Vrijdag 17/09/2021

'Het geweld zit aan de andere kant'

Brandende McDonald's en Quicks? Ons werk, zegt het Animal Liberation Front. Het mysterie achter de golf van brandaanslagen tegen de hamburgerrestaurants in de buurt van Antwerpen is opgelost. Of is het net groter geworden? De guerrillero's van de vlees- en lederloze samenleving zetten voet aan wal in Vlaanderen. Wie zijn ze en wat willen ze? De Morgen ging op reportage bij de toplui van het Animal Liberation Front in Engeland, de moeder van alle ALF-groeperingen. 'Het is oorlog en wij zijn het verzet.'

MARC PEIRs DE TIJD DRINGT VOOR het Animal Liberation Front

Een doordeweekse nacht in Engeland. Een tiental commando's, gekleed in overall en bivakmuts, knipt de draden door van een kweekcentrum voor proefdieren. De activisten lopen naar de kooien, knippen met een gigantische nijptang de sloten open. Ze nemen honden en katten in de armen en brengen ze naar een klaarstaande bestelwagen. De operatie verloopt snel en efficiënt. Inbreken, dieren bevrijden, weg. Een zoveelste actie van het Animal Liberation Front is volbracht.

Het is een scène uit de video Animal Liberation -The Movie. The Movie laat een compilatie van beelden zien die ALF-activisten zelf hebben gedraaid. Zoals het succesverhalen past, kreeg The Movie een vervolg in Animal Liberation - The Sequel. Twee keer twintig minuten beelden van dierenbevrijding in actie. Gemaskerde activisten die honden, katten, biggetjes, cavia's of muizen uit labs en kweekcentra weghalen, beelden van sabotageacties tegen de jacht en brandende bontwinkels. Hamers, nijptangen, boor- en snijmachines, geen deur zo stevig of de ALF-activisten weten ze open te wrikken. De actieshots zijn snedig gemonteerd op technomuziek. Beelden van bevrijde dieren krijgen new age-achtige gitaarriedels als achtergrond. Eerlijk is eerlijk: je hoeft geen sentimentalist of dierenpsycholoog te zijn om te zien dat de bevrijde dieren met volle teugen van het leven genieten. "De ultieme voldoening van je werk is een dier bevrijden. Te zien hoe een kip uit een legbatterij merkt dat ze poten heeft om rond te stappen en vleugels om uit te slaan. Hoe ze voor het eerst in haar leven geniet van het zonlicht en van een stofbad. De media noemen onze bevrijdingsacties crimineel. Maar de media-aandacht laat het onwetende publiek hoe dan ook even nadenken over het misbruik van dieren dat dagelijks achter gesloten deuren plaatsvindt." (Uit een brief van ALF-activist Keith Mann, die een celstraf van elf jaar uitzit na veroordelingen voor sabotage, poging tot brandstichting, bezit van explosieven en ontsnapping uit de gevangenis.)

Als één man de titel 'historische stichter van het ALF' verdient, dan wel Ronnie Lee. Nu is hij een kalende veertiger, begin jaren zeventig was Lee samen met vijf kompanen de voltallige 'Band of Mercy'. In '76 veranderden ze die naam in Animal Liberation Front. Oudgediende Ronnie Lee is nog steeds actief in het ALF. "Wat hebben we bereikt in 25 jaar tijd?" herhaalt hij de vraag. "Heel wat. Vele duizenden dieren zijn bevrijd: wilde dieren laten we vrij in de natuur, bevrijde huisdieren bezorgen we een goed en veilig gastgezin. De bontindustrie is virtueel weggeveegd in Groot-Brittannië. Verschillende labs en kweekcentra voor proefdieren zijn voorgoed gesloten na acties van het ALF: ofwel was de schade zo groot dat een faillissement onvermijdelijk was, ofwel gaf de uitbater er ontmoedigd de brui aan. En dankzij het ALF is het aantal proefdieren dat jaarlijks in Groot-Brittannië wordt verbruikt, gezakt van 6,5 miljoen tot 3 miljoen." Voor Lee zijn die successen het directe resultaat van harde actie. Bewustmaking, wetgeving en lobbywerk bieden weinig soelaas: "Als je opkomt tegen de bontindustrie, kan je een kwintet blote topmodellen achter een spandoek zetten waarop 'liever naakt dan bont' staat. Je zult ongetwijfeld het hart van een groot deel van het publiek winnen. Maar uiteindelijk kun je niet iedereen overtuigen en zeker niet de mensen die winst halen uit het dierenleed. Hoe overtuig je een jager, zelfs al keurt het publiek zijn bloederige hobby af? Of een wetenschapper die achter gesloten deuren proefdieren mishandelt? Of een bonthandelaar? Pas toen het ALF brandbommen plaatste, gingen de bontwinkels dicht. Directe actie wérkt." Zijn collega John Curtin, een dertiger die gepokt en gemazeld is in ALF-acties, valt Lee bij: "En angst. Angst werkt ook. Het ALF heeft al verschillende keren het bericht verspreid dat het gif had gespoten in kerstkalkoenen of in frisdrank van bedrijven die met proefdieren werken. (grijnst) De verkoop keldert. (grijnst nog breder) Na een tijdje maken we natuurlijk bekend dat het gerucht vals is. Maar stel je eens voor dat we het echt deden. Dat er een manier zou bestaan om alle dieren met gif in te spuiten, zodat hun vlees oneetbaar wordt. De koeien zouden zeggen: 'Ja, alstublieft, doén'."

