Zaterdag 16/01/2021

Het is een hondenstiel, meneer

Vandaag is het thema op de Boekenbeurs graphic novel, schoon Nederlands voor de betere strip. De Morgen tekent voor u de krijtlijnen van de nieuwe wind in het beeldverhaal en zoekt uit waarom Vlaanderen zo weinig in de canon van de nieuwlichters genoemd wordt.

Door Kris Jacobs

ANTWERPEN l 'Graphic novel' is in feite een geniepige marketingterm die ervoor moet zorgen dat u boeken met prentjes in de serieuze boekhandel duldt. Maar niemand die weet welke vlag die lading nu precies dekt.

Vroeger was het duidelijk wat een beeldverhaal precies is. Door de jaren kleefde daar steeds meer de hardnekkige connotatie 'voor kinderen' aan. Graphic novel, een term die vooral ingang vond na het succes van Art Spiegelmans Maus in de jaren tachtig, betekent in die optiek eigenlijk niet meer dan 'volwassenen ook toegelaten'.

De recente hausse wordt gevoed vanuit de VS. Chris Ware is allicht de bekendste vaandeldrager. Zijn strips (zoals Jimmy Corrigan, The Smartest Kid on Earth) zijn designpareltjes, met veel referenties aan cartoons en illustraties uit de vroege twintigste eeuw. Van Dan Clowes is ondertussen al het bizarre, onderkoelde Ghost World verfilmd.

De tweede nieuwe bron (en belangrijker in de hype) is la nouvelle bande dessinée. Ten grondslag daaraan ligt de Franse jonge uitgever l'Association. Die publiceerde aanvankelijk uitsluitend zwart-strips zonder hardcover, een bewuste heiligschennis in het land waar zowat alle BDs verschenen in albums van 48 pagina's op glanzend kleurenpapier, met harde kaft. De beeldenstormers zijn ondertussen de nieuwe heiligen van de Franse strip geworden. De bekendste zijn internationaal Marjane Satrapi, wier Persepolis verfilmd is en in de prijzen viel in Cannes. Vallende ziekte van David B. (die naar de Boekenbeurs afzakt) is een magistrale autobiografie, waarin hij in dikke lijnen over zichzelf en de epilepsie van zijn broer verhaalt, omgeven door de inktzwarte draken en krijgers uit zijn jongensfantasie.

"In Vlaanderen wordt de term graphic novel niet echt veel gebruikt", zegt Toon Horsten van het stripfestival van Turnhout. "Als het kind een naam moet hebben, moeten wij het meestal stellen met het belerende 'de betere strip', waar ik het feestelijk van op mijn heupen krijg. Doet me denken aan een leraar die Salinger, Kerouac, Reve of Wolkers voor de leeslijst verbood. Wij dienden 'het betere boek' ter hand te nemen."

Als de nieuwe strips dan niet beter, of literair zijn, wat zijn ze dan wel?. "Al die boeken geven gewoon alle vaste regeltjes over aantal pagina's, formaat of verhaalstructuur op", denkt Horsten. "Die grote vrijheid is volgens mij de enige gemeenschappelijke noemer."

De nieuwe strip lijkt op het eerste gezicht dun gezaaid in Vlaanderen. Judith Vanistendaels De maagd en de neger is het duidelijkste voorbeeld. Ook het recente werk van oudere rotten als Biebelbedenker Marc Legendre (Verder) en Urbanustekenaar Willy Linthout (Het jaar van de olifant, over de zelfmoord van zijn zoon) wijkt duidelijk af van de klassieke kinderstrip. Horsten: "En dan heb je bij de nieuwe generatie pakweg nog Olivier Schrauwen, Serge Baeken, Philip Paquet, Brecht Evens... Van het eerste boek van Randall C., dat binnenkort verschijnt, verwacht ik erg veel. Gezien de grootte van Vlaanderen vind ik het dus nog behoorlijk meevallen."

Veel van die nog weinig vertrouwde namen zijn te vinden in de twee volumes van Hic sunt leones, een overzicht van jonge Vlaamse leeuwen in korte strips en illustraties. Ze zijn er dus wel, maar echt veel werk met een zekere amplitude hebben ze nog niet uitgebracht. Daar is een heel simpele reden voor, die een toch al gevestigde auteur als Legendre gisteren nog in deze krant aanhaalde: aan zijn nieuwe boek Verder heeft hij anderhalf jaar gewerkt, en de betaling is absoluut niet navenant. Het is een hondenstiel voor true believers, meneer. En wie zal dat publiceren? Naast de kleinere striphuizen - Oog&Blik geeft Vanistendael uit, Schrauwen publiceerde My Boy bij Bries - is er nog de literaire uitgever Atlas (Legendre en vertalingen van onder meer David B. en Satrapi) en dan heb je de voornaamste wel gehad.

En we hebben kwalitatief nog een lange weg te gaan. "In Frankrijk vind ik - maar dat is mijn smaak - dat het niveau hoger ligt", meent Judith Vanistendael, "maar het is een groter land, en het heeft ook te maken met de Franse rage van de volwassenenstrip. Als je dan de oplages bekijkt... Conz vertelde me dat hij van zijn boeken 700 exemplaren verkoopt. Daarvoor kun je geen twee jaar aan een boek werken."

Maar dat kan veranderen. De Britse journalist Paul Gravett kent als geen ander de internationale wereld van het beeldverhaal. "In Groot-Brittannië bestond er van de kant van uitgevers en publiek lange tijd een grote weerstand tegen strips", legt hij uit, "maar nu heb je literaire huizen als Jonathan Cape die zich eraan wagen. Dat ze plots 100.000 stuks van Ethel and Ernest van Raymond Briggs verkochten, heeft hen wakker gemaakt. Van enkele strips per jaar zit Jonathan Cape nu aan enkele nieuwe striptitels per maand. De massamedia zullen er ook meer aandacht aan besteden als zulke eerbiedwaardige huizen zich ermee gaan bezighouden, zoals bij jullie nu uitgeverij Atlas. Ook buiten Vlaanderen kunnen de meeste auteurs trouwens niet van hun strips leven. Het verandert, maar die acceptatie heeft tijd nodig, zeg maar gerust tien, twintig jaar."

Tegen dan heeft al dat jonge grut - Gravett noemt Schrauwen bijvoorbeeld "de Vlaamse Chris Ware" - zijn weg gevonden, maar volgens Horsten ligt daar niet het grootste probleem. "Ik denk niet dat er ooit zoveel diversiteit is geweest in de Nederlandstalige strip als vandaag, maar er is er veel meer nood aan nieuwe kinderstrips. Na de generatie van Merho, Hec Leemans, Jean-Pol of Willy Linthout gaapt er een groot gat. Ik vind het vreemd dat daar zo weinig nieuwe dingen gebeuren. Lukt het niet de stripmarkt breed genoeg te houden en nieuwe lezers al jong te rekruteren, dan zal het medium marginaliseren. Ook al maak je nog zulke mooie graphic novels."

www.boekenbeurs.be Zaterdag en zondag signeert David B.

Journalist Paul Gravett:

Lukt het niet jonge lezers te rekruteren, dan zal het medium marginaliseren. Ook al maak je nog zulke mooie graphic novels

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234