Maandag 21/06/2021

Drie vragen

Het graf van de solidariteit: steeds meer slachtoffers bij oversteek Middellandse Zee

null Beeld RV
Beeld RV

Honderden mensen verdronken deze week in hun poging Europa te bereiken. Al jaren is de zeeroute voor velen de enige weg naar een beter leven. Ze blijft dodelijk: vorig jaar kwamen zeker duizenden mensen om in de oversteek. En 2015 belooft nog erger te worden.

Kan of wil Europa niet ingrijpen?

Beide. Met enig cynisme kun je stellen dat met de zomer in aantocht het 'seizoen' voor bootvluchtelingen nog maar begonnen is. Op heel korte termijn zijn er simpelweg meer boten en middelen nodig om de vele tienduizenden vluchtelingen op te vangen. De Europese Commissie wil wel ingrijpen, maar zonder de politieke en financiële steun van de lidstaten lukt dat niet. En dat vertaalt zich helaas in meer slachtoffers. Veel meer slachtoffers. Tot tien keer meer zelfs in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar volgens de International Migration Organisation.

De belangrijkste reden is het stopzetten van Mare Nostrum door de Italiaanse kustwacht. Die grootschalige reddings- en zoekoperatie redde vorig het jaar het leven van meer dan 150.000 mensen op zee. Mare Nostrum was het antwoord op de ramp in Lampedusa, waar in oktober 2013 360 vluchtelingen verdronken. Alleen was de last te groot om dragen. Rome moest tot 9 miljoen euro per maand ophoesten en de vraag naar steun bij andere lidstaten viel telkens op een koude steen.

Er is natuurlijk Frontex, het Europese grensbewakingsagentschap, dat eind vorig jaar operatie-Triton opstartte ter vervanging van Mare Nostrum. Alleen beschikt Frontex niet over het mandaat om bootvluchtelingen op te vissen en is het jaarbudget van 80 miljoen euro ontoereikend. Het toont dramatisch aan hoe Europa soms niet meer is dan de optelsom van onwillige lidstaten.

null Beeld © REUTERS
Beeld © REUTERS

Wat kan de lidstaten wel tot actie dwingen?

Hopen dat de stroom vluchtelingen afneemt is alvast geen optie. Europa is trouwens grotendeels zelf verantwoordelijk voor het probleem. Het sloot de voorbije jaren de ene na de andere alternatieve landroute. Zo bouwde Frontex een 12 meter lang hek aan de Evros-rivier in Griekenland aan de grens met Turkije. Zeker met de conflicthaarden in het Midden-Oosten zal waarschijnlijk ook dit jaar een recordaantal mensen hun leven wagen om Europa te bereiken. Zolang de dodelijke drama's de politici in lidstaten niet onder druk zetten om te handelen, zal er op het terrein weinig veranderen.

"Hoeveel mensen moeten er eigenlijk nog sterven voor men ingrijpt?", vraagt migratie-experte Eva Berghmans bij Amnesty International. "1.000? 5.000? Of 100.000? Hoe meer men in Europa beelden ziet van dode vluchtelingen, hoe groter bovendien het gevaar dat je er immuun voor wordt. Burgers moeten laten horen dat ze het beu zijn."

Amnesty is alvast begonnen met een petitie om de lidstaten tot actie te dwingen. Misschien tegen beter weten in. Want vluchtelingen uit gammele bootjes redden is één zaak, wat met de opvang en vestiging daarna? Europa vindt nog altijd geen antwoord op de onevenwichtige spreiding van asielzoekers. Landen zoals Noorwegen, Zweden en Duitsland doen hun best, maar ook daar zijn er limieten aan wat men aankan. "Er is nu eenmaal geen makkelijke oplossing voor dit probleem", zegt een Europese bron.

Zijn er geen alternatieven?

In Australië pakt men het wel heel drastisch aan: daar betaalt men Cambodja om bootvluchtelingen op te vangen. Dat zou in Europa alvast niet lukken. Elke Europese lidstaat moet immers verplicht een asielprocedure aanbieden als iemand het land binnenkomt. Artsen Zonder Grenzen wil volgende maand alvast een schip charteren om zelf vluchtelingen op te pikken. Het gevaar op aanzuigeffect bestaat. Maar de wereld kampt met 50 miljoen vluchtelingen, het grootste aantal sinds WO II. Daar is geen aanzuig- of afstootbeleid tegen bestand.

Op korte termijn kan men wel meer doen om de opvang in de regio op te krikken. Landen als Turkije en Jordanië vangen miljoenen Syrische vluchtelingen op met al bij al bescheiden Europese steun. Experts wijzen er al jaren op dat migratiebeleid een 360°-aanpak vergt op alle domeinen. Het is alvast een van de tien prioriteiten van de Commissie-Juncker. Tegen de zomer wil de Commissie een nieuw plan voor immigratie klaarhebben. Terwijl de komende weken en maanden elke dag bootjes blijven vertrekken met mensen die zweven tussen hoop en doodsangst.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234