Zondag 16/05/2021

Het huis dat zichzelf verbouwde

Een kersvers afgestudeerd architect wou zijn woon- en bouwprincipes demonstreren: niet de designtoer opgaan, maar creatief zijn.

Geen gecontroleerd interieur maken, maar het huis een eigen leven laten leiden. Geen groene ruimte inpalmen, maar een bestaand huis verbouwen.

Kris Van De Voorde en Hilde Vanden Broeck kochten hun huis in het centrum van Eppegem, tussen Vilvoorde en Mechelen, tien jaar geleden. Het staat vlak onder de kerktoren, in een rij woningen die er heel pittoresk uitzien. Aan de andere kant van de straat werd een oude school verbouwd tot verschillende eengezinswoningen; het oude karakter van het gebouw werd daarbij zo goed mogelijk behouden. "Hilde en ik zijn Mechelaars; tot we Eppegem vonden, hadden we geen weet van het bestaan van deze gemeente. Ik moet zeggen dat het leven in zo'n 'landelijk' dorp me aangenaam verrast. Ik had nooit gedacht dat ik me zo goed zou voelen op een plaats waar iedereen iedereen kent. Het is alsof ik nooit in Mechelen gewoond heb, zo goed worden mijn gezin en ik hier aanvaard. De kinderen (Ineke, Jonas en Jefke) voelen zich ook als vissen in het water. Ze spelen vaak op straat, voetballen tegen de kerkpoort."

Aangezien Kris architect is, bleef het in dit huis niet enkel bij gewoon saneren. "Ik kwam destijds net van de schoolbanken en hier zou ik mijn woon- en bouwprincipes demonstreren", zegt Kris lachend. Door een bestaand huis te kopen, scoorde hij al goed: hij nam zo geen nieuwe groene ruimte in. "Ik wilde ook bewijzen dat je goedkoop kon verbouwen, zonder daarom aan creativiteit in te boeten. En ik wilde tonen dat ik niet alleen een theoreticus was, maar dat ik best wel zelf de handen uit de mouwen kon steken. We zouden de dingen in een rustig tempo doen, toch een aantal jaren aan de verbouwing besteden. Hilde en ik volgden in het begin de redenering die velen volgen, wanneer ze hun eerste oude huis kopen. We dachten: nu kopen we dit, verbouwen het wat, en over vijf jaar gaan we ergens anders een echt huis bouwen. Maar dat is nu niet meer denkbaar: de kinderen wonen hier zo graag, dat ze zeggen hier nooit meer weg te willen."

Er werd geschetst hoe het huis er na verloop van jaren zou moeten uitzien. In het voorhuis werd nagenoeg dezelfde indeling behouden. De schuur werd een beetje gewijzigd; de bovenverdieping zou worden ingericht als Kris' kantoor. Tussen huis en schuur werden de bestaande koterijen omgebouwd tot een grote leefkeuken, die een grote glazen wand heeft met de binnenplaats. Een voordeur heeft het huis niet; het is eerder een poort. Ook die zat al in het huis; voordien was dit een huis waar gewoond en gewerkt werd. De schuur diende als opslagplaats voor aardappelen, en er moest met een wagen door het voorhuis kunnen worden gereden, om in en uit te kunnen laden. Kris bouwde dit deel om tot ontvangstruimte. "Waarom niet tot garage? Ik kon me van bij het begin niet voorstellen dat wij een garage in onze woning zouden hebben. Een wagen binnenzetten vind ik al zo'n rare handeling. Je doet een poort open, rijdt de wagen binnen en doet de poort weer dicht. Vreemd! Onze auto staat gewoon voor het huis."

De poort is dus voordeur, en daarachter zit er een ruimte waardoor je naar de tuin kunt lopen, waar je je schoenen kunt opbergen, en waar je een toilet kunt bezoeken. De vloer bestaat uit een verzameling marmeren scherven, in verschillende tinten. "Ik vind deze ruimte een goeie bufferzone", zegt Kris Van De Voorde. "Als er vertegenwoordigers langskomen, kan ik ze hier al tegenhouden (lacht)." Het toiletje wordt gedemonstreerd, en dat is nodig ook: het bestaat nog uit een ouderwetse houten plank met een gat erin. "Uiteraard zit daar een 'moderne' pot onder", verklaart de architect, "maar verder toont het precies aan wat ik met dit huis wilde doen: niet de designtoer opgaan, maar creatief uit de hoek komen."

