Maandag 27/09/2021

Het gevecht om het gerechtVolgens het boek Catching Fire: How Cooking Made Us Human werd het seksisme veroorzaakt doordat vrouwen in primitieve samenlevingen kookten voor de mannen. Vandaag is koken eerder een teken van emancipatie, voor beide geslachten.

Vrouwen sloven zich al eeuwenlang uit in de keuken. Maar pas sinds de opkomst van de vrouwenemancipatie in de twintigste eeuw begonnen ze zich af te vragen of elke avond koken voor manlief geen vorm van onderdanigheid was. Een nieuw boek steunt dat feministische standpunt. Catching Fire: How Cooking Made Us Human stelt dat onze voorouders zo’n 2 miljoen jaar geleden begonnen te koken, en dat dit meteen vrouwenwerk was.Auteur en gedragsantropoloog Richard Wrangham wijst op onze kleine tanden, ons betrekkelijk kort spijsverteringskanaal en onze grote hersenen (en ja, de voedingstekorten van mensen die rauw voedsel eten), die het bewijs leveren dat onze voorouders hun eten begonnen te bereiden. Maar aangezien koken tijdrovend was en het gevaar bestond dat dieven met het voedsel aan de haal zouden gaan terwijl het klaargemaakt werd, denkt Wrangham dat de primitieve mannen hun vrouwen dwongen om voor hen te koken. Ze beloofden dat ze het eten zouden bewaken, in ruil voor een avondmaal. “Vrouwen werden verantwoordelijk voor alle dagelijkse beslommeringen die gekoppeld waren aan het voeden van hun mannen”, zegt Wrangham. Anderzijds hadden mannen dankzij de uitvinding van het koken hun handen vrij om “mannelijke activiteiten te doen, zoals jagen, andere groepen aanvallen of politiek bedrijven”.

Uitstraling

Maar de suggestie dat vrouwen die koken voor hun man blijk zouden geven van onderdrukking, wordt in stijgende mate gelogenstraft door het beeld dat vrouwen aan het fornuis van zichzelf hebben. Door de opkomst van de voedingscultuur is de huiselijke keuken belangrijker, creatiever en intellectueel uitdagender geworden. Dat heeft de rol van de kok in huis prestigieuzer gemaakt, waardoor vrouwen de bereiding van het dagelijkse maal zijn beginnen te beschouwen als een blijk van emancipatie. Hun kunde vertalen ze naar blogs, boekendeals en topcarrières.In haar tien jaar binnen de culinaire journalistiek, zegt voedingsredacteur Sarah Kagan van epicurious.com, “is de voedingscultuur veranderd. Chef zijn gaat tegenwoordig gepaard met uitstraling en daardoor is ook de macht van de huiskok groter geworden.”Het internet heeft die voedingscultuur mee verspreid, heeft huiskoks met elkaar in contact gebracht, gemeenschappen gekneed en hun status verhoogd. Culinaire magazines, met een sterk vrouwelijke redactie, hebben hun blazoen opgepoetst. Ze hebben het aura van vederlichte journalistiek van zich afgeworpen om zich te ontpoppen als gerespecteerde publicaties. “Door culinair redactrice te worden kon ik de vrouwelijke traditie van koken in mijn familie verbinden met mijn carrièrewens”, zegt Kagan.Ze zijn tegenwoordig inderdaad met velen, de vrouwen die het schoppen tot de hoogste culinaire echelons. Wat een verschil met de onderdrukkende Boerinnenbondachtige voorschriften uit de jaren vijftig. Vrouwen kregen toen de raad om hun keuken goed te bestieren, maar vooral niet verder te gaan dan dat.Aan het Culinary Institute of America komt 40 procent van de inschrijvingen van vrouwen. Volgens Forbes.com is 15 procent van de topchefs en 39 procent van de bakkerchefs vrouwelijk. Veertig procent van de chefs op de Amerikaanse nationale televisie is vrouwelijk. Als je als vrouw je brood wilt verdienen met koken, dan heb je het nog nooit zo makkelijk gehad.

