Maandag 21/06/2021

Vijf vragenKoen Aerts

‘Het einde van WO II herdenken? België kan een tandje bijsteken’

De Nederlandse koning Willem-Alexander en koningin Maxima leggen een krans tijdens de Nationale Dodenherdenking op de Dam. Vanwege het coronavirus vond de WO II-herdenking, net als vorig jaar, zonder publiek plaats.  Beeld ANP
De Nederlandse koning Willem-Alexander en koningin Maxima leggen een krans tijdens de Nationale Dodenherdenking op de Dam. Vanwege het coronavirus vond de WO II-herdenking, net als vorig jaar, zonder publiek plaats.Beeld ANP

Nederlands cabaretier André Van Duin ontroerde zijn landgenoten met zijn speech tijdens de nationale dodenherdenking. Waarom herdenken de Nederlanders veel uitvoeriger het einde van de Tweede Wereldoorlog? Vijf vragen aan historicus Koen Aerts (UGent/Cegesoma-Rijksarchief).

Waarom vieren Nederland en België het einde van WO II zo verschillend?

“Het ene land viert de bevrijding, andere landen de officiële capitulatie. Nederland viert de bevrijding van de Duitse bezetting op hun grondgebied. Die scheelt enkele dagen van de officiële Duitse capitulatie op 8 mei, wat sommige andere landen herdenken. Bovendien werd door het tijdsverschil met de Sovjet-Unie voor hen de overgave pas op 9 mei ondertekend. Rusland herdenkt dus nog een dag later.”

“Wat de Nederlanders doen op 4 en5 mei is voor België historisch minder relevant. Op 5 mei 1945 werd Nederland grotendeels bevrijd na een harde oorlogswinter. België werd in 1944 al bevrijd en dan weer kortstondig bedreigd via het Ardennenoffensief. Dat zorgt ervoor dat een bevrijdingsdag voor ons moeilijker vast te prikken is.”

Verklaart dat waarom wij er minder aandacht aan besteden?

“Het verschil tussen België en Nederland heeft ook te maken met de politieke context. De herinnering is communautair geladen. Wanneer België gefederaliseerd werd verdampte het draagvlak voor een feestdag. In Nederland was er ook collaboratie, maar in Vlaanderen was die sterk geënt op de politieke familie van het Vlaams-nationalisme. In de naoorlogse communicatie kon Nederland zich makkelijker eendrachtig als ‘verzetsnatie’ presenteren.”

“België herdacht op 11 november al de Eerste Wereldoorlog. De Nederlanders niet, want die werden in ’14-’18 niet bezet. Zo kon België de twee oorlogen makkelijker koppelen en op een en dezelfde dag herdenken.”

Historicus Koen Aerts Beeld Tim Dirven
Historicus Koen AertsBeeld Tim Dirven

Zou ons land dit uitvoeriger moeten herdenken?

“Het volstaat niet dat politici enkele belerende speeches geven om zichzelf te verkopen. Een goede herdenking gaat niet zonder inhoud en kennis.”

“Hier kan België een tandje bijsteken. Zodra België bevrijd werd, startte de bestraffing van de collaborateurs. Aan het historisch bewustzijn daarrond, is nog veel werk. Tot op vandaag is de toegang tot die dossiers beperkt, behalve voor wetenschappers. Die documenten moeten voor iedereen beschikbaar worden. Het zijn kleine waarheidscommissies voor nabestaanden, even belangrijk als ontluisterend voor onze kennis en een goed begrip van de bezettingstijd.”

Vraagt zo’n gebeurtenis om een vrije dag?

“Zoiets is zeker mooi omwille van de symbolische waarde. Al maak ik me geen illusies. Op 1 mei (Dag van de Arbeid, DV) zijn velen evenmin bezig met de sociale strijd. Maar met elke burger die zo’n boek over de oorlog openslaat ben ik natuurlijk wel blij.”

De ‘V’ van V-day, wat staat voor victory day, veranderde in december even naar die van ‘vaccin’, toen het eerste coronavaccin werd uitgedeeld. Wat denkt u daarvan?

“De afgelopen maanden schuwde men de oorlogsretoriek niet. Iedereen maakt graag parallellen met het verleden. Toch zou ik de opluchting na de Tweede Wereldoorlog niet vergelijken met die van de eerste prik. De problemen van toen waren toch wel van een andere aard, waarmee ik de huidige problemen niet wil wegwuiven natuurlijk.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234