Dinsdag 03/08/2021

Het einde van de Senaat: we zullen het rode pluche slechts een beetje missen

null Beeld BELGA
Beeld BELGA

Door het Vlinderakkoord verdwijnt bij de volgende verkiezingen de Senaat in de vorm zoals we die grofweg al sinds het ontstaan van het land kennen. Voortaan wordt het een clubje van zestig mannen en vrouwen, vijftig door de deelparlementen afgevaardigde verkozenen, aangevuld met tien gecöopteerden, een eufemisme voor bij de verkiezingen gebuisden die alsnog moeten worden opgevangen.

De Senaat, dat is die plek waar oudere politici naartoe gaan als ze voelen dat ze gaan sterven, heb ik ooit eens zeer oneerbiedig geschreven. Een definitie die later gevolgd werd door de nestor onder de verkozen nestoren, Herman De Croo, die beweerde tot zijn dood in de Kamer te zullen zetelen, om daarna verder te gaan in de Senaat.

Dat was in oorsprong trouwens ook een beetje de bedoeling: voor de Senaat gold tot niet eens zo lang geleden een leeftijdsgrens om er verkozen te kunnen raken. Vandaag kunnen er ook al snotneuzen in zetelen, maar in oorsprong was het in de verschillende tweekamerstelsels de bedoeling dat tegenover het jonge geweld van de Kamer een meer bezadigde reflectiekamer zou staan.

Ouder en wijzer
Overal ter wereld geldt de Senaat als de wat oudere en wijze variant, is de Senaat eerder conservatief en de Kamer eerder progressief. Als de Kamer de motor van wetgevende vernieuwing is, dan wordt de Senaat gezien als het controlemechanisme op die motor. De adel wordt in Groot-Brittannië vertegenwoordigd in het House of Lords, terwijl het gewone volk vertegenwoordigd wordt in het House of Commons.

In bondsstaten is het soms gebruikelijk dat het hogerhuis de unie vertegenwoordigt, waarbij elke staat een even grote vertegenwoordiging heeft, terwijl het lagerhuis de hele bevolking vertegenwoordigt. Dat is bijvoorbeeld het geval in de Verenigde Staten, en daar was het een toegeving aan de kleinere staten, die bang waren ondervertegenwoordigd te worden wanneer er alleen een lagerhuis zou zijn.

De senatoren waren daarom vaak de mensen die het meeste geld aan hun campagne konden besteden, wat president Theodore Roosevelt ooit de bedenking ontlokte dat wanneer de presentielijst van de Senaat werd afgeroepen, hij ze altijd zag twijfelen tussen het antwoord 'aanwezig' dan wel 'niet schuldig'.

Het verschil in functie weerspiegelt zich ook in het decor: de Kamer zit op vrij koel, groen leder, oogt licht en vrij rationeel. De Senaat is rood velours, bijna een boudoir, veel donkerder en intiemer. De bodes van de Kamer zijn mensen met een gewoon uniform, die van de Senaat dragen heuse livreien, behangen met behoorlijk wat koperen versierselen.

Yves Leterme en Laurette Onkelinx in de Senaat in 2007. Beeld PHOTO_NEWS
Yves Leterme en Laurette Onkelinx in de Senaat in 2007.Beeld PHOTO_NEWS

Tijd winnen
Maar al dat ornament kon niet verhinderen dat de vaststelling zich opdrong dat in ons land de twee kamers niet langer zorgden voor het spel van checks-and-balances waar een democratie mee gediend is, maar alleen nog uitblonken in oeverloze, tijdverslindende en vrij nutteloze herhalingen.

Het aantal wetten dat het slechts in één kamer haalde en door de andere werd weggestemd, is onbestaande. Hooguit werd er vrolijk tijd gewonnen, door telkens middels een nieuw amendementje de carrousel tussen beide kamers weer op gang te trekken.

De Senaat diende ook vaak om toch nog een behoorlijk betaalde erefunctie te geven aan gewezen politici. Zo goed en lekker dat iemand als Frank Swaelen weigerde afstand te doen van het voorzitterschap om op die manier gewezen premier Wilfried Martens te depanneren. En velen herinneren zich nog hoe Anne-Marie Lizin, de later veroordeelde pasionaria van Hoei, de instelling gebruikte om de halve diplomatieke wereld uit te nodigen en zo haar eigen belang te bewijzen.

Maar er gebeurden ook andere dingen. Hilarisch soms, zoals toen Jean-Marie Dedecker urenlang begon voor te lezen uit economische verslagen van onze handelsrelaties met Thailand om de stemming over het migrantenstemrecht te vertragen, tot hij zichzelf in een slappe lach verloor.

Grote letters
Indrukwekkend ook, zoals toen de bodes en de fractiemedewerkers de toespraken van de haast blind geworden Lucienne Herman-Michielsen tot het grootst mogelijke lettertype uitvergrootten, zodat ze haar strijd voor de depenalisering van abortus kon voortzetten zonder dat iemand iets merkte van haar minderende gezichtsvermogen.

Het was de plek waar Guy Verhofstadt zijn politieke woestijnjaren lezend in de wereldliteratuur doorbracht en zich stortte op een onderzoekscommissie over de rol van de Belgische troepen bij de genocide in Rwanda. Waar later in zaal F de fundamenten werden gelegd tussen een generatie van veertigers om het voor het eerst in vijftig jaar eens een regering te proberen zonder christendemocraten.

Het was ook de kamer waar uit traditie alle grote ethische dossiers het eerst werden besproken. Als België vandaag een pionier is op het gebied van euthanasie en homorechten, dan is de basis daarvoor gelegd in de Senaat.

Echt nodig hadden we de instelling niet meer, omdat ze eigenlijk niet veel meer deed dan dubbel werk, maar dat wil niet zeggen dat we ze niet een beetje zullen missen.

Senaatsvoorzitster Anne-Marie Lizin met premier Guy Verhofstadt in 2005. Beeld PHOTO_NEWS
Senaatsvoorzitster Anne-Marie Lizin met premier Guy Verhofstadt in 2005.Beeld PHOTO_NEWS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234