Zaterdag 19/06/2021

'Het draaien was erg hard, fysiek en psychisch'

De jonge Belgische actrice Pauline Etienne werd tijdens het Filmfestival van Berlijn bedolven onder lof en bewondering voor haar verbluffende vertolking in La réligieuse van regisseur Guillaume Nicloux, naar de beroemde schandaalroman van de Franse encyclopedist Denis Diderot.

Het Belgische publiek kon Pauline Etienne, die in 1989 in Brussel geboren werd, voor het eerst aan het werk zien in Élève libre (2008) van de Belgische regisseur Joachim Lafosse. En meteen gingen de knipperlichten aan in Parijs. Een jaar later speelde ze mee in Qu'un seul tienne et les autres suivront van Léa Fehner, wat haar een César-nominatie én de Prix Lumière du meilleur espoir féminin opleverde. In 2010 volgde L'autre monde van Gilles Marchand. Binnenkort begint ze met de opnames van Tokyo fiancée, naar de autobiografische roman van Amélie Nothomb.

In welke mate is La réligieuse een trouwe adaptatie geworden van de postuum gepubliceerde roman van Diderot?

Pauline Etienne: "Het boek was geschreven in de eerste persoon, als de memoires van een non die uit het klooster gevlucht was en daarom hulp vroeg aan een edelman. Maar eigenlijk was het een soort grap van Diderot, een voorwendsel om een depressieve vriend, de Marquis de Croismare, uit zijn isolement en terug naar Parijs te halen, want de markies had zich teruggetrokken in Normandië. Door het lot van die jonge kloosterzuster als het ware in handen van zijn vriend te leggen, zou hem dat misschien weer zin het leven doen krijgen. In de roman is Suzanne Simonin veel meer een slachtoffer. Er overkomen haar echt vreselijke dingen. Ze wordt verkracht door de man die haar geholpen heeft bij haar ontsnapping, ze komt in een bordeel terecht en uiteindelijk pleegt ze zelfmoord. Diderot had blijkbaar een nogal speciaal gevoel voor humor. (lacht)"

In de film neemt Suzanne veel meer haar eigen lot in handen.

"Ja, en het is precies dat aspect dat mij zo beviel in het scenario. Toen ik het boek las, had ik zin om haar eens goed door elkaar te schudden: 'Vas-y! Verzet je!' In de film heeft Suzanne veel meer kracht. Soms conformeert ze zich, bijvoorbeeld om haar moeder te plezieren. Maar ze revolteert ook. Suzanne komt op voor zichzelf. Ze blijft gelovig, maar ze weet dat ze niet in zo'n klooster wil blijven. Zij wil haar geloof op haar eigen manier beleven. Ik heb voor mijn personage het beeld bedacht van een boot die op een wilde rivier tegen allerlei rotsen botst, maar overeind blijft. Ja, Suzanne loopt schade op, maar uiteindelijk bereikt ze toch haar bestemming."

Het boek was virulent antireligieus. De film kan ook zo bekeken worden, maar tegelijk is het een universeel verhaal van een meisje dat opgroeit en als jonge vrouw haar vrijheid opeist.

"Daar ben ik het helemaal mee eens. Ik denk nu bijvoorbeeld aan ouders die hun kinderen bepaalde studies opdringen. Of niet aanvaarden dat ze gay zijn. Het zijn maar enkele voorbeelden. Ik zou ook de sluier kunnen noemen of de gearrangeerde huwelijken. Persoonlijk heb ik het moeilijk met onrechtvaardigheid en onbegrip. Ik praat daar vaak met mijn pyschiater over. (lacht) Ik hoop dus dat Suzanne zal bekeken worden als een personage dat hoop biedt. Regisseur Guillaume Nicloux noemt de film zelf een ode aan de vrijheid."

Er klinkt ironie in uw stem?

"Guillaume was niet bepaald een teder iemand, dus het was hard vanaf de eerste dag. Het was ook een zeer lastige draaiperiode. Het was extreem koud en ik moest op blote voeten lopen, op de grond liggen... Fysisch was het dus erg zwaar. Zonder dat het nodig was voor de film, ben ik trouwens fel vermagerd. Op het einde woog ik nog 45 kilo. Ik was een garnaaltje. (lacht) Tijdens het draaien ben ik niet ziek geworden, maar de laatste dag kreeg ik zeer hoge koorts. J'étais en délire totale!

