Donderdag 24/06/2021

Het einde van het Westen

Zijn wij dezer dagen getuige van het begin van het einde van 'het Westen' dat wij hebben gekend, een door de VS geleide coalitie van gelijkgezinde bondgenoten, verenigd door gemeenschappelijke waarden en strategische dreigingen, vraagt Thomas L. Friedman zich af.

We kennen de cijfers en ze liegen niet. Op de conferentie van Madrid heeft Saoedi-Arabië 1 miljard dollar nieuwe leningen en kredieten voor Irak toegezegd. Duitsland en Frankrijk hebben zero nieuwe dollars toegezegd. Maak het sommetje en het resultaat is duidelijk: Saoedi-Arabië hecht meer belang aan de democratie in Irak dan Duitsland en Frankrijk.

Dat is niet eerlijk, zegt u. Duitsland en Frankrijk waren tegen de oorlog, waarom zouden zij dan meer betalen dan hun deel van de schamele bijdrage van de Europese Unie? In werkelijkheid is het niet oneerlijk, want voor de oorlog hebben Frankrijk en Duitsland hemel en aarde bewogen om de sancties van de Verenigde Naties tegen het bewind van Saddam Hoessein op te heffen, om het lijden van het Iraakse volk te verlichten.

De Verenigde Staten hebben het hele bewind van Saddam, de echte bron van het lijden van het Iraakse volk, verwijderd, maar Duitsland en Frankrijk lijken dat niet belangrijk te vinden. Ze wilden koste wat het kost het lijden van het Iraakse volk verlichten door de sancties op te heffen terwijl Saddam aan de macht zou blijven, zodat hij bij hen kon komen kopen. Maar ze steken geen vinger uit om het lijden van het Iraakse volk te verlichten door het perverse bewind van Saddam Hoessein te verdrijven.

Dat is niet eerlijk, zegt u. De houding van de leiders van Frankrijk en Duitsland is principieel. Ze geloven oprecht dat democratie in Irak en elders in de Arabische wereld onmogelijk is, en dat je het alleen maar erger maakt door democratie te willen opdringen. Dat is een valabel argument. Maar ze zeggen het nooit hardop, ze klagen alleen maar in de Verenigde Naties dat Amerika niet snel genoeg de macht overdraagt aan het Iraakse volk. Als ze echt willen dat de Irakezen hun lot in eigen handen nemen, zouden ze toch hun best moeten doen om de Irakezen te helpen sneller orde op zaken te stellen?

Wat ik bedoel is dat de Europeanen beweren dat zij hetzelfde willen als wij en dat alleen hun aanpak verschilt. En dat we hadden kunnen samenwerken als het team van Bush niet zo oneerlijk en unilateraal was geweest. Ik had ook graag gezien dat Bush zich anders had opgesteld, maar dat zou geen wonderen hebben gedaan. Want als je onder de oppervlakte kijkt, zie je dat Europa niet alleen tactisch maar ook fundamenteel anders denkt dan de VS. Veel Europeanen geloven echt dat een dominant Amerika gevaarlijker is voor de stabiliteit van de wereld dan de tirannie van Saddam.

Hoe meer ik dat hoor, hoe meer ik mij afvraag of dat niet meer is dan een voorbijgaande storm boven Irak. Is dit het begin van het einde van 'het Westen' dat wij hebben gekend, een door de VS geleide coalitie van gelijkgezinde bondgenoten, verenigd door gemeenschappelijke waarden en strategische dreigingen?

Ik ben niet de enige die er zo over denkt. Carl Bildt, de gewezen Zweedse premier, wees mij er laatst in Brussel op dat de Amerikanen en de Europeanen een generatie lang dezelfde datum hebben gedeeld: 1945. De gezamenlijke inzet voor democratie en de vrije markt, en de gezamenlijke noodzaak om de Sovjet-Unie te bedwingen, leidde tot een volwaardig transatlantisch bondgenootschap. Amerika beschouwde een sterk Europa als een deel van zijn eigen frontlijn, en vice versa. Die band maakte, in de woorden van Carl Bildt, "de oplossing van alle andere problemen zowel nodig als mogelijk".

Vandaag worden we echter door andere datums gemotiveerd. "Onze beslissende datum is 1989, die van jullie is 2001", zei Bildt. Elke Europese premier wordt wakker met de vraag hoe hij zijn soevereiniteit moet delen, nu Europa van de ineenstorting van het communisme gebruikmaakt om zich economisch, politiek en militair tot één grote familie te verenigen. De Amerikaanse president wordt wakker met de vraag waar de volgende terreuraanslag vandaan zal komen en hoe hij erop zal reageren, waarschijnlijk moederziel alleen. "Wij praten over vrede, zij over veiligheid", zegt Bildt. "Wij praten over gedeelde soevereiniteit, zij over de uitoefening van soevereine macht. Wij praten over een regio, zij over de wereld. We worden niet langer verenigd door een gemeenschappelijke dreiging en we zijn er niet in geslaagd een gemeenschappelijke visie te ontwikkelen op veel van de wereldwijde problemen die ons confronteren."

Vroeger hadden we topontmoetingen tussen de VS en de Sovjet-Unie om de spanningen van de Koude Oorlog weg te nemen. Nu is het misschien tijd voor een top tussen de VS, Frankrijk en Duitsland om de spanningen van de wereld na de Koude Oorlog weg te nemen. De leiders van alle drie de landen zijn tekortgeschoten. Het Westen bestaat misschien nog, maar zij hebben het verzwakt. Het is tijd voor een nieuw Atlantisch bondgenootschap, zonder nostalgie naar 1945: een bondgenootschap dat de kloof tussen 1989 en 2001 kan overbruggen.

Thomas L. Friedman is columnist van The New York Times

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234