Maandag 21/10/2019

Het hele oor ging eraf

Een opgediepte tekening van Van Goghs linkeroor, gemaakt door de arts Félix Rey, laat er geen twijfel over bestaan: in een moment van razernij sneed de schilder het hele lichaamsdeel af, niet een stukje.

De tekening werd opgediept door de Britse onderzoeker Bernadette Murphy (zie interview), die in de Provence woont, en is te zien op de tentoonstelling die vrijdag opent in het Amsterdamse Van Gogh Museum. In De waanzin nabij (Van Gogh en zijn ziekte) toont men daar tevens Van Goghs vermeende zelfmoordwapen, een revolver. Louis van Tilborgh, senior onderzoeker van het museum, spreekt van een mooie vondst. "Deze tekening komt in iedere toekomstige biografie."

De oorspronkelijke functie van het document, uitvoerig door Murphy beschreven in haar vandaag gepubliceerde werk Van Goghs Oor (het ware verhaal), spreekt tot de verbeelding. Het diende als researchmateriaal voor het boek dat het beeld van Van Gogh als heethoofdige schilder bij een groot publiek deed postvatten: Lust for Life, Irving Stones bestseller uit 1934. De schrijver deed in de zomer van 1930 onderzoek voor zijn boek in de Provence en vroeg Félix Rey, die als stagiair 40 jaar eerder Van Goghs hoofdwond had behandeld, een tekeningetje van het oor te maken.

Het document behoort tot de schrijvers papieren nalatenschap in de bibliotheek van Berkeley, San Francisco, waar Murphy het opspoorde.

De vondst maakt een eind aan een van de meest emotioneel geladen en bediscussieerde voetnoten in de kunstgeschiedenis. Een discussie die des te verwarrender was omdat verschillende ooggetuigen elkaar tegenspraken. Waar Gauguin, Van Goghs huisgenoot in Arles, in zijn latere biografie beschreef dat de Nederlander zijn hele oor had afgesneden, observeerden de schilder Signac en Jo van Gogh-Bonger, de weduwe van Vincents broer Theo, dat het enkel om de lel ging. Aan dat meningsverschil komt nu een eind.

De vondst heeft ook sterke implicaties voor ons beeld van de schilder, stelt Murphy: "Het incident met het oor was geen ongeluk, zoals nog wel geopperd werd. En Van Gogh was al gek in de periode dat hij zijn beste werk maakte." Je zou daar aan toe kunnen voegen dat Gauguin een meer betrouwbare bron was dan werd aangenomen.

Evert van Uitert, emeritus hoogleraar geschiedenis van de moderne kunst, heeft bedenkingen. Hij spreekt van een 'voetnoot' die niet veel vertelt over Van Goghs schilderijen. "Pas als aan het afsnijden van het oor een ziektebeeld kan worden gekoppeld, wordt het meer dan een incident."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234