Donderdag 20/02/2020

Het federale parket komt van de grond

Er lijkt oorlog op til in gerechtelijke kringen. Nadat Bende van Nijvel, Marc Dutroux en enkele andere onverkwikkelijke affaires hadden aangetoond dat misdaadbestrijding vanuit 27 parketten met een hoge baroniefactor niet optimaal verloopt, wordt al jaren gepleit voor een federaal parket. Nu komt het er. Dinsdag buigt de commissie Justitie zich over een wetsvoorstel van minister Marc Verwilghen, dat 'om het sneller te doen gaan' zijn naam niet mocht dragen.

DOUGLAS DE CONINCK

Normaal had op 5 oktober op het kabinet van justitieminister Marc Verwilghen (VLD) een grote persconferentie moeten plaatsvinden. Ruim tien jaar nadat de eerste Bendecommissie erom had gesmeekt en drie jaar nadat de tweede Bendecommissie én de commissie-Dutroux dat hadden overgedaan, is het eindelijk zo ver. Er komt een federaal parket. Vanaf volgend jaar kan het niet langer dat een eigenzinnige procureur in een van de 27 parketten alles in het honderd doet lopen, zoals de memorabele Jean Deprêtre deed met de Bende van Nijvel en enkele magistraten in Charleroi en Luik in 1995 hielpen doen tijdens de zoektocht naar Julie en Mélissa. Het heeft lang geduurd, maar op 5 oktober was het wetsvoorstel klaar en was er ook binnen het parlement eensgezindheid om het goed te keuren.

De persmappen waren zo goed als klaar, maar de persconferentie werd afgeblazen. "Niet zo net voor de gemeenteraadsverkiezingen, want dat zou niet netjes zijn", luidt de officiële reden. Maar de verkiezingen zijn al twee weken voorbij en toch kwam er nog geen enkele mededeling naar buitenuit. "Mmmm...", luidt dan de verklaring op het kabinet-Verwilghen. Andere bronnen verwijzen naar het scenario dat in Wetstraat-kringen al meer dan een jaar lang wordt doorgefluisterd. Na de gemeenteraadsverkiezingen zou minister Verwilghen eindelijk eens moeten ophouden te bestaan. Patrick Dewael zou hem opvolgen. Hoe geliefd Marc Verwilghen momenteel bij zijn partijgenoten binnen de regering is, bleek ook dinsdag toen premier Verhofstadt in zijn beleidsverklaring vergat om met ook maar met een woord te reppen over het anders zo goed in de markt liggende onderwerp veiligheid. Van de 5,5 miljard frank die Verwilghen vroeg (voor personeel in de justitiehuizen, alternatieve straffen, meer gerechtelijke psychiaters, een centrum voor jeugddelinquenten, modernisering van de gerechtshoven, de magistratenschool en de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit) kreeg hij niet in de begroting niet eens de helft. Misschien in de lente van volgend jaar, bij de eerste begrotingsherziening. Misschien is Verwilghen tegen die tijd al geen minister meer, al lijkt hij vastbesloten zich niet te laten "wegpesten".

Dinsdag en woensdag zal de commissie Justitie in de Kamer zich buigen over het bijna stiekem gerealiseerde wetsvoorstel voor de oprichting van een federaal parket. Erg normaal is deze procedure niet. Als een minister een wetsvoorstel wil indienen, doet hij dat in regel bij de ministerraad. Daar is hij immers minister voor geworden. Verwilghen besloot het ontwerp op zijn kabinet door specialisten te laten klaarstomen in nauw overleg met zes namens de meerderheid in de commissie Justitie zetelende kamerleden.

Ook over het waarom van deze toch wel uitzonderlijke procedure klinkt op het kabinet alweer een "mmm". Een omtrent de no comments iets minder gebrieft kabinetslid legt uit: "Via het parlement gaat het veel sneller. Als we ermee naar de regering waren getrokken, dan was het daar toch aan flarden geschoten." Nu draagt het wetsontwerp de namen van de indieners Fred Erdman (SP), Hugo Coveliers (VLD), Charles Michel (PRL), Thierry Giet (PS), Vincent Decroly (Ecolo) en Fauzaya Talhaoui (Agalev). Dat zou een garantie moeten zijn voor een vlotte goedkeuring. En het is nog de vraag hoe de CVP tegenkantingen zal formuleren. Daar schreeuwt justitiespecialist Tony Van Parys al een half leven lang van de daken dat er dringend een federaal parket moet komen.

"Het komt er nu dus, en volgens het huidige ontwerp krijgt het federaal parket ook erg ruime bevoegdheden", zegt Marc Timperman, in een vorig leven zelf een stukje federaal parket avant la lettre als nationaal magistraat voor de bestrijding van de hormonenmaffia. Sinds maart is hij adjunct-kabinetschef bij Verwilghen. Hij is zowat de geestelijke vader van het wetsontwerp, maar ook laat hij laat vreemde keelgeluiden horen bij de vraag waarom dat niet met zoveel woorden mag worden gezegd.

"Het belangrijkste is dat we deze stap eindelijk zetten", aldus Timperman. "Ik kan nu nog eens alle redenen opnoemen waarom zo'n federaal parket er moet komen, maar laat ons niet vergeten dat dit een van de kernpunten was het Octopus-akkoord. Over het principe is allang en in een ruime consensus beslist. Laat het ons nu ook doen."