Als gevolg van hun ALF-acties zijn Ronnie Lee en John Curtin niet bepaald onbekenden voor het gerecht. In 1987 kreeg Lee zijn eerste en meteen zwaarste gevangenisstraf: tien jaar. Na zes jaar opsluiting kwam hij vrij, sindsdien liep hij nog twee keer tegen lichtere celstraffen aan. "Alles went," zegt hij laconiek, "gevangenisstraf maakt voor ALF-activisten deel uit van het leven. De eerste keer dat ik in de gevangenis zat vroegen mijn bajesmaten: 'Waarvoor zit jij?' Ik antwoordde: 'Inbraak.' 'Zo? Wat heb je gepikt?' En ik weer: 'Een stel muizen.' (schatert) Ze bekeken me alsof ik volslagen gek was." John Curtin zat vier keer vast. Hij kent de binnenkant van niet minder dan zestien politiecellen en gevangenissen. "Raids tegen labs waar proefdieren worden gebruikt, schade berokkenen aan winkels," legt hij uit. Concreter worden kan niet: "De feiten waarvoor ik ben gepakt en veroordeeld zijn het topje van de ijsberg. Voor de meeste acties ben ik nooit gepakt en ik wil liever niet dat het gerecht nu leest wat ik allemaal heb uitgevreten."

Maar alle harde acties en veroordelingen ten spijt, o wee wie het etiket 'gewelddadig' op het ALF wil plakken. "Gewelddadig, wij?" gromt Curtin, "wij richten onze acties altijd tegen gebouwen, auto's, installaties. Hoe kun je in godsnaam gewelddadig zijn tegen een stuk vastgoed? Dit is geen spelletje cricket, oké, maar een deur inbeuken om dieren te bevrijden of een slachthuis platbranden, is dat geweld? Verdomme, het geweld zit aan de andere kant, bij de dierenbeulen. En nog nooit hebben wij tegen dat tuig van de richel lichamelijk geweld gebruikt. Omdat we zulke verdomd aardige mensen zijn. Fuck, soms wens ik dat we ons geduld zouden verliezen en er harder tegenaan zouden gaan." Ronnie Lee vult aan: "Als je het enorme leed ziet dat dieren wordt aangedaan, dan verbaast het me oprecht dat er van onze kant zo weinig geweld wordt gebruikt. Dieren zijn in veel opzichten vergelijkbaar met kinderen. Ze zijn onschuldig en weerloos. Stel je voor dat iemand kinderen hetzelfde lot zou laten ondergaan als dieren, dat ze worden gemarteld, opengesneden, geslacht, in kleine hokjes opgesloten, opgejaagd, gestroopt, gevild. Ik hoef toch geen tekeningetje te maken van wat er met de dader zou gebeuren? (peinzend) Eerlijk gezegd, als een man die proefdieren foltert een pak rammel krijgt, dan zou ik daar geen enkele moeite mee hebben." Maak je je dan niet schuldig aan hetzelfde geweld dat je beweert te bestrijden? Luide verontwaardiging aan de andere kant van de tafel: "Niet iedereen heeft bloed aan de handen kleven en niet iedereen heeft evenveel bloed aan de handen kleven. Als iemand erin geslaagd was om Hitler te doden, was die dan moreel even verwerpelijk geweest als Hitler? Welnee: die persoon zou een held zijn."

