Vrijdag 03/04/2020
Triene-Mie Le Compte: 'Had hij me maar geslagen, denk ik soms, dan had ik het wellicht sneller als geweld herkend en was ik er sneller uitgestapt.'

Partnergeweld

‘Het ergste wat je kan doen als omgeving, is partnergeweld negeren’

Triene-Mie Le Compte: 'Had hij me maar geslagen, denk ik soms, dan had ik het wellicht sneller als geweld herkend en was ik er sneller uitgestapt.'Beeld Tim Coppens

Twintig jaar lang zat Triene-Mie Le Compte (56) in een gewelddadige relatie. Niemand rond haar zag iets, zijzelf was nog het meest blind. Samen met experte Anne Groenen schreef ze nu een boek, ‘Als liefde overleven wordt’. In de hoop zo veel mogelijk ogen te openen. ‘Wat #MeToo gedaan heeft voor seksueel grensoverschrijdend gedrag, moet gebeuren voor partnergeweld.’

Wekelijks sterft er minstens één vrouw aan de gevolgen van partnergeweld. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie komen een op de vijf vrouwen en een op de zeven mannen ooit in aanraking met al dan niet fysiek geweld binnen een relatie. Het is overal aanwezig en kan iedereen overkomen. “Iedereen moet dus wel iemand kennen die ermee te maken heeft, maar de slachtoffers zijn te beschaamd of te bang om erover te praten”, zegt Triene-Mie Le Compte, die 9 jaar geleden wegging van haar gewelddadige partner Joseph. “Weggaan was een bevrijding, maar ik slaagde er niet in om me aan te passen aan mijn herwonnen vrijheid en nieuwe leven. Op een dag ben ik beginnen te schrijven. Als een bezetene. Ik ging deze 20 jaar niet zomaar in mijn graf meenemen, het mocht niet voor niets geweest zijn. Misschien kon ik met mijn verhaal anderen helpen.” 

Haar partner-in-crime werd Anne Groenen, doctor in de criminologie (agressie, stalking, intrafamiliaal geweld), bemiddelaar en verantwoordelijke van Expertisecentrum Resilient People aan UCLL. Zij vulde aan, zoomde uit en maakte van Triene-Mies persoonlijke verhaal iets dat iedereen aanbelangt.

Triene-Mie is de jongste dochter van wijlen dokter Herman Le Compte en zijn vrouw Begga D’Haese. “Ik kom uit een stabiel gezin. Mijn ouders waren het ultieme liefdevolle koppel. Ze zijn 57 jaar samen geweest, vol romantiek en respect. Op de dag van zijn dood, vertelde hij haar nog dat ze mooier was dan ooit. Ik had zelf bitter weinig ervaring in de liefde. Als jongste dochter was ik altijd wat overbeschermd geweest, en ik was even naïef en romantisch als papa. Op mijn 26ste trok ik naar Japan. Dat was mijn grote droom. Bij een tussenstop in Londen leerde ik Joseph kennen, een Braziliaan. Hij was mijn prins op het witte paard, een christelijke professor Engels. Attent, goedlachs, lief voor iedereen. Toen ik op het vliegtuig naar Japan stapte, was ik verliefd. Hij belde me elke zondag drie minuten vanuit een telefooncel om zijn liefde te verklaren. We schreven elkaar ellenlange brieven. Ouderwetse hofmakerij, kortom. Na een jaar kwam ik terug, trouwden we en trokken we samen naar Brazilië. Nu besef ik dat we elkaar amper kenden.”

Tekenen aan de wand

Al snel zijn er tekenen aan de wand: Josephs wisselende humeur en opvliegendheid, zijn jaloezie (zo mag zij niet naar het strand omdat niemand haar in bikini mag zien), het feit dat hij bij elke job ruzie maakt met de baas en ontslagen wordt. “Maar wat wist ik van een relatie af? Was dit normaal of niet? Ik kon dat nergens aftoetsen. Mijn omgeving zag me steeds minder, wat ze normaal leken te vinden. Iedereen vond ons een prachtig koppel. Hij schepte in gezelschap dan ook altijd geweldig over me op. En ik speelde de komedie mee. Uit schaamte omdat ik het al zo lang verdroeg. Later ook uit angst.”

