Woensdag 28/07/2021

Het gevaar van een onbenieuwde president

Sarah Vowell is auteur van onder meer Lafayette in the Somewhat United States.

We kunnen de geschiedenis eindeloos veel vragen stellen. Maar tussen 6 augustus (de verjaardag van Hiroshima) en 9 augustus (die van Nagasaki) is er maar één vraag die telt: wat als er minder kinderen waren gedood?

Op 10 augustus 1945 was dat de vraag die president Harry Truman bezighield. Volgens het dagboek van zijn secretaris "werd hij geplaagd door het idee van al die dode kinderen".

Ik denk tegenwoordig vaak aan Truman. Niet omdat het overlijden van Franklin Roosevelt hem onvoorbereid in het Witte Huis deed belanden, ook al zet dat vandaag aan het denken, maar vanwege zijn minister van Oorlog, Henry L. Stimson. Hij had in de jaren 20 Kyoto bezocht en overhaalde de president om die stad van de lijst van mogelijke doelwitten voor de atoombom te schrappen. In Stimsons woorden: "Kyoto was een belangrijk militair doelwit, maar ook de oude hoofdstad van Japan en een schrijn van de Japanse kunst en cultuur. We beslisten dat de stad gespaard zou blijven."

Kyoto is toevallig mijn favoriete stad. Als het nieuws me depressief maakt, haal ik een van mijn boeken over de tuinen van Kyoto boven en kijk ik naar de foto's van hun kunstige patronen van mos en stenen. Het helpt om mijn bloeddruk te verlagen. Maar voor mijn onschuldige hobby, het bestuderen van boeddhistische landschapsarchitectuur, zijn in Hiroshima en Nagasaki ongeveer een kwart miljoen mensen gestorven, bijna allemaal burgers.

Volgens de historicus Alex Wellerstein moet president Truman gedacht hebben dat de twee steden betere industriële en militaire doelwitten waren. Op 25 juli schreef hij in zijn dagboek dat hij Stimson de opdracht had gegeven "militaire doelen en soldaten en zeelui te kiezen, geen vrouwen en kinderen". "Ik denk niet dat Stimson de president opzettelijk heeft misleid", schrijft Wellerstein. "Het probleem was dat hij te weinig nieuwsgierig was en geen belangstelling had voor nucleaire zaken. Hij twijfelde haast nooit aan zijn adviseurs, gebruikte zelden zijn eigen oordeelsvermogen en worstelde nooit met de grote ideeën."

Maar toen hij de verwoesting van de bommen zag, werd Truman een nuchtere bewaker van de wapens die werelden konden vernietigen. Hij stond erop dat alleen de president over het gebruik van kernwapens zou kunnen beslissen - toen leek dat een goed idee - en verklaarde in zijn afscheidsspeech: "Het is volstrekt ondenkbaar dat rationele mensen een atoomoorlog zullen beginnen." Volgens Wellerstein werd de president na 1945 "toegewijd aan een niveau van controle dat hij tijdens de oorlog nooit had getoond. Misschien zag hij dat gebrek aan controle en aan begrip als een fundamenteel keerpunt in zijn leven."

Na 1945 wist elke volgende president hoe een nucleaire holocaust eruitzag en waarom hij moest worden vermeden. De manier waarop ze dat deden, kan leerrijk zijn. Een voorbeeld: president John F. Kennedy's bedachtzame aanpak van de Cubaanse raketcrisis. Hij vermeed een kernoorlog door zijn meer strijdlustige militaire adviseurs te negeren. Kennedy, die net Barbara Tuchmans boek De kanonnen van augustus had gelezen, over de aaneenschakeling van foute beslissingen die tot de Eerste Wereldoorlog leidde, zei: "Ik wil geen koers volgen die een toekomstige historicus de kans zal geven om een boek over onze tijd te schrijven: De raketten van oktober."

Zou een meer nieuwsgierige geest, zoals Kennedy, andere beslissingen hebben genomen dan Truman in 1945? Waarschijnlijk niet. Zodra 'het Gadget' werkte, zou het gebruikt worden. Maar misschien had hij eerst meer vragen gesteld. We weten in elk geval dat in 1962 een nucleaire holocaust voor een stuk werd afgewend omdat een president een boek had gelezen en er iets uit had geleerd.

We weten dat onze huidige president geen boeken leest.

Vorige zondag, op de 72ste verjaardag van de bom op Hiroshima, schreeuwde het nieuws op CNN in de gebruikelijke maar altijd alarmerende hoofdletters een verklaring van de Noord-Koreaanse staatskrant dat de VS "zullen verzinken in een onvoorstelbare vuurzee, de dag dat ze ons land trachten te raken door domweg onheil te stoken en met hun nucleaire wapens en sancties te zwaaien".

Dinsdag zei president Trump dat hij de Noord-Koreaanse dreigementen zou beantwoorden "met vuur en furie zoals de wereld nog nooit heeft gezien".

Tijd om de Japanse tuinboeken boven te halen.

© 2017 The New York Times

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234