Zaterdag 18/09/2021

Het geheim achter inventarisstuk nummer 1.100

vervolg van pagina 18

Eind vijftiende eeuw was een turbulente tijd: in 1492 was het Spanje eindelijk gelukt de Moren te verdrijven en in datzelfde jaar ontdekte Columbus Amerika. Om de triomfen te vieren werd er gebouwd en versierd. Overal verrezen kerken en kloosters, bij voorkeur op plekken waar eerst moskeeën stonden. Als tegenwicht aan de Moorse bouwkunst, die nu had afgedaan, haalde Spanje de bouwers uit het noorden. Het culturele mekka in die tijd was Vlaanderen met Brugge als centrum.

Vlaamse meesters op elk gebied vonden emplooi in Spanje. Het was tegen die achtergrond dat Juan de Flandes de opdracht kreeg om het Johannes-altaar te schilderen. Dat thema was overigens niet willekeurig gekozen. Nu de Moren verjaagd waren, moest het Spaanse volk het katholicisme van het begin af aan uitgelegd krijgen, liefst zo beeldend mogelijk. Johannes de Doper was daarin een belangrijke schakel: want hij was het die de komst van de Christusfiguur aankondigde.

Als conservatrice Susan Urbach haar zwartwitfoto in Boedapest vindt, is de speurtocht naar het altaar al in volle gang. In 1976, toen een van de panelen opdook, volgde een theoretische reconstructie met drie al eerder gevonden stukken. Daaruit bleek dat het altaar vermoedelijk bestond uit een groot middenpaneel, met aan weerszijden twee kleinere panelen boven elkaar. In dat geval zou er nog maar een stuk ontbreken. Op basis van een iconografische analyse in 1979 werd gesuggereerd dat dat paneel een buitentafereel zou tonen, mogelijk De prediking van Johannes de Doper. In het Jaarboek van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen 2001 publiceert Urbach haar foto met al die bevindingen en roept ze haar collega's op naar het originele paneel uit te kijken.

Bij het Nationaal Museum op het centrale plein in Belgrado klopt een diplomaat aan van de Italiaanse ambassade. Hij heeft een schilderij bij zich dat hij te koop aanbiedt. Hoe hij eraan komt en of hij wel de eigendomspapieren bezit, blijft ongewis. Wie de schilder is evenzo. Maar de kwaliteit is onmiskenbaar hoog. Het museum besluit het te kopen en inventariseert het onder nummer 1.100.

Als Culturele Hoofdstad van Europa pronkt Brugge met een grote tentoonstelling van de Vlaamse Primitieven, getiteld De eeuw van Van Eyk. Organisator Till-Holger Borchert brengt voor het eerst een reconstructie bijeen van het Johannes-altaar van Juan de Flandes. Het grote middenstuk met daarop de Doop van Christus in de Jordaan komt uit een particuliere collectie in Madrid. Een kleiner paneel linksboven toont de Geboorte van Johannes de Doper (uit het Cleveland Museum of Art). Rechtsboven is De onthoofding van Johannes de Doper (uit het Musee d'Art et d'Histoire in Geneve), rechtsonder het Feest van Herodes (Museum Mayer van den Bergh in Antwerpen). Alleen het deel linksonder ontbreekt.

Als afgesproken houdt de conservatrice van het Nationaal Museum in Belgrado een presentatie tijdens Codart, de internationale bijeenkomst van beheerders van Vlaamse en Hollandse kunst. Ze toont afbeeldingen van de opmerkelijkste werken uit haar net geïnventariseerde collectie. Wanneer De prediking van Johannes de Doper verschijnt klinkt er uit de zaal een kreet. Lia Gorter herinnert zich hoe Till-Holger Borchert, de organisator van de tentoonstelling uit Brugge, uit zijn stoel opspringt. "Dat is hem", riep hij, "dat is hem."

De laptop van Gorter biedt meteen alle details over het originele paneel. Borchert bekijkt de gefotografeerde voorkant, achterkant, zijkant. Hij is vooral geïnteresseerd in de maat: 82 bij 50 centimeter, dat kan niet missen. Hij belt onmiddellijk Susan Urbach en stuurt haar de kleurenafbeelding. "Fantastisch niet?" Borchert kan er nog steeds niet over uit. Hij zoekt naar de juiste woorden om het belang van de vondst te onderstrepen. Maar het treffendst is misschien wel zijn opgeluchte uitroep: "We zijn er."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234