Groenen: “Waarom zag ze het niet eerder? Waarom ging ze niet weg? zeggen buitenstaanders vaak, maar partnergeweld dringt vaak als een onzichtbare sluipmoordenaar een relatie binnen. Er is nog steeds te weinig kennis over de mechanismen die meespelen en de manipulatieve strategieën die een dader toepast. Dat betekent dat zowel het slachtoffer als de buitenwereld pas door hebben dat er dringend hulp nodig is als het (te) laat is en er al veel schade is geleden. In Triene-Mies verhaal zie je de eerste tekenen van misbruik, hoe het machtsonevenwicht tussen beide partners ontstaat en een steeds duidelijker patroon wordt. Dat verloopt heel subtiel, maar de bewegingsvrijheid wordt kleiner, de persoonlijkheid wordt gekelderd door te kleineren via leugens, het afwisselend ophemelen en afkraken … Dit gaat zo ver dat het slachtoffer op den duur niet meer weet wat echt is en wat niet, de negatieve kenmerken op zich neemt en onderdaniger wordt. Let op: dit is niet in alle situaties het geval, maar het is wel een patroon dat vaak te zien is in relaties waar partnergeweld langdurig aanwezig is.”

Wie is Anne Groenen?

• Hoofd onderzoek bij UCLL, University Colleges Leuven-Limburg
• Promoveerde in 2006 tot doctor in de criminologie met een onderzoek naar stalking en geweld
• Oprichter van 2shine2, een praktijk voor familiale bemiddeling
• Verleent advies aan overheden, justitie en politie over (partner)geweld
• Ontwikkelde een online tool om de risico’s op partnergeweld in te schatten 

Eén keer probeert Le Compte met haar vader te praten als het koppel een weekendje bij haar ouders logeert. In tranen zegt ze hem dat Joseph zich altijd boos maakt en haar uitscheldt. “Hij onderbrak me. Lieve dochter, je weet dat ik zeg dat waar er twee vechten, er twee schuld hebben. En daarmee was de kous af. Natuurlijk heb ik hem dat kwalijk genomen. Had hij maar wat meer tijd genomen om te luisteren … Maar ik heb hem dat al lang vergeven. Hij heeft het gewoon niet gezien, anders was hij de eerste geweest om me te helpen. Nadat ik wegging, zei een collega, een verpleegster nog wel, dat ze vaak had gedacht dat er iets grondig fout zat in mijn relatie. Waarom in hemelsnaam heeft ze nooit iets gezegd?”

Groenen: “Mensen denken dat ze het verkeerd voorhebben, dat het hun zaken niet zijn of dat ze het nog erger zullen maken door er iets over te vragen. Er is veel handelingsverlegenheid om je met anderen hun relatie te bemoeien. Maar het ergste wat je kan doen als omgeving, is zoiets negeren: veel slachtoffers hebben simpelweg nood aan een luisterend oor waar ze kunnen aftoetsen of ze overdrijven of dingen uit hun context halen. De detectie zou hier kunnen en moeten gebeuren. Het kan het verschil betekenen tussen leven en dood.”

Kunnen vertrouwen

Le Compte: “Mijn moeder zei altijd: Als je ooit trouwt en je man slaat je, vertrek dan meteen. Hij zal nooit meer stoppen. Dat zat er bij mij goed ingebakken. Had hij me maar geslagen, denk ik soms, dan had ik het wellicht sneller als geweld herkend en was ik er sneller uitgestapt.”

Groenen: “Het is nog onvoldoende bekend dat uit onderzoek telkens weer blijkt dat slachtoffers van partnergeweld het liefst hun verhaal vertellen en hulp zoeken bij hun naaste omgeving. Met het boek willen we dan ook iedereen aanzetten om alert te zijn voor signalen van partnergeweld, ook al zijn ze subtiel, en tips en tricks aanreiken over hoe je dat kan doen. Als omstander, maar ook als professional. Kunnen vertrouwen op iemand is de eerste stap.”