"Ik zal nooit ofte nimmer toegeven een misdaad te hebben begaan, hoewel de rechter geoordeeld heeft dat ik de wet heb overtreden. ZIJN wet. De enige misdaad van elke ALF-activist is de beschikking over een groot hart. Zo groot dat we verandering willen in de manier waarop dieren worden behandeld. For Animal Liberation, Gillian."

(Uit een persoonlijke brief van Gillian Peachey, veroordeeld tot zes jaar en negen maanden cel voor samenzwering met het oog op brandstichting.)

ALF-woordvoerder Robin Webb is de jongste dagen in ijltempo een BBV geworden, een Britse Bekende Vlaming. In de journaals van VRT en VTM en in Jan Publiek mocht hij omstandig uitleggen dat het Britse moederhuis van het ALF voor het volle pond achter de brandaanslagen staat tegen acht vestigingen van McDonald's en Quick in de buurt van Antwerpen. Webb zegt geen enkele twijfel te koesteren omtrent de authenticiteit en geloofwaardigheid van de Vlaamse of Nederlandse ALF-afdeling: "De woordkeuze en de verantwoording van de acties zijn typisch ALF. Ja, jullie hebben nu een eigen ALF-afdeling." Meer details over de Vlaamse of Nederlandse ALF'ers kan Robin Webb niet prijsgeven. Droogjes: "Geen enkele activist zal zo gek zijn me te telefoneren om plannen te bespreken voor acties of om details te geven over de identiteit en de sterkte van de groep. Iedereen weet dat de politie mijn telefoon aftapt en in mijn woning en auto afluisterapparatuur heeft zitten." Zelfs voor Robin Webb is het ALF een schimmige organisatie. "Het is geen organisatie. Animal Liberation Front is de verzamelnaam voor ontelbare groepjes activisten die elk op hun manier opereren en onderling geen enkel contact hebben. Sommige cellen blijven jarenlang samen en voeren tientallen acties uit. Maar als jij met je lief of met een stel vrienden beslist om één kip te bevrijden, dan maak je op dat moment deel uit van het ALF." Iedereen mag zichzelf ALF-militant noemen, zegt Webb, zolang de activist in spe drie gouden regels eerbiedigt: "Eén: de doelstelling is dieren te redden en van leed te vrijwaren. Twee: alle materiaal en vastgoed dat gebruikt wordt in de uitbuiting van dieren komt in aanmerking voor vernietiging of beschadiging. Drie: elke activist moet er de grootste zorg voor dragen dat de operatie geen doden of gewonden eist bij mens of dier."

Robin Webb is een vijftiger met het onschuldige uiterlijk van een natgeregende cocker spaniel. Grote, droeve ogen, aardige stem, beetje plompe lichaamsbouw. Kortom, niet een man die je verwacht bij een organisatie die van directe actie haar handelsmerk maakt. Webb, zuchtend: "Hoe triest ik het ook vind, directe actie is noodzakelijk. Filosofen en kunstenaars pleiten al eeuwen voor dierenrechten. (schamper) Maar boeken schrijven heeft nog maar erg weinig dieren gered. En de Britse wetgever heeft nog nooit één wet goedgekeurd die een fundamenteel verschil maakt voor dieren. Enkele zichtbare uitwassen van wreedheid zijn verboden, ja, omdat het publiek ze niet langer kon aanzien. Maar het massale dierenleed in de economie is niet aangepakt. Integendeel. De kweek, de slachting, de bio-industrie, het proefdierengebruik, het is allemaal wettelijk beschermd en vastgebeiteld." Regels om dieren te beschermen lacht Webb weg: "Stel je voor dat de mensen die opkwamen tegen de slavernij genoegen namen met regeltjes voor een beetje betere behandeling van de slaven, dan zou de slavernij vandaag nog bestaan. Dat is toch niet ernstig? Elk wezen is een individu dat recht heeft op een eigen leven, zonder misbruik, zonder foltering, zonder lijden. Is dat individu man of vrouw, zwart of blank, mens, hond of muis, het maakt niet uit: iedereen heeft maar één leven." Het zit Robin Webb hoog: "Dit is een oorlog waar alle doden tot nu toe aan één kant zijn gevallen. Denk aan de miljarden dieren die dag in dag uit misbruikt en afgeslacht worden. En denk ook aan de drie activisten die tijdens protestacties zijn doodgereden."

