Zaterdag 26/11/2022

Het einde van dertig jaar onzekerheid

De kunstenaars van dit land hebben ruim dertig jaar rechtsonzekerheid achter de rug. Het nieuwe sociaal statuut voor kunstenaars, dat vanaf vandaag in werking treedt en het fameuze 'schouwspelartiestenstatuut' uit 1969 vervangt, haalt de spons over dat verleden. Maar er blijven nog heel wat knelpunten.

Brussel

Eigen berichtgeving

Ward Daenen

De nieuwe wet die uittredend minister van Sociale Zaken Frank Vandenbroucke (sp.a) doordrukte in overleg met de verschillende kunstsectoren, geeft vreemd genoeg geen definitie van een kunstenaar, enkel van zijn 'artistieke prestaties' of 'artistieke werken'. Daaronder wordt verstaan 'de creatie en/of uitvoering of interpretatie van artistieke oeuvres in de audiovisuele en de beeldende kunsten, in de muziek, de literatuur, het spektakel, het theater en de choreografie'. Al wie in opdracht en tegen betaling van een loon artistieke prestaties levert en/of artistieke werken produceert, is onderworpen aan het nieuwe statuut.

"Mensen", schreef Vandenbroucke vorig jaar in een begeleidende nota, "die niet goed weten of ze aanspraak kunnen maken op het statuut van kunstenaar zullen hun geval kunnen voorleggen aan de commissie Kunstenaars." Die commissie wordt echter ten vroegste in september opgericht, zodat lichtregisseurs of zelfs freelance journalisten nog even moeten wachten om te weten of ook zij onder dat statuut kunnen vallen.

Volgens deze wet zal de sociale zekerheid de artiesten in principe als werknemers beschouwen. Kinderbijslag en jaarlijkse vakantie worden door de daarvoor bevoegde rijksdiensten geregeld. Wie daar evenwel redenen voor aanhaalt, mag ook zelfstandige worden.

Een kunstenaar in de bestaande regimes van werknemers of zelfstandigen wringen, kon enkel door aangepaste maatregelen. Het werknemersstatuut veronderstelt immers dat je een zekere duurzame arbeidsrelatie met een baas hebt. Kunstenaars werken daarentegen voor meerdere opdrachtgevers, bijvoorbeeld door elke avond ergens anders op te treden. Het zelfstandigenstatuut gaat dan weer uit van rendabele economische activiteit. Kunstenaars daarentegen maken slechts zelden winst, zeker niet op korte termijn.

Eerst en vooral bepaalt het statuut een nieuwe manier om de sociale bijdragen te berekenen. De vrijstelling van 35 euro per werkdag of 4,5 euro per uur lijkt mooi meegenomen, maar het is zeer de vraag of dat genoeg is om het zwartwerk te regulariseren. Ten tweede zal de overheid sociale bureaus voor kunstenaars (SBK's) oprichten, die voor de kunstenaar de rol van werkgever zullen spelen. De Vlaamse regering gaf daarvoor vorige week groen licht. In de praktijk zal de overheid uitzendkantoren erkennen die ervaring hebben met het tewerkstellen van kunstenaars.

"Die SBK's zullen de opdrachtgevers van dienst zijn bij hun patronale verplichtingen", voorspelt advocate Yasmine Kherbache, die voor het ministerie van Cultuur de implementatie van dit nieuw statuut onderzoekt. "Als je bijvoorbeeld een administratieve regeling moet treffen voor een band die morgen wil optreden, met drie buitenlanders, een werkloze en een halftijds lesgever, dan moet je een pak knowhow in huis hebben. Een kleine concertorganisator heeft die meestal niet."

"Het goede nieuws dat het statuut brengt, is dat je drie jaar na de feiten geen vraag meer tot regularisatie in de bus zult krijgen omdat een cultureel centrum destijds een schilderijtje van jou heeft gekocht", wikt Kherbache de nieuwe regeling. "De kunstenaar kan zich voortaan als werknemer laten inschrijven."

Maar om van een levensvatbare regeling te kunnen gewagen, moeten er bijkomende inspanningen worden geleverd, meent Kherbache. "Het nieuwe statuut belooft volledige sociale bescherming, maar om recht te hebben op een werkloosheidsuitkering moet je al nagenoeg één op de twee dagen ingeschreven zijn. Voor de meeste kunstenaars is dat onhaalbaar. Nu, de SBK's mogen behalve de dag van het optreden ook arbeidsdagen voor repetities aanrekenen. Maar zelfs dan nog zullen de meeste artiesten niet aan hun recht op uitkering komen.

"Nochtans bestaat er de cachetregeling, die toelaat het vereiste aantal arbeidsdagen te verminderen. Die gunstmaatregel geldt echter alleen voor 'schouwspelartiesten', niet voor scheppende kunstenaars. Uittredend minister van Werkgelegenheid en Arbeid Onkelinx (PS) had voorstellen aangekondigd om de toegangsvoorwaarden tot de werkloosheid aan te passen. Voorlopig zonder resultaat."

Behalve van Onkelinx' opvolger worden er ook maatregelen verwacht van de toekomstige minister van Financiën. "Kunstenaars werken niet zelden een paar jaar in hun atelier alvorens naar buiten te komen. Vervolgens moeten zij in een jaar inkomsten voor drie jaar binnenrijven. In onze buurlanden zijn er dan systemen die toelaten om de inkomsten en de belastingen over meerdere jaren te spreiden. Zo moeilijk kan het toch niet zijn om die te kopiëren en te implementeren voor ons land?

Gedreven door de vermarkting van de culturele sector moet het sociaal statuut van de kunstenaar zich vanaf vandaag bewijzen. SBK's en de commissie Kunstenaars zijn nog op te richten en er is dringend nood aan bijkomende fiscale en sociale maatregelen. Komen die er niet, dan zal de verleiding om in het zwart te blijven werken of als schijnzelfstandige artistieke prestaties te leveren onoverkomelijk groot blijven.

Vanavond om 19 uur organiseert de helpdesk kunsten een infosessie in het Sint-Lucas, Zwartezusterstraat 34, Gent. Tel. 09/267.90.40, e-mail: info@helpdeskkunsten.be

De wet geeft vreemd genoeg geen definitie van een kunstenaar

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234