Triene-Mie Le Compte in betere tijden: 'Ik hoef nooit meer op straat over mijn schouder te kijken, ik hoef nooit meer voor mijn leven te vrezen.'Beeld Tim Coppens

Le Compte: “Ik liep al een tijd met het idee om bij Joseph weg te gaan toen een collega door haar partner werd vermoord. Dat duwde me met de neus op de feiten: dit kon me ook overkomen. Joris, een andere collega, kwam me het nieuws vertellen.Hij was volledig van zijn melk. Tegen hem, die ik eigenlijk niet zo goed kende, durfde ik toen voor het eerst vertellen hoe mijn leven eruitzag. Hij schrok, maar gaf me onmiddellijk zijn nummer en zei dat ik hem dag en nacht mocht bellen, hij zou meteen komen. Hij werd mijn eerste levenslijn.”

Groenen: “Een steunfiguur naast je om hulp te zoeken, eventueel weg te gaan en opnieuw te beginnen, is van cruciaal belang. Dat kan iemand uit je omgeving zijn, maar evengoed een hulpverlener. Daarnaast is het ook nodig om verdriet en frustraties te kunnen uitspreken. Onder meer bemiddelaars zijn hiervoor opgeleid en kunnen peilen naar wat nodig is om de relatie te herstellen of te beëindigen, en hoe dit zo pijnloos mogelijk kan. Dit is een belangrijke aanvulling op reguliere hulp. Nog te vaak haken mensen af als te snel wordt gegaan of ze niet echt kunnen uiten waar ze mee worstelen. Dit vormt een uitdaging, want als niet grondig wordt gescreend in de beginfase, komen die koppels ongetwijfeld later terug met veel meer schade.”

Vele gezichten

Er zijn vele gezichten van partnergeweld, zoals uit het boek ook blijkt. Het omvat fysieke, psychische, seksuele en economische agressie, allemaal minder zichtbare vormen van geweld die we als maatschappij de laatste jaren steeds meer erkennen. Le Compte: “Psychisch geweld is niet erger of minder erg dan andere vormen, maar het is moeilijker ‘te bewijzen’. Aan wie zoiets nooit zelf heeft meegemaakt, is het bijna onmogelijk uit te leggen wat je partner precies doet, hoe destabiliserend het is om constant bekritiseerd en uitgescholden te worden, hoezeer de dreiging van fysiek geweld op je weegt, wat de eenzaamheid met je doet, hoe vreselijk je gevoel van minderwaardigheid is. Hij manipuleerde me zo hard dat ik aan mijn eigen geestelijke gezondheid begon te twijfelen. Nadat ik ben weggegaan, wist ik niet meer wie ik was, wat ik graag deed, welke kleren ik leuk vond, hoe ik me in een gezelschap moest gedragen, hoe ik over alledaagse dingen kon praten. Je kan dat niet uitleggen in enkele minuten tijd, terwijl je wél naar je blauwe plekken of schrammen kan wijzen en maar één woord nodig hebt: ‘Kijk.’ Mensen die het zelf niet hebben meegemaakt, hebben geen idee van de tactieken van een pleger en ze begrijpen al helemaal niet waarom je bij zo iemand blijft. Want zíj zouden vertrekken, menen ze. Dat zou iedereen die een beetje verstand heeft doen. Toch? De simpele verklaring is dat hij me uiteindelijk zo veel angst inboezemde dat ik niet meer durfde te vertrekken. En ik denk dat dat voor veel slachtoffers geldt.”

Groenen: “Uit een onderzoek bij 100 vrouwen die maandenlang partnergeweld ondergingen, bleek dat psychisch geweld even ernstige gevolgen kan hebben als een vliegtuigkaping. Je eigenheid wordt ondermijnd, je wordt gecontroleerd, je hebt geen handelingsvrijheid meer. Ook al is er geen fysiek geweld, de dreiging is er altijd, al is ze impliciet. Dit zorgt voor enorme angst en onzekerheid. Heel wat slachtoffers ontwikkelen een posttraumatische stressstoornis. Joseph heeft haar hardhandig tegen de muur geduwd, dwong haar tot seks, schakelde een huurmoordenaar in … Voor Triene-Mie was niet bont en blauw geslagen worden het teken dat ze niet fysiek werd mishandeld, maar wat zij onderging was minstens even verregaand. De gevolgen van psychisch langdurig geweld zijn even dramatisch en hebben een langere tijd nodig om te herstellen.”

Le Compte: “De psychologe die ik bezocht nadat ik was weggegaan, was de eerste die dat uitsprak: dat ik 20 jaar in een gewelddadige relatie had gezeten. Het shockeert me nog altijd als ik Anne dat hoor zeggen, maar het is goed om te horen dat ik niet mag bagatelliseren wat me overkomen is.”

