Dinsdag 19/01/2021

het fertiliteitsonderzoek: een stand van zaken

'Artifici�le baarmoeders zijn niet voor de eerste 20 jaar'

Baby's van kop tot teen in het lab gemaakt

Het is nog niet voor de eerste decennia maar gezien de snelle vooruitgang die de wetenschap boekt op het vlak van fertiliteitsonderzoek (DM 21/6) zal het technisch ooit mogelijk zijn: baby's die in een lab gecreëerd en geboren worden. Zonder moeder en zonder vader. Dat creëren zou al binnen afzienbare tijd moeten lukken. Het geboren worden is een andere zaak. En dan blijft nog de vraag: hoever moeten we gaan?

Brussel

Eigen berichtgeving

Kim Herbots

Britse en Australische wetenschappers zijn erin geslaagd om uit embryonale stamcellen kiemcellen te ontwikkelen. Dat zijn cellen die aan de basis liggen van zaad- en eicellen. In Gent hebben onderzoekers het dan weer voor elkaar gekregen om menselijke eicellen in hun lab te laten rijpen. De wereld van de fertiliteitstechnieken gaat met rasse schreden vooruit. Het theoretische eindpunt zal een baby zijn die van start tot finish in een laboratorium gemaakt is.

"Technisch zullen we het inderdaad waarschijnlijk ooit mogelijk kunnen maken dat de reproductie volledig van de mens losgekoppeld wordt", beaamt Leuvens fertiliteitsspecialist Thomas D'Hooghe van op de conferentie van de Europese Vereniging voor Reproductie en Menselijke Embryologie in Kopenhagen. "Maar op dit moment zijn we er enkel in geslaagd om bij muizen vanuit embryonale stamcellen ei- en zaadcellen te fabriceren. Dit onderzoek is een stap in de goede richting maar we zijn er nog niet: het gaat hier nog niet om echte geslachtscellen. Het moment waarop de wetenschap daar echt in slaagt zal dat grensverleggend zijn. Een stap verder is immers om vanuit stamcellen embryo's te maken. Nu is dat nog sciencefiction maar uiteindelijk zul je een baby kunnen maken die genetisch van twee mannen, twee vrouwen of zelfs van maar een persoon is. Pas op, ik redeneer nu op puur wetenschappelijke basis. Dit daadwerkelijk gebruiken in de geneeskunde is nog iets helemaal anders."

Het stamcelonderzoek mag dan al met sprongen vooruit gaan, wil de laboratoriumbaby ooit werkelijkheid worden, dan is er nog een bezwaar. "Kijk, al maken we baby's met genetisch materiaal van twee mannen, dan zal dat koppel toch nog altijd een draagmoeder nodig hebben. Zonder gaat het niet", aldus professor Paul Devroey van de VUB. En zonder zal het nog lange tijd niet gaan.

Noch Devroey nog D'Hooghe hebben weet van onderzoeksgroepen die zich met het ontwikkelen van artificiële baarmoeders bezighouden. "We kunnen een embryo op dit moment zeven dagen in leven houden in het lab", legt D'Hooghe uit, "maar daarna moet het in een baarmoeder ingeplant worden. Vanaf 25 weken maar bij voorkeur 28 weken is het levensvatbaar. We zitten nog met een periode van minstens 24 weken die we moeten weten te overbruggen." "Dat is niks voor de eerste 20 jaar", meent Devroey. "Iedereen tast in het duister over hoe zo'n kunstmatige baarmoeder gemaakt zou moeten worden."

De artificiële baarmoeder is niet het enige punt waarop de wetenschap strop zit: succesvolle transplantaties van het orgaan zijn er ook nog niet. "Er zijn pogingen maar een baby is er nog nooit uit voortgekomen", aldus D'Hooghe. Bij eierstokken zijn transplantaties wel al gelukt: vorig jaar kreeg de Belgische arts Jacques Donnez de wereldprimeur toen hij er als eerste in slaagde een gezonde baby te laten geboren worden nadat de moeder een eierstoktransplantatie had ondergaan. "Inmiddels zijn er zo twee of drie gevallen bekend", weet D'Hooghe, "maar dat blijven toch uitzonderingen. Het is nog allemaal heel experimenteel."

Zelfs wat het onderzoek betreft dat wel al in een verder stadium zit, waarschuwt Devroey om niet te hard van stapel te lopen. "Je mag vooral niet vergeten dat het hier allemaal om onderzoek gaat. Ik heb hier in Kopenhagen wat artikels in Britse kranten gelezen over de nieuwe doorbraken en ze laten daar uitschijnen dat dat behandelingen zijn die weldra gestart kunnen worden maar dat is zo niet. Die nieuwe technieken zijn niet zomaar toepasbaar bij de mens en dat is ook niet de bedoeling van de wetenschappers. Neem nu het maken van stamcellijnen die ze dan naar ei- en zaadcellen proberen te differentiëren. Hoofddoel van dat onderzoek is dat mannen zonder eigen sperma toch hun vrouw kunnen bevruchten met aangemaakt sperma maar zover zijn we nog bijlange niet. Dat is misschien iets voor binnen tien jaar en dan is het nog maar zeer de vraag of men dat allemaal moet doen."

Want al is het mogelijk om een baby helemaal kunstmatig ter wereld te laten komen, is het ook wenselijk? "Bij dit onderzoek komen er heel veel ethische vragen naar boven", meent D'Hooghe. "Heeft zo'n embryo bijvoorbeeld een andere status dan een gecreëerd uit originele zaad- en eicellen. Dat is een zeer heikel punt. En wat met de veiligheid? Wie weet hoe die nieuwe cellen zich delen: misschien ontstaan er wel kankers. Dat moet allemaal goed bestudeerd worden."

Voor Devroey is het duidelijk dat er aan het wetenschappelijk kunnen grenzen gesteld moeten worden. "Maar ik vrees niet dat er in ons land bepaalde grenzen overschreden zullen worden. Onze wetgeving is heel duidelijk."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234