"Mijn instinct schreeuwt om actie! en ik vertrouw op mijn instinct. Ik voel de noodzaak om terug te slaan tegen de dierenbeulen. Niet op een onbepaald tijdstip in de toekomst, maar nu. De dieren lijden nu en sterven nu. Ze kunnen niet wachten. Individuality, solidarity and animal liberation, Geoff."

(Uit een brief van ALF-activist Geoff Sheppard, die een celstraf van zeven jaar uitzit voor het bezit van materiaal om brandbommen te maken en het onrechtmatige bezit van een geweer).

"Een martelaar, mijn Jill? Wel, ze is in elk geval omgekomen terwijl ze actie voerde." Nancy Phipps verloor haar 31-jarige dochter op 5 februari '95. Tijdens een demonstratie tegen transport van kistkalfjes op de luchthaven van Coventry is Jill Phipps vermorzeld door een vrachtwagen die niet wou stoppen voor de betogers. "Ik ben mijn lieve dochter kwijt, ik heb een celstraf van zeven maanden uitgezeten en verschillende leden van mijn gezin zijn herhaaldelijk gearresteerd. Allemaal omdat we opkomen voor dieren," zegt Nancy Phipps zacht. Haar leeftijd verzwijgt ze koket, maar de ontelbare rimpeltjes en de grijze haardos verraden dat ze oma is. De dood van Jill Phipps was een veelbesproken onderwerp in het Groot-Brittannië van begin '95, maar Jill is niet de eerste en enige dode activist. Ook de 15-jarige Tom Wurby en de 19-jarige Mike Hill vonden de dood in het heetste van de strijd. Tijdens sabotageacties tegen de jacht zijn ze omgekomen bij ongevallen met jeeps van jagers. "Niks ongevallen," snuift John Curtin, die bij een van de fatale acties aanwezig was. "Tom en Mike zijn opzettelijk aangereden. Vermoord." Kwaad: "Weet je wat ik denk als ik de ALF-mensen in de media als maniakken en geweldenaars afgeschilderd zie? Mijn rug op! Ik heb de media niet nodig. Ik heb lak aan de publieke opinie. De oorlog gaat tussen mij en de dierenbeulen en ik weet dat wat ik doe juist en rechtvaardig is."

Dat is allerminst de mening van de Britse ordediensten en magistraten. Wie bij de lurven wordt gevat, kan rekenen op strenge straffen. Vorig jaar kreeg Kevin Hickey voor heling van één gestolen - 'bevrijde' - kat twaalf maanden cel. Ook tegen woordvoerder Robin Webb staat een proces op stapel. De aanklager wil hem laten vervolgen voor samenzwering. Webb riskeert levenslang. Maar de voorlopige koplopers zijn Barry Horne en Keith Mann, veroordeeld tot respectievelijk achttien en elf jaar cel. "Absurd," is de mening van Ronnie Lee. "Als je bedenkt dat een verkrachter of kinderlokker mildere straffen krijgt dan een ALF-activist, waar sta je dan met het gelul over rechtvaardigheid?"

"Het leven in de gevangenis kan behoorlijk vervelend en frustrerend zijn. Maar ik klaag niet. Ik besef dat mijn situatie comfortabel is, vergeleken met die van de honderden miljoenen dieren die totaal onschuldig zijn en die toch op gruwelijke wijze worden behandeld, gewoon omdat ze niet kunnen terugvechten. Het gevoel dat ik bij die gedachte heb, gaat niet weg. Nooit."

(Uit een brief van activist Keith Mann).

Timothy Greene is al veertien jaar lang de huisadvocaat van de ALF-strijders. Greene is vegetariër en vindt het "als advocaat interessant om mensen te verdedigen die de wet overtreden uit overtuiging en niet uit winstbejag". In zijn kantoor staan wetboeken broederlijk naast werken als Save the dolphins. Timothy Greene ziet de straffen tegen ALF-kopstukken steeds zwaarder worden: "De strenge straffen weerspiegelen de vrees bij een deel van het establishment dat de dierenrechtenactivisten almaar gevaarlijker worden. Dat gevoel leeft ook bij de politie en het gerecht. Er is een tweede, meer slinkse reden. Met het vredesproces in Noord-Ierland is het IRA niet langer publieke vijand nummer één. Een deel van de ordediensten, vooral de antiterreureenheid, vreest dat de regering zal knagen aan de budgetten. Vandaar dat ze zoeken naar een nieuwe 'grote dreiging'. Het ALF past perfect in dat plaatje."

