Dinsdag 26/10/2021

Het Grieks probleem is groter dan Europa

Oplossingen voor het Griekse probleem zijn moeilijk en/of risicovol: niemand weet hoe groot de risico's zijn voor de euro- én dollarzone, schrijft Paul Huybrechts. Huybrechts is publicist en voorzitter van de Vlaamse Federatie van Beleggers. Hij schrijft regelmatig bijdragen voor De Gedachte.

Een of andere fantast stelde enkele dagen geleden in een Vlaamse krant voor Griekenland te laten devalueren door aldaar de dollar als munt in te voeren. De oude drachmen zijn al lang versmolten of tot krantenpapier verwerkt (dat was ooit een drachme!) en dollars worden toch bij de vleet gedrukt. Als dan één euro wordt omgezet in één dollar, devalueert Griekenland met ongeveer 40 procent, net wat ze daar nodig hebben. Als ook de Griekse schuld wordt omgezet, ontstaan er natuurlijk verliezen bij de banken, maar die verliezen schuiven we voor ons uit. We houden gewoon wat meer dollars aan.

Die oplossing is vergezocht, misschien zelfs van de pot gerukt, maar niet slechter dan de oplossing die dezer dagen voor Griekenland wordt uitgewerkt. Want dit staat stilaan wel vast: dit Grieks drama eindigt niet in een faillissement. In de vorm van een nieuw steunpakket voor Griekenland is de deus ex machina wel degelijk in de maak. Wie niet bang is van een gokje, kan dus Griekse schuld kopen, genieten van een superhoge rente en straks tegen de volle 100 procent worden terugbetaald. Grapje!

Met zo'n nieuw steunpakket schuiven we het Griekse probleem van schrijnende insolvabiliteit een tweede keer voor ons uit. Via allerlei letterwoorden nemen de Europese belastingbetalers eigenlijk de Griekse schuld over, in afwachting van betere tijden. De schuldeisers die zo dwaas waren aan Griekenland geld te lenen, worden gespaard. Tot de volgende crisis, tot de Grieken zelf irrationeel worden van de opgelegde besparingen en voor een politieke partij stemmen die belooft de schuld te zullen afschudden. De Amerikaanse professor Kenneth Rogoff, een specialist in financiële crisissen, schreef enkele dagen geleden pessimistisch: "De enige nette uitweg voor Europa is een uitzonderlijke economische groei, maar de geschiedenis leert dat na een financiële crisis de groei nog jaren wordt afgeremd door de schulden."

Schuldherschikking
Het alternatief voor zo'n nieuw steunpakket is een schuldherschikking. De grote tegenstander van een gedwongen schuldherschikking (een haircut of vermindering van de verschuldige hoofdsommen) is de Europese Centrale Bank zelf. Meestal wordt dat verklaard door het feit dat de ECB zelf zwaar is blootgesteld aan Griekse schuld. Geschat wordt dat de ECB voor liefst 444 miljard euro vorderingen heeft op de 5 Europese probleemlanden (Griekenland, Ierland, Portugal, Spanje en Italië). Een gedwongen schuldherschikking zou bij de ECB en vooral in de centrale banken van de 17 eurolanden een ravage aanrichten (dus ook bij de Nationale Bank van België). Niemand weet precies hoe groot het Griekse risico voor die centrale banken is, ook omdat de relaties van de ECB met de probleemlanden behoorlijk complex zijn. Reken toch maar dat ietwat herschikking de centrale banken tientallen miljarden kost. En na Griekenland volgt Ierland. Dat bezoek aan de tandarts stellen we liever uit.

Er is nog een tweede verklaring voor de botte afwijzing door de ECB van een gedwongen schuldherschikking. Hoogstens een vrijwillige schuldherschikking met een verlenging van de looptijd van de schulden, is voor de ECB misschien aanvaardbaar. Die verklaring heeft te maken met de indirecte blootstelling aan Griekse schuld via credit default swaps (CDS), dat zijn verzekeringscontracten tegen wanbetaling. Als Griekenland zijn schulden niet honoreert, keren de verzekerde schuldeisers zich natuurlijk tot hun verzekeraar, de houder van de CDS. Maar wie zijn de houders van die CDS? Op de financiële blogs (The Street Light en die van John Mauldin in dit geval) valt daar wel een en ander over te vinden. Blijkt dat ongeveer 30 procent van de Europese probleemschuld 'verzekerd' is. Van die 30 procent is 56 procent verzekerd bij Amerikaanse partijen. "Als je de totale (directe en indirecte via CDS) blootstelling bekijkt, dan blijkt dat de Amerikaanse banken ongeveer evenveel zijn blootgesteld als de Europese financiële instellingen", zegt een expert. Voor de Amerikanen komt het er dus op aan te vermijden dat die verzekeringen worden aangesproken. Daarom ijveren ze voor een vrijwillige schuldherschikking, waarbij de schuldeisers geen beroep kunnen doen op hun CDS-verzekering. Het gevecht om geen gedwongen maar een vrijwillige schuldherschikking door te voeren, gaat onder meer terug op die Atlantische belangentegenstelling. In de VS schrikken intussen ook de politici van de mate waarin 'hun' banken kennelijk bereid waren om de solvabiliteit van Griekenland en co te verzekeren.

Verwevenheid
Maar de verwevenheid van de dollar- en eurozone is nog veel groter. Eigenlijk hebben de grootste westerse financiële instellingen geen 'nationaliteit' meer. Afgelopen weekend verscheen op de blog Business Insider een doorwrocht artikel over de reële bestemming van de middelen die als QE2 (quantitative easing 2) door de Federal Reserve (de centrale bank) in de Amerikaanse economie werden geïnjecteerd. QE2 is een programma waarbij de centrale bank Amerikaanse overheidsschulden overneemt van de banken. Dat gebeurt in ruil voor contanten die dan hun weg moesten vinden naar de Amerikaanse economie. Dat programma eindigt eerstdaags maar iedereen is het er al over eens: het was een mislukking. De Amerikaanse economie trok nauwelijks aan, alleen de beurs steeg wat.

In dit verband zijn de bevindingen van de economisten die zich achter de schuilnaam Tyler Durden verbergen, onthutsend. QE2 blijkt niets anders te zijn geweest dan 'een nieuwe redding van de Europese banken'. Bijna het integrale bedrag van 600 miljard dollar kwam terecht bij niet-Amerikaanse banken. De economisten vergelijken hiervoor de toename van de contante vorderingen van de buitenlandse banken met de toename van de balans van de Federal Reserve. De twee grafieken vallen praktisch op elkaar. Er is van QE2 dus haast geen dollar terechtgekomen in het Amerikaanse economische circuit, beweren de auteurs die Fed-topman Ben Bernanke hiervoor willen laten afzetten (impeachment).

In de commentaren bij het artikel wordt een en ander wel genuanceerd, maar eigenlijk is de les dat het Amerikaanse en Europese financieel systeem veel sterker met elkaar verweven zijn dan we door onze nationalistische brillen willen zien. Europese beslissingen worden genomen met Amerikaanse belangen in het achterhoofd, en het Amerikaans beleid dient de Europese grootbanken. We kunnen die onderlinge afhankelijkheid beter onder ogen zien en proberen er Atlantisch iets van te maken. Nu of enkele stinkende wonden verder.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234