Zondag 20/10/2019

Het dubbele failliet van 'Bloedarm'

theater

het toneelhuis gaat in première met premature voorstelling

Met wat vertraging presenteerde het Toneelhuis begin deze week alsnog zijn seizoensafsluiter Bloedarm. Een week voor de uitgestelde première had regisseur Tom Van Dijck immers de handdoek in de ring geworpen. Op de valreep nam artistiek leider van Het Toneelhuis Luk Perceval samen met dramaturgen Jan Van Dijck en Kiki Vervloessem het roer over, maar hun schip met een weliswaar sterke cast dobbert stuurloos rond.

Brussel / Van onze medewerkster

Sally De Kunst

Eind jaren zeventig sloeg de gelauwerde Amerikaanse auteur Sam Shepard (°1943) na eerdere absurde wapenfeiten de richting in van conventionelere familiedrama's met een licht surrealistische toets, vol symboliek en mythische elementen. In Curse of the Starving Class (1977), dat oorspronkelijk regisseur Tom Van Dijck bewerkte tot Bloedarm, kondigt Shepard de dood van de American dream aan. Centraal staat een landbouwersgezin op de rand van het failliet. Vader, een agressieve zuipschuit, en moeder zijn van elkaar vervreemd en proberen elk afzonderlijk het huis en het landgoed te verkopen. Zoon Wesley, een naïeve idealist, en dochter Emma, worstelend met haar ontluikende vrouwelijkheid, zijn beiden het spoor bijster.

Sluipend gif dat door het stuk loopt, is de vloek van de honger: de fysieke honger van de lagere klasse, en vooral de honger naar verandering, ontsnapping uit hun uitzichtloze bestaan. Tegelijkertijd geeft Shepard aan dat het bloed kruipt waar het niet gaan kan: Wesley wordt gewelddadig, Emma kiest het criminele pad.

Door het stuk Bloedarm te herdopen, lijkt Tom Van Dijck met zijn bewerking in de eerste plaats dat laatste te hebben willen beklemtonen: de vloek van de bloedbanden. Maar ook van de armoede. De ondertitel, 'Wie heeft er mijn kieken gepakt?', refereert aan de openingsscène, waarin Emma's stoppen doorslaan als blijkt dat haar moeder haar 'kieken' heeft gekookt, omdat ze honger had. Het is een voorafspiegeling van het fatale einde, waarin Wesley het lam heeft geslacht, en daarmee de hoop heeft geofferd.

Daartussen zijn al te expliciete verwijzingen naar eten, schranspartijen of bergen artisjokken om onduidelijke redenen echter nagenoeg uit de voorstelling verdwenen. Zelfs de obligate koelkast, het orakel dat Shepard zijn personages voortdurend laat openen als een metafoor voor hun onrust, is aanvankelijk uit het bühnebeeld van Saskia Louwaard geweerd. Centraal staat een caravan, die enkel bevolkt wordt door malafide opkopers, niet door de familie zelf, wat aangeeft dat de strijd al bij voorbaat gestreden is. Het suggereert ook meteen de immobiliteit van de gezinstoestand.

In de uiteindelijke enscenering van Bloedarm ontwikkelt enkel het karakter van de vader (Jan Decleir) zich. De andere personages laten niet meer dan een gefragmenteerde impressie na. Na zijn roes te hebben uitgeslapen op een tafel, die als een altaar midden op de scène staat, ontwaakt vader herboren. Die kentering in de voorstelling doet vanwege de gestileerdheid denken aan de plank waarmee Lear in L. King of Pain de storm evoceert. Net zoals die voorstelling kan Bloedarm opgevat worden als een monoloog van Jan Decleir, met daarnaast een paar nevenfiguren. De dialogen verlopen immers met horten en stoten, het ritme van de voorstelling kabbelt bij confrontaties. Bovendien stokt de communicatie naar het publiek geregeld, door de onverstaanbaarheid van het kunstdialect dat het midden houdt tussen Antwerps en Kempens, en in de mond van Alice Reys zelfs een Limburgs timbre krijgt.

Op de indrukwekkende opflakkeringen van Jan Decleir na, geeft Bloedarm een stuurloze, onaffe indruk. Wellicht heeft dat te maken met de tijdsdruk waaronder Perceval en zijn dramaturgen de voorstelling hebben trachten om te gooien na het vertrek van Tom Van Dijck. De vraag die zich dan opdringt, is waarom Het Toneelhuis alsnog besliste om de voorstelling nu in première te laten gaan, en niet gewacht heeft tot de tournee volgend seizoen. We kunnen enkel hopen dat dit een work in progress is, dat binnen enkele maanden zal resulteren in een energiekere brok theater.

WAT: Bloedarm WIE: Het Toneelhuis WAAR EN WANNEER: Nog vanavond en morgen om 20 uur in de Bourla, Antwerpen. Info: www.toneelhuis.be of 03/224.88.44. Volgend seizoen op tournee ONS OORDEEL: Op de indrukwekkende opflakkeringen van Jan Decleir na geeft Bloedarm een stuurloze indruk.

We kunnen enkel hopen dat dit een 'work in progress' is

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234