Donderdag 30/06/2022

ReportageFrankrijk

Het geheim van de luxecijfers van luxehuis Hermès, ook in coronatijd? Ouderwets handwerk

Een ambachtsman gaat aan de slag met een stuk geelkleurig leer in het nieuwe atelier van Hermès in Saint-Vincent-de-Paul.  Beeld AFP
Een ambachtsman gaat aan de slag met een stuk geelkleurig leer in het nieuwe atelier van Hermès in Saint-Vincent-de-Paul.Beeld AFP

Het ene na het andere modehuis zweert onder druk van de publieke opinie exotische huiden af. Hermès doet dat (nog) niet en floreert tegelijkertijd. Het huis, maker van de duurste en meest exclusieve tassen ter wereld, opent in alle uithoeken van Frankrijk ateliers om er lokale ambachtslieden op te leiden.

Cécile Narinx

Drie kwartier rijden is het vanaf Bordeaux, de hoofdstad van het departement Gironde, met terrassen op elk plein en flaneurs in elke straat. Maar zo bruisend als de stad is, zo stil en plat is het achterland tussen de Garonne en de Dordogne. Een eentonig oord dat je associeert met veehouderij of akkerbouw, niet met deftige accessoires.

Toch is dit de plek, aan de non-descripte Rue Masse, pal aan het niksige meertje van Saint-Vincent-de-Paul, waar het Franse huis Hermès is neergestreken om een productiebedrijf op te tuigen. Geen grauwe fabriek, maar een heus atelier, in een door architect Patrick Arotcharen ontworpen gebouw waar zonlicht en regenwater zorgvuldig worden opgevangen en benut. In de tuin staan royale zitjes met Fermob-meubilair tussen honderd jonge bomen, het pand is 140 meter lang, heeft maar één torenhoge verdieping en is geheel uit beton, hout en glas opgetrokken. De werkplekken worden beschenen door noorderlicht – het beste licht om precisiewerk bij uit te voeren. Werk dat geen zware machines vereist, maar vaardige handen.

Maroquinerie is de stokoude Franse verzamelnaam voor lederwaren. Het verwijst naar oorspronkelijk Marokkaans geitenleer waarvan al in de 17de eeuw elegante portefeuilles en omslagen voor bijbels en andere boeken werden gemaakt.

Bebloede tassen

Het aantal diersoorten dat eindigt als tas of beurs is sinds die tijd flink uitgebreid. Behalve de huiden van voor de vleesindustrie gefokte Europese geiten en runderen gebruikt Hermès voor een klein deel van zijn tassen exotische leersoorten als krokodil, struisvogel en hagedis, naar eigen zeggen in nauwe samenwerking met dierenwelzijnsexperts. Voor zolang het nog duurt: het ene na het andere modehuis zweert onder druk van de publieke opinie bont en exotische huiden af.

Ook Hermès ligt onder vuur. De Australische dierenrechtenorganisaties Kindness Project en Farm Transparency Project brachten eind augustus naar buiten hoe krokodillen in farms die aan Hermès leveren mishandeld werden. In september betoogden PETA-aanhangers met bebloede tassen voor Hermès-winkels in onder meer de VS, Spanje, Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië. De boodschap: het merk moet exotisch leer zo snel mogelijk afzweren. De bijbehorende hashtag: #DropCroc.

Een nieuwe handtas van Hermès. Beeld PHOTOPQR/SUD OUEST/MAXPPP
Een nieuwe handtas van Hermès.Beeld PHOTOPQR/SUD OUEST/MAXPPP

Tot die tijd is Hermès maker van de duurste en exclusiefste tassen ter wereld. Wie die kan en wil betalen? Selfmade miljardair en jongste Kardashian-zus Kylie Jenner bijvoorbeeld. Of modeontwerper en vrouw-van-David Victoria Beckham, die volgens The Guardian in vijf jaar tijd zo’n 1 miljoen pond aan honderd Birkin bags van Hermès spendeerde, met als uitschieters een pimpelpaarse struisvogelversie en een bordeauxrode krokodillenleren variant. Tassen die op bestelling gemaakt moeten worden en waarvoor liefhebbers, hoe puissant rijk ze ook zijn, op een wachtlijst moeten.

Tergend traag

Dat die wachtlijsten voor de Kelly’s en de Birkins er zijn, snap je overigens meteen als je in het atelier de medewerkers op de vingers mag kijken. Veelal vrouwen zijn het (40, tegenover 7 mannen), die huiden kunnen ‘lezen’ door ze te aaien en van dichtbij te bestuderen. Die de mooiste vellen snijden en prepareren voordat ze tas worden. Ze persen uiteinden wat platter zodat ze makkelijker aaneen te stikken zijn, en aan het eind van het proces polijsten ze geduldig de gelijmde hoeken en randen. Ze bepalen waar de gaten komen voordat er, met twee handen tegelijk, de saddle stitch op wordt losgelaten.

Dat is de kenmerkende zadelsteek van Hermès, waarbij een manshoge houten pincet met stukken leer erin geklemd tussen de dijen wordt gehouden zodat de handen vrij spel hebben. Om een idee te krijgen: het duurt 15 tot 20 uur eer de maker de 36 stukken leer en de metalen onderdelen van een Kelly bag heeft genaaid, gelijmd en gemonteerd en de tas klaar is.

Dat is enerzijds tergend traag, ongelooflijk arbeidsintensief en ontzettend ouderwets – zeker in een tijd van see now, buy now en online verkoopreuzen als Shein die voor een appel en een ei alle denkbare accessoires verschepen. Maar het is ook, zeker met de coronacrisis achter de kiezen, heel erg van nu.

