Maandag 21/06/2021

Opinie

Het ga je goed, Mister Cohen, helemaal bovenaan in die 'tower of song'

Leonard Cohen. Beeld ANP Kippa
Leonard Cohen.Beeld ANP Kippa

Francis Mus is onderzoeker aan de KU Leuven en auteur van De demonen van Leonard Cohen.

Geachte Mr. Cohen,

Vandaag vind ik makkelijker de woorden dan vier jaar geleden, toen ik u in Londen zou ontmoeten. Hoe moest ik u aanspreken? In uw werk hebt u zichzelf vaak opgevoerd in verschillende gedaantes en onder verschillende namen. Bij nader inzien was die wispelturigheid niet alleen een spelletje maar ook een niet aflatende zoektocht naar uzelf. Mister Cohen, dus.

Wat moest ik u vragen? Er zijn biografieën genoeg en het werk ligt er om beluisterd en gelezen te worden. Misschien dit: waarom u bent blijven schrijven en muziek maken, zeventig jaar lang, sinds de dood van uw vader in 1944 tot vandaag, en ondanks de lijdensweg die een groot stuk van uw artistiek proces heeft getekend? In Londen was de tijd te kort om de vraag te stellen, maar nadien heb ik ingezien dat het voor u niet altijd de makkelijkste maar wel de eerlijkste keuze was om gestaag verder te werken aan dat oeuvre.

Toen ik in Toronto in uw correspondentie kon duiken, las ik in een brief uit de jaren zestig dat u het maar niets vond wanneer vrienden en familie iets vroegen over uw werk: 'Ik zal altijd tussen hen en mijn werk in staan', schreef u aan uw zus Esther. Dat moet wrang geweest zijn, aangezien uw werk precies bestond uit een zoektocht naar contact. Hoeveel nummers schreef u niet waarin u een ander zo direct mogelijk wilde toespreken, van het allereerste nummer 'Suzanne takes you down' tot het allerlaatste album 'You want it darker'. Die ander had vele gezichten: een vrouw, een God, de lezer of luisteraar – dat was me niet altijd even duidelijk, maar de zeggingskracht van de woorden en de muziek was dat des te meer.

Het boek dat Francis Mus schreef over Leonard Cohen. Beeld rv
Het boek dat Francis Mus schreef over Leonard Cohen.Beeld rv

Het was alsof de boodschap niet altijd het belangrijkste was – 'do not decode these cries of mine', lees ik als een smeekbede in een van uw laatste gedichten, 'they are the road and not the sign'. Alles stond steeds in dienst van een oprechte ontmoeting waarbij elk rationeel begrip tekort schiet: de meeslepende melodieën, de zeggingskracht van de religieuze metaforiek, de stem waaruit zowel autoriteit als intimiteit sprak. Uiteindelijk verschilde u misschien niet zo heel veel van de jonge Lawrence Breavman, het hoofdpersonage van uw eerste roman uit 1963, die niet uitblinkt in logica maar zich de kunst van de hypnose eigen maakt om anderen voor zich te winnen.

Alhoewel: weinigen weten dat de jonge Leonard Cohen een machtswellusteling was die zowel in zijn werk als op het podium driest kon te werk gaan, die verzen schreef waarin hij iedereen – inclusief zichzelf – uitspuwde. De kentering moet er gekomen zijn rond de jaren tachtig, wanneer u de gebrokenheid in uzelf en bij anderen niet langer ging zien als een onvolmaaktheid, maar als een kans, een mogelijkheidsvoorwaarde zelfs, om anderen met open vizier tegemoet te treden. Hoe vaak ging het niet over de 'broken hallelujah', de 'broken man', of de 'broken hill'? Opeens was daar het besef dat die barst precies hetgeen is waardoor het licht naar binnen valt en medemenselijkheid mogelijk maakt.

Het risico bestaat natuurlijk dat uw werk daarmee gereduceerd wordt tot een paar vlot verteerbare quotes. Daarom ben ik blij dat net in dat allerlaatste album niet alleen een opa-achtige gelatenheid doorklinkt, maar dat uw stem ook af en toe onverbiddelijk oordeelt : 'only one of us was real and it was me'. Over wie had u het daar eigenlijk? Over uzelf misschien? Uw mentor Irving Layton beschreef u ooit als ‘een narcist die zichzelf haat’, en ik durf daaraan toe te voegen dat uw werk precies de arena was waarin u uw eigen demonen te lijf kon en moest gaan. 'I struggled with some demons', zingt u in het titelnummer van You want it darker. Ik heb ze proberen benoemen in mijn boek en stond versteld van de kracht waarmee de kunstenaar telkens weer de mens trotseerde.

Het ga je goed, oude man, helemaal bovenaan in die 'tower of song'. En nu ga ik die laatste plaat nog eens beluisteren, uw eigen woorden indachtig: 'I'll be speaking to you sweetly, from a window in the Tower of Song'.

Sincerely,

Francis Mus

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234