Plaats voor de creativiteit van Hilde Vanden Broeck is er ook: op de toegangsdeur naar de leefruimte schilderde zij haar favoriete motief: droedels. Die zijn ook terug te vinden op een strook van de muur in de leefruimte. Deze ruimte is heel ruim, ook al omdat er via een brede opening in de muur een toegang gemaakt is naar de grote leefkeuken. De inrichting is informeel: er staat bijvoorbeeld een zeer brede, oude ladenkast uit een vroegere naaischool tegen een wand die gedecoreerd werd met familiekiekjes in allemaal verschillende lijstjes. Tegen een andere muur hangen vier fruitkratten als bergmeubel. Op de vloer liggen nog de oude planken, en van hieruit vertrekt de trap naar de verdieping.

De eerste ruimte die nieuw gebouwd werd, was de keuken. "Hier stonden allerlei koterijen, op een typisch Vlaamse manier 'afgewerkt', met golfplaten, en meer van dat soort materiaal." Tussen leefruimte en keuken zit een natuurlijk niveauverschil; Kris loste het op door de vloer wat hellend te leggen. "Ik wilde geen trap waarlangs men naar beneden struikelde", zegt hij. Ook hier legde hij de vloer zelf: een aantal tegels werden op een traditionele manier gelegd; de tegels op de helling zijn, net zoals in de hal 'scherven'. "Zelf gebroken", lacht de architect trots. Vooral in deze keuken wilde de architect demonstreren dat bouwen ook goedkoop kan. "Ik heb voornamelijk met hout gewerkt, grenen voor de balken, meranti voor het ramenschrijnwerk. Tien jaar geleden was dat niet eens zo ongewoon, want inox was toen nog niet zo 'in'. De prijs van aluminium ramen vond ik destijds te hoog."

Het centrale stuk in deze leefkeuken is de eettafel: ook al gemaakt van een 'gevonden' tablet bij de steenhouwer. "Ik wilde maar één tafel in huis", zei hij, "niet zoals bij veel mensen een doordeweekse eettafel, en een 'sjieke' tafel. En ik wilde geen nieuwe meubels, vandaar de recuperatietafel. De stoelen komen trouwens uit het café naast de deur. Voor al het metselwerk aan de keuken hebben we stenen gebruikt die we hier ter plaatse konden recupereren van de koterijen. Ik kan daar nogal freakerig over doen, ik weet het, maar waarom nieuwe materialen gebruiken als de oude nog perfect in orde zijn?" Kris gaf ook nog een ruïne-look aan de keuken door de zijwand deels in onafgewerkte baksteen en deels bepleisterd te laten. " Ik geef toe dat ik aan Hundertwasser (Weens schilder en architect, FO'S) gerefereerd heb, maar in alle eerlijkheid, ik kende die mens nog niet toen ik hier bezig was."`

Achter de keuken ligt een grote stockeerruimte, vandaaruit loop je de badkamer in. Een eigenaardige plaats in huis, zo ver weg van de slaapkamers?" Hier was de oorspronkelijke badkamer in het oude huis. Boven schoot de verbouwing niet vlug genoeg op, en zo is de badkamer gelijkvloers gebleven." Deze ruimte is nog een heel oorspronkelijk deel van de schuur; alleen badkuip, douche, kasten en wastafels zijn eraan toegevoegd. De badkuip zit ingebouwd in grillig gevormd cementwerk, dat weer betegeld werd met marmeren recuperatiescherven. De drie kinderen hebben er elk ergens hun naam in mogen achterlaten. "Dat kan wat flauw lijken, maar toen ik aan de badkamer bezig was, kwamen ze vragen of dat mocht. Ik heb Jefke wel wat moeten helpen; hij was toen nog maar pas vier."

Op de eerste verdieping bleef de indeling dezelfde. Er zijn drie kamers. De grootste hoort toe aan Ineke; er staat een reusachtige, grappig geverfde wandkast, in waar haar bed centraal tegenaan staat. In één hoek van de kamer staat een houten duplex, waarop of waaronder ze kan spelen. En Ineke heeft ook een balkonnetje, dat er een beetje uitziet als een boomhut. Als we vragen waar het touw is om naar beneden te klauteren, zegt Kris Van De Voorde: 'Hou maar op; die kinderen halen al gekke toeren genoeg uit."

Kris en Hilde slapen in de kamer die oorspronkelijk de badkamer moest worden, en later ook even als kinderkamer functioneerde. "Daarom zit er er hier ook een hoog raam - we wilden het bad ervoor zetten - en hangen er hier gekleurde figuurtjes aan de muur. Dat was voor de kleine Ineke. Verder zijn er hier eigenlijk ook te weinig stopcontacten. Maar ja, dit soort wijzigingen in het plan komen voor, wanneer je besluit om de verbouwing over verschillende jaren te spreiden. Als klanten naar me toekomen met een hele strakke indeling, zeg ik al: 'Ho, maar, want er zal wel nog het een en ander veranderen!'"

