Woensdag 18/09/2019

Het idee van belangeloosheid is passé

Middenveldorganisaties maken zich zorgen dat onbelast bijklussen het einde wordt van de vrijwilliger. Impliceren ze daarmee niet dat veel van de huidige vrijwilligers zich laten leiden door financiële motieven?

Bijklussen kan straks veel voordeliger, maar sommige goede zielen zetten zich nu al in voor een vergoeding

"Organisaties die aangewezen zijn op echt vrijwilligerswerk dreigen vrijwilligers te verliezen omdat ze niet in staat zijn om meer te vergoeden dan de onkosten", stelt een open brief van academici en middenveldorganisaties zoals Beweging.net, 11.11.11 en Netwerk tegen Armoede. Ze vrezen dat het nieuwe statuut voor vrijetijdswerk, waarmee bijverdiensten tot 1.000 euro per maand en 6.000 euro per jaar onbelast blijven vanaf 2018, een commercialisering van het huidige vrijwilligerswerk zal inleiden.

Volgens de Enquête naar de Arbeidskrachten (EAK) die de FOD Economie in 2014 uitvoerde, zijn er in ons land 1.116.000 personen die bij een organisatie vrijwilligerswerk doen, oftewel 12,5 procent van de Belgische bevolking van 15 jaar en ouder. Gemiddeld engageren die vrijwilligers zich zo'n 4 uur per week, volgens de regel gebeurt dat onbezoldigd.

Dat vrijwilligersstatuut verdwijnt dus niet, maar sommige activiteiten die nu onder die noemer worden ondergebracht, kunnen wel verhuizen naar een verloningssysteem. Zullen de huidige vrijwilligers straks shoppen tot ze een organisatie vinden die hen de mooiste vergoeding aanbiedt? "Het gevaar bestaat inderdaad dat sommigen zo gebrand zijn op de financiële voordelen, dat ze kiezen voor een extra loon", zegt Stijn Baert, arbeidseconoom aan de UGent.

Dat doemscenario impliceert wel dat vrijwilligers zich vaak laten leiden door geldmotieven, een idee dat haaks staat op het altruïsme gelinkt aan vrijwilligerswerk. "Vrijwillig is in essentie onbetaald", zegt socioloog Lesley Hustinx (UGent). "Maar het idee van belangeloosheid is achterhaald. Via hun inzet willen vrijwilligers ook als persoon groeien en nieuwe competenties aanleren. Binnen die win-winsituatie zou het kunnen dat jongeren bijvoorbeeld bij de keuze tussen twee speelpleinwerkingen kiezen voor de best betalende."

Groeiende ongelijkheid

"Nieuw statuut of niet, die kwestie leeft sowieso al", vertelt Eva Hambach, directeur van het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk. Ze schat dat ongeveer de helft van de organisaties vergoedingen aanbiedt. Een toegeving van de fiscus, noemt ze de al langer ingevoerde forfaitaire onkostenvergoeding voor vrijwilligers.

Die laat dagvergoedingen toe tot 33,36 euro per dag, met een jaarlijkse limiet van 1.334,55 euro. Bedoeld voor onkosten dus, maar vaak gebruikt voor prestaties. 31 euro als nachtoppas of 9 euro per uur om achter de bar te staan van een theaterhuis. De grens tussen engagement en bijverdienste is vaak dun.

"Wat is vrijwilligerswerk? De lijst aan activiteiten die nu is samengesteld, moet sowieso verfijnd worden om misbruik te voorkomen", zegt Baert. Hij vindt wel dat de organisaties die de open brief schreven de gevolgen te zwartgallig zien. "De grootste groep vrijwilligers doet het duidelijk om twee redenen: ofwel het genot dat ze uit hun engagement halen, ofwel de investering in een sociaal netwerk en de mogelijke vermelding op hun cv." Uit eerder onderzoek van Baert blijkt dat zo'n vermelding een even sterke invloed heeft op potentiële werkgevers als de autochtone herkomst van een sollicitant.

Het valt Baert bovendien op dat veel vrijwilligers een affiniteit hebben met de organisatie waarvoor ze zich engageren. "Wie iemand verloren heeft aan kanker helpt bijvoorbeeld een handje bij de Stichting tegen Kanker. Dan kan je misschien elders meer verdienen, maar die gevoelswaarde kan je onmogelijk inruilen."

Hustinx waarschuwt wel voor een groeiende ongelijkheid. Niet alleen tussen financieel sterke spelers en kwetsbare organisaties, maar ook intern. "Ik kan me voorstellen dat sommige vrijwilligers een betaling principieel niet zullen aanvaarden en dat zal spanningen opleveren met wie het net wel doet. We mogen niet naar twee statuten voor eenzelfde activiteit evolueren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234