Maandag 29/11/2021

Het Huwelijk en de kunsten

Amsterdam / Van onze correspondent

Merlijn Schoonenboom

Eén geblondeerde Argentijnse bleek genoeg. Zelfs het van oudsher anarchistische Amsterdam is in twee maanden tijd een kwispelend hondje aan de voeten van de monarchie geworden. De straten kleuren blauw door de ongekende politiemacht en oranje door de vele feestfrutsels, overgebleven van het roemloos verloren EK. Opstandigheid wordt gesust door haar ogen. Tientallen paren reebruine ogen kijken bemoedigend vanaf meer dan levensgrote portretfoto's in winkeletalages of aan muren van openbare gebouwen.

Het huwelijk dat vandaag tussen Willem-Alexander en Máxima Zorreguieta wordt voltrokken - 'Het Huwelijk' of 020202 genoemd - heeft deze weken iedere vezel van het openbare leven bepaald. Je zou dus verwachten dat zo'n dwingende monarchistische aanwezigheid ook het culturele leven heeft beïnvloed. In hoeverre inspireert het de Amsterdamse kunstenaars? Zijn er uitbundige liederen geschreven, satirische toneelstukken opgevoerd, zoals in de tijd toen Alexander nog een andere vriendin had en toneelgroep Toetssteen Emily uitbracht?

De oogst valt tegen. Echt interessante producties zijn er niet ontstaan. Er is wat eenzijdige cultuur tégen, en heel veel zoetige cultuur vóór Het Huwelijk. Zo maakte de nette beeldhouwer André Volten een sculptuur bij het nationaal geschenk. Men kon tot vorige week koninklijke bruidsjurken bekijken op de tentoonstelling Ja, ik wil. Je kunt meezingen met het speciaal geproduceerde huwelijkslied 'Lopen over water' van Marco Borsato en Sita, of, iets hipper, naar een van de vele Oranje-danceparty's. Tango klinkt uiteraard overal alsof die muziek nu eigenlijk ook een beetje Hollands is. En in kringen van Bekende Nederlanders schijnt mode van Valentino, ontwerper van de bruidsjurk, weer helemaal in te zijn.

De kritische cultuur is minder alomtegenwoordig, en richt haar pijlen vooral op de familieachtergrond van Máxima. Vandaag is er een manifestatie op het Koningsplein, omgedoopt tot 'het witte plein'. Er treden een aantal minder bekende dichters op, comedians, een punkband en een Argentijnse band waarin een Videla-slachtoffer speelt.

Ook de afgelopen weken waren er initiatieven. Zo was er een foto-expositie van de Argentijnse fotograaf Marcelo Brodsky in De Melkweg. Hij toonde daarin hoe het de leerlingen van een klasfoto uit het Argentinië van 1967 is vergaan. Sommige van hen zijn verdwenen. Hij tekende een rood kruis over hun hoofd.

De meeste opschudding veroorzaakte schrijver en filmproducent Leon de Winter deze week, door een column in de Berliner Morgenpost. Hij noemde Alexander "dom", en prinses Juliana zou denken dat ze een labrador was. Volgens De Winter schreef hij uit woede om "het gebrek aan empathie" bij het paar voor de slachtoffers van het regime. De Winter vindt daarbij de monarchie 'een overleefd fenomeen'.

Tot zover de kortstondige invloed. Er is slechts één tak van cultuur die onbetwist langer baat heeft bij Het Huwelijk: de architectuur. Het Damrak, vanaf Centraal Station tot Damplein, was decennialang smerig en lelijk. Een jaar lang heeft de gemeente met geld gestrooid en nu zijn Dam en de Beurs van Berlage opgeknapt, en vooral: de dikke laag neon en reclame op het Damrak is verminderd. Het is nog weinig, maar nu al is te zien dat deze eerste straat van de stad bebouwd is met prachtig strenge Amsterdamse School en zwierige Jugendstil. En dat is een voordeel.

En dan is er nog een ander blijvend aandenken. De Nederlandse taal is verrijkt met tenminste twee uitspraken. Al bij haar eerste openbare interview maanden geleden lanceerde Máxima de onsterfelijke uitspraak: 'Beetje dom.' "Alexander is beetje dom", zei ze lachend, toen de pers de kroonprins erop wees dat hij naar een brief van Videla had verwezen als 'open bron' over het regime. Door veelvuldige herhaling in de media is 'beetje dom' inmiddels ingeburgerd in de spreektaal. Het wordt gebruikt als vergoelijking van hele domme opmerkingen.

De tweede oneliner is nog vers: "Dat is ook een mening." Máxima zei dat haar vader niets had geweten van de Videla-misdaden, en deed het officiële rapport van professor Baud, waarin het tegengestelde wordt beweerd, af als "een mening". De toekomstige Nederlandse koning sloot zich daarbij aan. Nu al duikt deze oneliner onder luid gelach op in discussies, hij wordt gebruikt om sterke argumenten van tafel te vegen. Intellectueel Nederland ligt likkebaardend op de loer voor de volgende onsterfelijke uitspraak.

In Buitenlandse Zaken berichten onze correspondenten Rudy Pieters (Valencia), Merlijn Schoonenboom (Amsterdam) en Gert Van Langendonck (New York) elke zaterdag beurtelings over opvallende gebeurtenissen, personen of debatten in andere culturen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234