Vrijdag 30/09/2022

AchtergrondNew York

‘Het Hooggerechtshof heeft dit weekend laten zien nergens voor terug te deinzen, en nu zijn wij aan de beurt’

De Dyke March in New York werd overschaduwd door het nieuws over het schrappen van Roe vs. Wade.  Beeld REUTERS
De Dyke March in New York werd overschaduwd door het nieuws over het schrappen van Roe vs. Wade.Beeld REUTERS

De abortusuitspraak van het Hooggerechtshof hangt als een donkere wolk boven de Pride-feesten in New York. Het recht op abortus is juridisch verweven met andere seksuele vrijheden. ‘Onze vrijheid staat op het punt om te worden vermorzeld.’

Thomas Rueb

Het was oma’s idee. Vlak voor de Dyke March, de Pride-parade voor lesbische en transgender vrouwen zaterdag in New York, twijfelde Peyton (28) nog wat ze op haar bord zou schrijven. Dus vroeg ze, zoals vaker, haar grootmoeder uit Texas om raad. ‘Lieverd’, antwoordde oma Jini, ‘schrijf gewoon: Fuck you, Clarence Thomas’ – een van de opperrechters die het Amerikaanse recht op abortus introkken.

Peyton tilt haar bord hoog boven het hoofd, de vrouwen om haar heen juichen. Talloze andere leuzen schieten de lucht in: Born to choose. Abort the court. Pride is a protest.

Dit weekend zou New York in het teken moeten staan van de Pride, de viering van de lgbtq+-gemeenschap, met talloze feesten, parades en exposities. Maar boven het feest zweeft een donkere wolk. Het recht op abortus is in de VS juridisch verweven met andere seksuele vrijheden. ‘Er is geen queer persoon in Amerika’, zegt Peyton, ‘die op dit moment niet doodsbang is.’

Amerikanen zijn het afgelopen weekeinde ontwaakt in een veranderd land. De verwerping door het Hooggerechtshof van Roe vs. Wade, de uitspraak waarin het recht op abortus bijna vijftig jaar geleden werd verankerd, laat staten vanaf nu zelf beslissen – en zo geschiedde.

Ze vielen als dominostenen. Missouri was eerst. ‘Ik voel me nederig hier deel van uit te maken’, zei procureur-generaal Eric Schmitt, een kwartier na publicatie van het vonnis, ‘en als eerste in het land abortus te verbieden.’ Alabama, Louisiana, South-Dakota, Utah volgden. Zondagavond was abortus verboden in negen staten, bevolkt door zo’n 40 miljoen mensen. Uiteindelijk zal dit gaan gelden voor ongeveer de helft van de staten.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Op veel plekken regeert de onduidelijkheid. In ‘swing states’ zoals Michigan en Wisconsin, soms Democratisch, dan weer Republikeins, zijn oude abortuswetten nooit afgeschaft – na Roe v. Wade leek dat onnodig. In Wisconsin stamt het verbod nog uit 1849, vóór de Amerikaanse burgeroorlog. Of zo’n wet nu ook gehandhaafd wordt, is een beslissing in handen van lokale openbaar aanklagers. Garanties dat een abortus onbestraft blijft, zijn er niet.

Door heel het land sloten abortusklinieken hun deuren, alle afspraken abrupt afgezegd. De telefoonlijnen van klinieken en hulporganisaties in progressieve staten stonden daarentegen roodgloeiend. De tweespalt in het land is niet te missen.

Meer zaken die moeten worden ‘gecorrigeerd’

De pijn van de een is de triomf van de ander. ‘Het leven heeft overwonnen’, jubelde voormalig vicepresident Mike Pence, ‘in elke staat van ons land.’ De Republikeinse Senaatsleider Mitch McConnell noemde de beslissing ‘moedig en correct’. Kerken door het het land bleken in extase. ‘We danken God vandaag’, zei aartsbisschop José Horacio Gomez in Los Angeles: ‘De tijd is aangebroken om het Amerika te bouwen van na Roe v. Wade.’

Lees ook

‘Ik had stiekem een abortus bij iemand thuis. Zo zal het in het nieuwe Amerika weer gaan’

Ooit waren de Republikeinen in Amerika vóór het recht op abortus. Wanneer veranderde dat, en waarom?

Opperrechter Clarence Thomas, van het protestbord, lichtte alvast een tipje van de sluier op hoe dat Amerika eruit kan komen te zien.

In een eigen publicatie schrijft de conservatieve jurist dat, hoewel hij Roe v. Wade ‘uniek’ acht voor abortus, het Hooggerechtshof zal kijken of meer zaken uit het verleden moeten worden ‘gecorrigeerd’. De rechters, schrijft hij, hebben ‘de plicht om die fout te herstellen’. Hij verwijst naar drie specifieke vonnissen: het recht op anticonceptie, het homohuwelijk en zelfs het recht op seksuele intimiteit tussen mensen van hetzelfde geslacht.