Heel speciaal aan deze woning is dat er een kamer voorzien is die enkel en alleen toebehoort aan de vrouw des huizes: de derde kamer op de eerste verdieping. "Tja, dat is niet meer dan normaal zeker?" vraagt de architect. "Als ik eens weg wil uit het huis, kan ik zeggen dat ik nog even naar kantoor trek, om te werken. Maar ik kan er even goed gaan zitten relaxen en m'n krantje lezen. Als zij eens even zonder de kinderen wil zijn, moet dat ook kunnen. Vandaar deze ruime kamer waar Hilde ongestoord haar ding kan doen."

Ongestoord hun ding doen is trouwens zeker van toepassing op de jongenskamer. Jonas en Jefke bezetten de zolderkamer. De trap naar boven geeft al een eerste aanwijzing. Elke trede is gemaakt van boomstammetjes. "Dit is het soort jongenskamer waar ik altijd van gedroomd heb", zegt Kris Van De Voorde. Op de houten zolder hangt een bewegende brug van de ene duplex naar de andere. De douche zit in een kajuit, afgescheiden van de rest van de kamer door stalen platen, en met een deur met een rond raampje erin. De jongens zijn volop aan het kamperen: er staat een tent, en daarin slapen ze momenteel 's nachts. Eén zijgevel onder de nok bestaat volledig uit glas, en geeft uit op een daktuin. "Toen ik aan de verbouwing van deze zolder toe was, wilde ik al wat ecologische aspecten toepassen. Ik wilde er een nul-energie-ruimte van maken (een ruimte waar de temperatuur op peil word gehouden door energie te gebruiken die niks kost, FOS) Deze zolder is uitstekend geïsoleerd; dankzij het glas wordt er hier veel (gratis) warmte van de zon binnengehaald. Er is centrale verwarming, maar van de winter hebben ze die niet nodig gehad. Op het dak staat een zonnepaneel, daar hebben de jongens een half jaar gratis sanitair water van. Er liggen zelfs leidingen klaar voor foto-voltaïsche cellen, maar voorlopig is die investering nog niet rendabel. Bovendien zijn de centen nu weer op."

"In het begin wilde ik een koepelgewelf op het voorhuis zetten, in plaats van een hellend dak. Maar stedenbouw wilde daar absoluut niet van weten. Dan heb ik dus maar een hellend dak ontworpen. Eerst wilde ik als dakbedekking een cederhouten beplanking, maar ook dat mocht niet. Voor dit gebied geldt een Bijzonder Plan voor Aanleg, maar onlogischerwijze voor de wat er een beetje onlogisch aan was, baseert dat zich voor de voorschriften op de nieuwe verkaveling, die hier een eindje vandaan ligt. Deze dorpskern van Eppegem ziet er totaal anders uit dan de verkaveling, maar desondanks golden hier dezelfde voorschriften. Het grasdak naast de zolder is niet het enige: boven het kantoor ligt er ook één.

Met de oriëntatie zat het in dit huis niet zo goed. "Het zuiden zit achter de keuken", zegt Kris. "Om de zon optimaal te vangen, de hele dag door, heb ik een paar ingrepen gedaan. Bijvoorbeeld een stuk uit de benedenverdieping van de schuur weggehaald, en daar een houten plankenterras gebouwd. Op die manier kan de zon tot heel lang onder die 'luifel' doorschijnen. Zit de zon in het westen, dan komt ze ook nog eens vanachter het daktuintje naast de zolder piepen, en kan ze weer ongehinderd tot diep op de binnenplaats vallen. Of op het verhoogde stuk terras, tussen voorhuis en kantoor. Met de terrassen heb ik de bruikbare buitenruimte maar liefst verdrievoudigd en voor de precieze plaats ervan heb ik het advies ter harte genomen van een bouwtheoreticus, een zekere Christopher Alexander. Hij zei dat je terrassen op doorloopzones moest situeren, want dat ze anders zelden gebruikt werden. Voor het terras voor mijn kantoor heb ik dat heel goed toegepast: als ik wil werken, moet ik eerst het huis uit, op de binnenplaats, en dan de trap naar boven nemen, waardoor ik eerst op een buitenterras kom."

Het grote, wat bevreemdend aandoend raam in de schuurgevel, blijkt eveneens deel uit te maken van het zoeken naar een manier om de zon te pakken. "Dat is spiegelglas", zegt de architect, "en als de zon daarop valt, wordt ze naar de binnenplaats weerkaatst. Ik haal het idee uit het boek over Pallieter: ergens in het verhaal plaatst hij ook overal spiegels om de zon beter te kunnen pakken. Misschien ga ik daar ooit nog wel eens verder in, en zet ik de hele binnenplaats vol met strategische geplaatste kleine spiegeltjes..."

'Voor het metselwerk hebben we de stenen van de koterijen kunnen recupereren.

Ik wil niet freakerig klinken, maar waarom nieuwe materialen gebruiken als de

oude nog perfect in orde zijn?'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234