Het wetsontwerp somt zes vormen van misdaad op waarvoor het federale parket in de toekomst automatisch in actie zal komen. Deze zes fenomenen hebben een hoog James Bond-gehalte, maar wanneer ze zich vandaag voordoen, is het perfect mogelijk dat pakweg de in gestolen koeien en handtasdiefstallen gespecialiseerde procureur in Veurne moet instaan voor de strafvordering. De zes vormen zijn: misdrijven tegen de inwendige en uitwendige veiligheid van de Belgische Staat, diefstal van nucleair materiaal, dreiging met een aanslag met nucleair materiaal, mensenhandel, internationale wapenhandel en misdaden tegen de menselijkheid.

De 27 procureurs die België rijk is hadden dolgraag gehad dat het daarbij was gebleven. In een tweede rubriek voorziet het wetsontwerp echter 'inkleuringscriteria' die de toekomstige federale procureur, de baas boven bazen, toelaten om het even welk gerechtelijk onderzoek naar zich toe te trekken. Timperman: "Ik zeg maar wat. Een niet nader genoemde organisatie sticht brand in een Quick in brand in Antwerpen. Later volgt er nog zo'n aanslag. Dan volgt er een in Wallonië. Wel, dan kan de federale procureur besluiten dat hij de zaak naar zich toetrekt. De lokale procureur, die de zaak tot dan toe behandelde, krijgt een informatieplicht opgelegd. De federale magistraat kan ook om het even welk misdrijf vervolgen dat samenhangend is met de zes al genoemde misdaadvormen. Als men mij vraagt wat ik daarmee bedoel, zeg ik altijd: er rijdt in Brussel een man rond met een atoombom in zijn koffer en wil die doen ontploffen in het centrum. Wel, als hij zijn dreigement uit door vanuit zijn wagen per gsm naar de rijkswacht te bellen, dan kan de federale magistraat hem ook daarvoor voor de rechter slepen." "Wij weten ook dat dit alles, zeker in de beginperiode, tot discussies kan leiden met de lokale procureurs. We kunnen alleen hopen dat onze eerste federale procureur iemand zal zijn met diplomatieke gaven."

Dat vindt ook Naamse procureur Cédric Visard de Bocarne. Hij ziet het al helemaal voor zich: "U zult zien. Dan zal men ergens in een klein arrondissement na jarenlang zwoegen op een zware zaak stoten en dan komt daar plots de federale magistraat langs: hier met dat dossier. Bij grote acties, huiszoekingen en arrestaties, zal die federale magistraat het dan allemaal wel komen uitleggen op tv, maar zullen die mensen ook het vuile werk doen? Zullen zij strafvorderingen opstellen en verdedigen voor een rechtbank."

Volgens Timperman is dat wel degelijk de bedoeling. De federale substituten krijgen dezelfde bevoegdheden als hun collega's in de 27 klassieke parketten. "Zij zullen in de eerste plaats actief coördineren", zegt Timperman. "Het wegtrekken van dossiers gebeurt in de regel alleen als blijkt dat het coördineren op zich niet voldoende is. Maar de federale magistraten zullen ook zelf dossiers afhandelen, ja tot voor de rechtbank toe. Dat is toch de bedoeling. We laten ook niet toe dat zij taken zullen delegeren naar de lokale parketten toe. Hadden we dat wel gedaan, dan hadden we het hele idee van een nationale en gecentraliseerde strafvordering ondergraven." De procureurs gaven al eerder in een brief uiting aan hun kritiek op de plannen van Verwilghen. "Maar zo te horen is daar geen rekening mee gehouden", zegt Visard de Bocarne. "Als dit doorgaat, worden wij gedegradeerd tot de specialisten van de verkeersongevallen. Wij stellen ons ook vragen bij de onafhankelijkheid van dit federale openbaar ministerie. Dat wordt een kwetsbaar punt. Voor zover ik begrepen heb, werkt de federale procureur rechtstreeks onder de directieven van de minister van Justitie. Als ik dat hoor, moet ik zo plots denken aan een zaak als de moord op Cools. In dat soort gevoelige dossiers krijgt men toch gegarandeerd problemen?"

Het federale parket zal bestaan uit één federale procureur en achttien federale magistraten. Elk van hen wordt voor vijf jaar gedetacheerd uit zijn/haar huidige functie. Die maatregel kan slechts tweemaal worden verlengd, zodat niemand langer dan vijftien jaar op post zal blijven.

Federale onderzoeksrechters komen er niet. "Zo niet hadden we ook federale rechtbanken met kamers van inbeschuldigingstelling moeten oprichten." Een gebouw heeft men voor het federale parket nog niet. De indieners van het ontwerp voelen er weinig voor om de 19 magistraten en hun 45-koppige secretariaat onder te brengen in enkele nog leeg te maken kantoren van het Brusselse parket. Er was even sprake van het nieuwe Axa-gebouw langs de Brusselse kleine ring, maar dat feest gaat niet door. Er is nu trouwens een negatief advies van de Inspectie van Financiën, waar men meent dat de 45 mensen op het secretariaat er eigenlijk niet mogen komen. Zij nemen immers al bestaande taken (van federale parketten) over. En was dat obstakel er niet geweest, dan was er nog altijd de begroting. Daarop werd ook het budget voor het federale parket 'vergeten', ook al had men al op 1 januari 2001 van start moeten gaan. Dat is niet zo erg, vindt Timperman: "Eerst moet de wet worden goedgekeurd. Als dat lukt, moeten die mensen ook nog worden aangeworven. Dat duurt 240 dagen."

De 27 procureurs verliezen hun macht: 'U zult zien. Dan zal men ergens in een klein arrondissement na jarenlang zwoegen op een zware zaak stoten en dan komt daar plots de federale magistraat langs: hier met dat dossier'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234