Daarom voel je in New York op de Pride, naast woede om het nu, vooral ook angst voor de toekomst. ‘Al die zaken zijn intersectioneel’, zegt de 34-jarige Bri, met kleurrijk beglitterd gezicht – en daarin heeft ze gelijk. Homohuwelijk en anticonceptie zijn in de VS gelegaliseerd op hetzelfde juridische beginsel als Roe vs. Wade: het 14de amendement van de grondwet.

Een kind doet mee aan de Dyke March in New York zaterdag.  Beeld Reuters
Een kind doet mee aan de Dyke March in New York zaterdag.Beeld Reuters

Bri grijpt de hand vast van de roodharige Jennifer (37). Samen sluiten ze zich aan bij een menselijke keten die het verkeer moet weghouden van de vele duizenden marslopers. De lesbische mars heeft geen officiële vergunning.

Bri en Jennifer zijn bang, zelfs hier, in de stad waar de Pride ooit begon. De timing van het verbod voelt voor hen betekenisvol. ‘Het Hooggerechtshof heeft dit weekend laten zien nergens voor terug te deinzen, en nu zijn wij aan de beurt’, zegt Jennifer. ‘Onze vrijheid staat op het punt om te worden vermorzeld. En wie kan daar nog iets tegen doen?’

‘Jullie hebben het laatste woord’

Joe Biden denkt een antwoord te hebben. ‘Door deze rechtbank begeven we ons op een extreme en gevaarlijke weg’, stelde de president in een emotionele reactie op het vonnis. De VS zijn volgens hem ‘150 jaar terug in de tijd’ geworpen. Maar, voegde hij daar gelijk aan toe: ‘Je hebt mijn woord. Dit is nog niet voorbij.’

Zo zag het land, live op televisie, hoe hun president zich met deze uitspraak trachtte te bewapenen. Joe Biden ziet een tegenslag, maar ook een kans.

De Verenigde Staten verkeren in een politiek gevoelige periode. In november gaan de Amerikanen naar de stembus voor de tussentijdse verkiezingen, waarbij het hele Huis van Afgevaardigen en eenderde van de Senaat wordt verkozen. Deze ‘midterms’ verlopen zelden voorspoedig voor de partij van de zittende president, en dit jaar is de verwachting niet anders. Biden is, volgens elke recente peiling, zeer impopulair. De kritiek, steeds opnieuw, van kiezers én partijgenoten: waar stáát hij nou voor?

Tijdens de Dyke March, de Pride-parade voor lesbische en transgender vrouwen zaterdag in New York, werd ook gedemonstreerd tegen de abortusuitspraak van het Hooggerechtshof.  Beeld Reuters
Tijdens de Dyke March, de Pride-parade voor lesbische en transgender vrouwen zaterdag in New York, werd ook gedemonstreerd tegen de abortusuitspraak van het Hooggerechtshof.Beeld Reuters

Dat beeld heeft Biden vrijdag willen herscheppen. ‘Roe vs. Wade staat deze herfst op het stembiljet’, zei Biden tot het volk. ‘Jullie hebben het laatste woord.’

Biden hoopt met de abortuskwestie een glasheldere boodschap in handen te hebben: een stem op de Republikeinen is een stem vóór deze ‘extreme’ richting, met wie weet welke toekomst voor de boeg. Een stem op de Democraten is verzet. De meeste Amerikanen zijn vóór het behoud van abortusrechten, onder wie zo’n 40 procent van de Republikeinse kiezers. Biden wil gematigde Republikeinen, zwevende kiezers, en vooral ook het politiek gedesillusioneerde deel van zijn eigen achterban verleiden tot een stem — en wel op zijn partij.

Electorale kwetsbaarheid voor Republikeinen

Binnen de Republikeinse Partij wordt dit vonnis, hoewel een zwaarbevochten overwinning, ook als electorale kwetsbaarheid ervaren. Zelfs Donald Trump zou, volgens bronnen van The New York Times, binnenskamers hebben gewaarschuwd dat een verwerping van Roe vs. Wade ‘slecht voor Republikeinen’ zou zijn. Tot het vrijdag zover was, was de oud-president over abortus opvallend stil.

Toch is het de vraag hoezeer deze kwestie in november voor kiezers doorslaggevend wordt, na een lange zomer getekend door Bidens grote plaaggeesten: torenhoge inflatie, benzineprijzen, zorgen over de misdaad, immigratie.

En zelfs al krijgt Biden wat hij wil, dan ligt – ook hier – teleurstelling bij zijn achterban op de loer. Zaterdagavond riep een groep van 34 senatoren hem al op méér te doen. De vraag is wat. Op dit moment hebben de VS een Democratische president die beschikt over een meerderheid in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden – en toch werd het recht op abortus afgeschaft. In hoeverre is de politiek straks opgewassen tegen de volgende stappen van dit Hooggerechtshof?

‘De enige hoop die ik nog heb put ik uit de jonge generatie’, zegt de 26-jarige Taylor op de Dyke March. Ze draagt een bord met ‘Bans off our bodies’ en wijst geëmotioneerd om zich heen. ‘Zie je met hoeveel we zijn? Ik hoop dat het voor ons, tegen de tijd dat wij in dit land de beslissingen nemen, niet te laat is.’

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234