Julie & Julia

Maar voor vrouwen is het niet noodzakelijk door te stoten tot de top van de voedingsindustrie om zich gewaardeerd te weten als kok. Vrouwen bereiden nog altijd 78 procent van de huismaaltijden, en de toename van het kookprestige is ook de huiskoks ten goede gekomen. Voor elke sterrenchef, voor elk kookprogramma op tv, voor elke deelnemer aan Mijn restaurant bestaat er tegenwoordig wel een razend populaire blogster die met amper een diploma van de koksschool op zak een gastronomisch maal bereidt in haar keuken en er dan voor een hondstrouw publiek over schrijft. Julie & Julia, de film met Meryl Streep en Amy Adams, is een uitvloeisel van een culinaire blog die opgestart werd door huiskok Julie Powell. Zij tekende een jaar lang dagelijks haar ervaringen op bij het bereiden van een recept van Julia Child, een Amerikaanse chef.The London Times publiceerde onlangs een lijstje met zijn vijftig favoriete culinaire blogs. De meerderheid daarvan wordt verzorgd door vrouwen die thuis koken. Op de eerste plaats stond huiskokkin Orangette, van wie dit jaar het boek A Homemade Life: Stories and Recipes from My Kitchen Table verscheen.Ondertussen hebben keukenbijbels zoals Michael Pollans In Defense of Food en Paul Roberts’ The End of Food de huiskeuken een grotere rol toebedeeld uit politieke overwegingen. “Er wordt tegenwoordig meer bedenkelijk eten geserveerd”, zegt Amy Vondrak, een professor Engels, moeder van twee en huiskok. Vondrak zegt dat boeken zoals dat van Pollan haar ertoe hebben aangezet om bereide fabrieksmaaltijden in te ruilen voor het echte kookwerk, en “het zo veel makkelijker hebben gemaakt om de huiskeuken op basis van echt voedsel naar waarde te schatten”. Aanvankelijk irriteerde het haar dat haar echtgenoot niet kookte. Maar nu beseft Vondrak: “Waw, dit is een heel belangrijke vaardigheid. Het gaat om het samenstellen van een heel schema en dieet dat efficiënt uitgevoerd kan worden.” De volgende generatie mannen zal misschien wel met de vrouw de strijd moeten aangaan voor een plaats in de keuken. Nooit eerder waren zoveel mannen verantwoordelijk voor de dagelijkse maaltijd, aldus een consumentenenquête uit 2008. In twee derde van de gevallen gaat het om mannen jonger dan 25 jaar, mannen die opgegroeid zijn in een tijdperk van organische voeding en voedingswetenschappen, die de nadruk leggen op de voedingswaarde.Jazeker, heel wat van die genderverschuiving heeft te maken met de popcultuur. Tv-ster Gordon Ramsey toverde in realityshows zoals Hell’s Kitchen en Ramsey’s Kitchen Nightmares koken om tot een competitieve, op testosteron gedreven aangelegenheid. Ook in Emeril, Molto Mario en Top Chef worden potige kerels opgevoerd, wat de geloofwaardigheid bij kijkers van de beide seksen ten goede komt. “Mede door de opkomst van beroemde mannelijke chefs met een grote viriliteit hebben jonge mensen rolmodellen gevonden om zelf te koken”, zegt Josh Ozersky, culinair historicus en restaurantredacteur bij Citysearch.com.

Bloemkool met worst

Het is niet zo dat de man nu ook in de keuken de baas wil spelen. Voor almaar meer koppels is de voedselcultuur een blijk van gelijkheid in een relatie. Dat soort koppels kookt samen en voelt zich verwant door hun culinaire interesse. Na 2 miljoen jaar tegen wil en dank kok te hebben gespeeld, hoeft het niet te verbazen dat vrouwen er soms problemen mee hebben om koken als een vorm van zelfexpressie te beschouwen. Maisto, die een boek schreef over de strijd om de maaltijd in haar relatie, The Gastronomy of Marriage, zegt dat ze aanvankelijk het gevoel had dat ze in een valstrik was gelopen toen ze meer moest koken. “Ik heb het gevoel dat meer macht in een relatie voor vrouwen inhoudt dat het koken wordt gedeeld, dat dat de moderne aanpak is.” Maar nadat het huwelijksfeest afbetaald was en ze het gevoel begon te krijgen dat Rich evenveel bijdroeg aan hun huwelijk, maar dan op andere manieren, begon Michelle zich te verzoenen met haar rol als hoofdkok. “Ik heb sindsdien mijn macht als vrouw gescheiden van mijn macht in relatie tot dingen die plaatsvinden in de keuken. Nu kan ik dat van me afzetten en genieten van het koken.”Maar attitudes veranderen niet van de ene dag op de andere. Arlene Avakian, directeur vrouwenstudies aan de universiteit van Massachusetts en cohoofdredacteur van de anthologie From Betty Crocker to Feminist Food Studies, twijfelt eraan of de genderverhoudingen in de keuken zo sterk veranderd zijn. “Mannen helpen en mannen genieten van koken”, zegt ze. “Maar de dagelijkse routine, ik durf te wedden dat het nog altijd de vrouwen zijn die daarvoor instaan.” Met andere woorden: als die kookfans kinderen krijgen, dan zijn het de vrouwen die de bloemkool met worst maken, en niet de variant met truffelolie en ganzenlever.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234