Omdat het gaat om kwalitatief hoogwaardige spullen die hun waarde behouden en soms alleen maar duurder worden: oude Hermès-tassen gaan bij veilinghuizen en tweedehandssites voor grof geld (zoals ruim 300.000 euro voor een gebruikte Himalaya Birkin 30 tas) weg. Omdat het gaat om handwerk, dat in de periodes van lockdowns alleen maar aan populariteit heeft gewonnen. En omdat het je reinste voorbeeld is van lokaal produceren – een stokpaardje van het Franse familiebedrijf.

Tuurlijk, tijdens de coronacrisis moesten de ateliers dicht en sloten alle 306 winkels in de 45 landen waar het merk gevestigd is, en zakte de verkoop logischerwijs in. Maar de productie was lokaal en had niet te lijden onder importblokkades. En in de maanden waarin het weer kon, opende de klant zijn handgemaakte portemonnee maar al te graag voor nog meer maroquinerie.

Zonnige cijfers

Vandaar dus dat de cijfers van Hermès uiterst zonnig zijn. In het voorwoord van het verslag over de eerste helft van 2021 schrijft CEO Axel Dumas: “De resultaten voor de eerste helft van het jaar zijn uitzonderlijk. Ze weerspiegelen het momentum en de veerkracht van onze organisatie, waarin mensen, de bron van creativiteit en innovatie, net als absolute kwaliteit, centraal staan. Dit zijn de belangrijkste aanjagers van onze ambachtelijke aanpak en de verleidelijkheid van onze objecten. We zijn in staat om met onzekerheden om te gaan en tegelijkertijd trouw te blijven aan onze waarden.”

Die zo gekoesterde waarden van Hermès behelzen niet alleen vakmanschap en milieubewustzijn – Hermès werkt samen met MycoWorks aan de ontwikkeling van leeralternatieven van zwamvlokken – maar ook sociale verantwoordelijkheid. Zo heeft het huis een atelier in het Zuid-Franse Sorède waar mensen met een verstandelijke beperking paardrij-accessoires maken. De opening van een atelier in het gehucht Montbron in de regio Nouvelle-Aquitaine, waar 250 mensen een baan kregen, zorgde ervoor dat het dorp niet leegliep en de lagere school niet dicht hoefde. Van deze en andere voorbeelden maakte filmmaker Frédéric Laffont minidocumentaires, die onder de serietitel Footsteps Across the World behoorlijk onvindbaar op YouTube zijn gezet.

Ambachtslieden in opleiding in het nieuwe atelier. Beeld AFP
Ambachtslieden in opleiding in het nieuwe atelier.Beeld AFP

Negentien leerateliers heeft Hermès nu in Frankrijk, en er staan er nog drie op de planning voor de nabije toekomst: in Tournes (Ardennes), Louviers (Eure) en Riom (Puy-de Dôme). Daarmee rijst wellicht de vraag hoe ze op al die plekken aan bekwame vakmensen komen die dit soort bewerkelijke lederwaren kunnen maken. Het antwoord: die leidt Hermès zelf op, in de regio, en ook dat is iets wat ze dolgraag aan de wereld willen vertellen. Ze rekruteren mensen die geen baan meer hebben maar wel een zekere behendigheid.

Zoals Dumas tijdens de inhuldigingsspeech zegt: “Het enige wat je nodigt hebt om hier aan de slag te kunnen is dextérité.” Een woord dat je kunt vertalen als behendigheid, vingervlugheid en handvaardigheid. “Dextérité én een kleine vonk die van een werknemer een ambachtsman maakt.”

In elf jaar tijd zijn er negen nieuwe ateliers geopend in Frankrijk. Met het aantal mensen dat daarvoor geworven en opgeleid is in de maroquinerie komt het totale aantal artisans op meer dan vierduizend. Sinds september is het certificaat dat ze krijgen na de 18 maanden durende training aan de École Hermès de Savoir Faire een officieel door de overheid erkend CAP Maroquinerie-diploma.

Salaris? Confidentieel

Daar zijn al die nieuwe artisans behoorlijk fier op, dat proef je aan alles bij de officiële openingsborrel in de tuin van het atelier. Alle werknemers zijn in het groen gekleed – iedereen in zijn eigen kleren, ieder in een andere tint groen – wat zorgt voor levendig maar eensgezind geheel. Uniform zijn alleen de pistachegroene mondkapjes, die ook aan de pers en de aanwezige bobo’s zijn uitgedeeld. De burgemeester is er, iemand van Bordeaux-Métropole, een vertegenwoordiger van de regio Aquitaine en de hoge omes van Hermès zelf, geflankeerd door een damestrio dat beschaafde liedjes zingt in de stijl van de Andrew Sisters.

Wie er oog voor heeft, ziet dat een groot deel van de werknemers Hermès-schoenen draagt, wat doet vermoeden dat het niet alleen bedrijfstrots is die meespeelt, maar ook personeelskorting. Hoeveel de ambachtslieden verdienen, had een Zwitserse journalist gevraagd tijdens de rondleiding. Een pregnant stilzwijgen volgde, want naar dat soort dingen hoor je niet te vragen in Frankrijk, evenmin als naar de leeftijd van een dame.

“Een mooi maar confidentieel salaris”, zei de leidinggevende ten slotte. De aanwezigen mochten zelf bedenken dat het hoe dan ook geen salaris zal zijn om een verzameling Kelly bags mee aan te leggen. Maar misschien is dat wel het laatste wat je ambieert als je dag in dag uit de heilige graal der damestassen al in je handen hebt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234