Matisse kennen. "In die periode ontstond tussen hen beiden een hechte vriendschap, waarop Matisse later zou terugkijken als een van de beste dingen die in zijn leven gebeurd waren", schrijft Hilary Spurling in haar biografie Matisse. The Lifeuit 2009.

Matisse en Evenepoel hadden heel wat gemeen, aldus Spurling. Ze waren allebei 'Vlaams', 'noorderlingen' door houding en geboorte: Matisse kwam immers uit Le Cateau-Cambrésis, vlakbij de grens met België. Evenepoel verzette zich tegen de sociale en academische druk die op hem werd uitgeoefend om zich netjes te conformeren. Net als Matisse was Evenepoel niet getrouwd en net als Matisse had hij bij zijn vriendin een kind verwekt. Tot razernij van hun beider vaders.

De dochter van Matisse en de zoon van Evenepoel waren even oud. Matisse en Evenepoel hielden bovendien allebei van muziek en organiseerden regelmatig muzikale avonden, waarop Matisse viool speelde en Evenepoel hem op piano begeleidde. En vaak stonden ze samen te schilderen, zij aan zij, aan de oever van de Seine in Parijs.

"In 1896 schildert Evenepoel dan de dochter van Matisse, de kleine Marguerite", zegt Tanguy Eeckhout. "Het is een periode waarin Evenepoel veel kinderportretten maakt. Marguerite schildert hij helemaal in profiel. Het kleurenpalet is nog donker, vrij noordelijk zeg maar. Dat zal helemaal veranderen na zijn reis door Algerije in 1897.

"Aan dit eenvoudige kinderportret zie je hoe groot het talent van Evenepoel is. Het is met een groot gemak geschilderd. De lappenpop die het meisje vasthoudt, is met losse toetsen geborsteld, terwijl haar krulletjes heel fijn geschilderd zijn. Die krulletjes lichten echt op. Je ziet dat Marguerite niet van harte poseert: ze staat er echt als een pop, met een licht pruilmondje. Doordat Evenepoel de achtergrond abstract houdt, accentueert hij dat profiel.

"Voor mij houdt het portret het midden tussen pose en momentopname: Evenepoel was al vroeg met fotografie bezig en maakte veel en graag foto's van zijn omgeving."

"Evenepoel was een groot talent, maar is heel jong gestorven. Hij was pas 27 toen hij in 1899 in Parijs aan tyfus overleed. Eigenlijk behoort hij dus tot die beruchte Club van 27, zoals Jimi Hendrix, Janis Joplin, Jim Morrison en Amy Winehouse (lacht). Met dat verschil dat Evenepoel geen rockster was en niet aan overmatig drugs- en alcoholgebruik is bezweken."

Dochter in het verzet

"Evenepoel was heel ambitieus en heeft in die korte tijd een echt oeuvre nagelaten. Je vraagt je af hoe zijn talent geëvolueerd zou zijn. De stijl die hij hanteerde liep stilaan op zijn einde. Zou hij dezelfde vernieuwingsdrang hebben gehad als Matisse? Dat blijft een open vraag: Evenepoel had het bijvoorbeeld al bijzonder moeilijk met de schilderijen die Matisse in 1898 in Corsica maakte." Zo had Evenepoel een week nodig om te bekomen van de 'schok' toen hij een pakket van vier schilderijen, vol spetterende kleuren, toegestuurd kreeg, schrijft Spurling.

Evenepoel mag heel jong zijn gestorven, Marguerite Matisse is dan weer heel oud geworden. Ze stierf in 1982 op 87-jarige leeftijd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was ze actief in het verzet. In 1944 werd ze aangehouden door de Gestapo, maar kon gelukkig ontsnappen uit de trein die haar naar een concentratiekamp zou overbrengen. Ze dook onder bij een familie in de Vogezen en werd op 6 oktober 1945 bevrijd.

Marguerite was getrouwd met de Franse kunstcriticus George Duthuit. Ze had een uitstekend oog, kende het werk van haar vader door en door, en werd vaak geraadpleegd als Matisse-autoriteit. Toen ze overleed, was ze de laatste hand aan het leggen aan een monumentale catalogus met het oeuvre van haar vader.

Wie is Tanguy Eeckhout?

* geboren in 1980

* sinds 2005 verbonden aan Museum Dhondt-Dhaenens in Deurle als wetenschappelijk onderzoeker en curator

* organiseerde er o.a. de expo's Collectie Tony Herbert, P.-G. Van Hecke en de kunst in de jaren twintig, Oscar Jespers, Andreas Slominski, en Collectie Jeanne & Charles Vandenhove

* werkt sinds 2010 aan een doctoraat over Belgische privéverzamelingen in de periode 1945-1980 * was als curator betrokken bij de expo Freestate III in Oostende (2011)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234