"Eerst schreef ik protestbrieven naar bedrijven die producten aanbieden die op dieren zijn getest. Ik realiseerde me snel dat het hun geen donder uitmaakte wat ik daarvan dacht. Sommige antwoorden, als ik er al een kreeg, waren inhoudsloos en een belediging voor mijn intelligentie. Ik begreep dat deze werkwijze nooit de resultaten zou opleveren die ik wou bereiken." (Uit een brief van Keith Mann)

Na 25 jaar zijn er in het ALF tekenen van metaalmoeheid te bespeuren. Her en der is te horen dat de beweging te weinig heeft bereikt, geeft Robin Webb toe. Sommige mensen worden ongeduldig. Zeer ongeduldig. De jongste vijf jaar steken nieuwe splintergroepen, met namen als Justice Department en Animal Rights Militia, de kop op. De nieuwe namen vinden die van het ALF maar doetjes. Het ALF wil dieren bevrijden en schade berokkenen aan het vastgoed van 'dierenbeulen', maar de organisatie wil geen mensen slachtofferen op het altaar van de dierenrechten. De nieuwe groeperingen zijn wel bereid "bloed met bloed te vergelden". Bij een bombrief van het Justice Department is een vijfjarig zoontje van een bonthandelaar gewond geraakt, beweert de vader. Op de foto's in de kranten was geen wonde te zien, reageert Robin Webb. In juni werden bombrieven gestuurd naar een beruchte circusdirecteur. En kort voordien vielen er ook enkele explosieve enveloppes in de brievenbus van professor Colin Blakemore. De professor naait de oogleden van jonge katjes aan elkaar om te zien wat het effect is van een tekort aan licht. Hij doet dat al vijfentwintig jaar. Bij een ander voorval raakte de baby John Cupper lichtgewond toen een bom ontplofte onder de auto van een wetenschapper die met proefdieren werkt. Geen enkele dierenrechtenorganisatie heeft die aanslag opgeëist. Maar goed: "We zitten op een tijdbom," waarschuwt Robin Webb.

Ook vroede vader Ronnie Lee is niet te beroerd om toe te geven dat het ALF een opfrisbeurt kan gebruiken. "In het verleden hebben we te weinig strategisch gedacht. De acties waren tegen alles tegelijk gericht: tegen de jacht, tegen een slagerswinkel, tegen een lab met proefdieren. Nu proberen we één tegenstander te treffen en werken we samen met andere organisaties." Een voorbeeld is de actie tegen Hillgrove Farm bij het stadje Witney. Daar worden katten gefokt voor labs en onderwijsinstellingen die proefdieren gebruiken. Er gaat geen maand voorbij of de dierenrechtenbeweging organiseert grootschalige betogingen om kweker Brown aan te porren zijn boeltje te sluiten. Bovendien kost de ordehandhaving de staat handenvol geld. Die aanhoudende druk moet kweker en overheid uiteindelijk doen zwichten. Het ALF roept zijn sympathisanten met veel genoegen op om mee te betogen. Tegelijkertijd blijven andere commando's zweren bij de meer traditionele actiemiddelen. Zo hebben ALF-militanten begin augustus zesduizend nertsen bevrijd uit een kwekerij in Ringwood, Hampshire. "De ene dag betogen, een andere dag een infostandje over dierenrechten bemannen en nog een andere dag de bivakmuts aantrekken en dieren bevrijden, het zijn voor het ALF allemaal middelen voor hetzelfde doel," vertelt John Curtin. "En uiteindelijk is dat diffuse, dat ongrijpbare onze grootste troef. Ze weten nooit waar en wanneer we zullen toeslaan. De uitbaters van slachthuizen en fokkerijen, de veetransporteurs en de witjassen van de labs: ook vannacht zitten ze weer bang in hun huizen, hebben ze hun alarmsystemen en buitenverlichting aan. Ze hebben beveiligingssystemen die miljoenen kosten en ze hebben die nodig. Want we komen eraan. Hoor je, slachters? We komen eraan!"

De foto's bij deze reportage komen uit de ALF-video's Animal Liberation - The Movie en Animal Liberation - The Sequel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234