Huurmoordenaar

Weggaan bij een mishandelende partner is zelden het einde van de lijdensweg. Dat was het voor Le Compte ook niet. Joseph begon haar te stalken. Op een gegeven moment werd ze gewaarschuwd door hun gemeenschappelijke vriend: Joseph had een huurmoordenaar ingeschakeld. “Toen ben ik halsoverkop vertrokken. Ik heb doodsangsten uitgestaan, want ik wist niet voor wie ik op mijn hoede moest zijn. Hoe zag de huurmoordenaar eruit? Waar zou hij me opwachten? Zelfs nu heb ik daar nog nachtmerries over.”

'De simpele verklaring is dat hij me uiteindelijk zo veel angst inboezemde dat ik niet meer durfde te vertrekken. En ik denk dat dat voor veel slachtoffers geldt.'Beeld Tim Coppens

Groenen: “Weggaan is een extreme trigger voor de dominante persoon die jarenlang alle beslissingen nam in de relatie. Ze geven ook vaak aan dat ze de beslissing niet zagen aankomen en dat het bij hen de stoppen deed doorslaan. Eén op de vier stalkers gaat op een bepaald moment over tot fysiek geweld. Partnergeweld is dan ook nog steeds een van de belangrijkste doodsoorzaken, waardoor de nood aan onderzoek, risicotaxatie en opleiding pertinent blijft. De hulpdiensten zijn al veel beter getraind om de gepaste begeleiding te bieden, maar er is geen kant-en-klare oplossing, want je kan menselijk gedrag nooit voorspellen. Daarom is risicomonotoring zo belangrijk om naast een inschatting ook een behandelplan op te stellen en nauwgezet op te volgen. Via de politie en hulpverlening kan je ook een vlucht- en veiligheidsplan opstellen en de weg naar juiste begeleiding vinden, zodat er alles aan gedaan kan worden om het risico te minimaliseren. Samen in multidisciplinaire teams het geweld opvolgen, dat is waar het beleid in de toekomst nog meer op moet inzetten.”

Le Compte: “Joseph stierf uiteindelijk drie jaar nadat ik was weggegaan. Al had ik het nooit zo gewenst voor hem, het was wel mijn geluk. Ik hoef nooit meer op straat over mijn schouder te kijken, ik hoef nooit meer voor mijn leven te vrezen. En dan nog weegt het op me. Ik heb nog altijd last van nachtmerries en ik schrik bij het minste geluid. Soms komen herinneringen onverhoeds terug, zeker nu met het boek. Door het weer op te rakelen, beleef ik het ook weer zeer intens. Toch is er ook een positieve kant: ik ben immens dankbaar voor alle kleine, mooie dingen in mijn leven. Een kopje koffie drinken of de ganzen zien overvliegen, dat kan me tot tranen toe bewegen. Elke avond ga ik slapen met een soort ongeduld om de nieuwe dag te mogen beginnen.”

Anne Groenen: 'Uit een onderzoek bij 100 vrouwen die maandenlang partnergeweld ondergingen, bleek dat psychisch geweld even ernstige gevolgen kan hebben als een vliegtuigkaping.'Beeld RV

Groenen: “Het verhaal van Triene-Mie is extreem en omvat het volledige scala van partnergeweld, maar ook zij is toch stap voor stap overeind gekrabbeld en heeft hulp gekregen en gevonden. Daarom draagt het boek ook een boodschap van hoop uit.”

Le Compte: “Ik wil het taboe op partnergeweld doorbreken, met heel mijn wezen. Hoe meer erover gepraat wordt, hoe makkelijker het te herkennen valt, voor iedereen. Wat #MeToo gedaan heeft voor seksueel grensoverschrijdend gedrag, moet ook gebeuren voor partnergeweld. Geen enkele vrouw betwijfelt vandaag nog of een schunnige opmerking van haar chef wel aanvaardbaar is. Ik wil dat geen enkele vrouw nog twijfelt of wat haar partner doet door de beugel kan of niet. En daarvoor moeten we durven te praten. Pas dan zal de weg naar hulp goed op gang komen.”

Beeld rv

Als liefde overleven wordt, Anne Groenen, Triene-Mie Le Compte, uitgegeven bij Pelckmans Pro. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234