"Psychologisch was het ook erg zwaar. Het is niet zo onschuldig wat Suzanne doormaakt en eigenlijk heb ik hetzelfde beleefd op de set. Er waren momenten dat ik mij onderwierp, maar ook momenten dat ik in opstand kwam. Ik kon geen barrière opwerpen tussen haar en mezelf. En dat zijn ervaringen die sporen nalaten.

"Suzanne en ik zijn tijdens het draaien als het ware samen opgegroeid. Ik had geen andere keuze dan binnenin mezelf alle plaats te laten aan Suzanne. Als je twee maanden met de ziel van iemand anders leeft, moet je nadien de omgekeerde weg afleggen om terug te keren naar het gewone leven. Ja, ik heb moeten vechten met Suzanne."

En in de film moest u ook de avances van Isabelle Huppert als verliefde moeder-overste afwijzen.

"Ik heb zelfs met haar in bed gelegen. (lacht) Het is eigenlijk een grappige scène, bijna absurd. Toen de film in Berlijn in wereldpremière ging, werd er bij die scène zelfs gelachen. Eerst was ik verbaasd, maar toen begreep ik het. Tot dat moment was de film heel intens en drukkend geweest. Het opduiken van die verliefde moeder-overste was een soort opluchting, een uitlaatklep voor het publiek. Zij kruipt bij Suzanne in bed en vraagt pas daarna haar toestemming."

Ik heb Isabelle Huppert enkele keren in actie gezien op een set. Zeer geconcentreerd, maar het lijkt me niet makkelijk met haar samen te werken.

"Daar ga ik niet op antwoorden. (lacht)"

Op het Festival van Berlijn werd La réligieuse op gemengde gevoelens onthaald, maar uw vertolking werd vrijwel unaniem bejubeld. Men noemde u zelfs een kruising tussen Isabella Rossellini en Audrey Hepburn.

"Ik ga liever niet in op dergelijke vergelijkingen. (lacht) Positieve recensies doen natuurlijk plezier, maar toch probeer ik daar zoveel mogelijk afstand van te nemen. Ik doe dit werk in eerste instantie omdat ik graag speel, omdat ik op een viscerale manier van mijn vak hou.

"Toen ik in Berlijn arriveerde, dacht ik in de verste verte niet aan een prijs. Maar omdat iedereen dat bleef herhalen, begon ik er zelf in te geloven. En dus was ik ontgoocheld toen het niet gebeurde. Niet omdat ik het zelf gewild had, maar omdat iedereen bleef beweren dat ik de prijs als beste actrice zou krijgen."

U bent niet gelovig. Was het een schok om dat kloostermilieu, met zijn machtsmisbruik, pesterijen en vernederingen, te leren kennen?

"Men zal mij wellicht kwalijk nemen wat ik nu ga zeggen, maar uiteindelijk is het net hetzelfde in het filmmilieu. Iedereen heeft zijn eigen agenda, zijn eigen belangen, zijn eigen hiërachie waarbij je langs allerlei mensen moet passeren om iets te kunnen zeggen. Je ziet dezelfde mechanismen en machtsverhoudingen ook in bedrijven of zelfs op school. Het is dus zeker niet het monopolie van de katholieke godsdienst. Maar we vonden het wél grappig dat La réligieuse in Berlijn vertoond werd en dat de paus 's anderendaags zijn ontslag heeft ingediend."

Sober, strak en stijlvol

Regie: Guillaume Nicloux

Met: Pauline Etienne, Louise Bourgoin, Isabelle Huppert, Martina Gedeck, Françoise Lebrun

Duur: 114 minuten

Midden achttiende eeuw: de zestienjarige Suzanne wordt, min of meer vrijwillig, novice. Zij is weliswaar erg gelovig, maar ze beschouwt het klooster toch eerder als een soort wachtruimte tot er een huwelijkskandidaat opdaagt. Eerst moeten haar twee zussen uitgehuwelijkt worden. Ondertussen maakt Suzanne achtereenvolgens kennis met drie moeder-oversten, die respectievelijk begripvol, ronduit wreedaardig en uiteindelijk hysterisch verliefd zijn. De druk, zowel van haar moeder als van de kloosterzusters, om effectief in te treden en haar geloftes af te leggen, wordt steeds groter. Tegelijk groeit bij Suzanne het besef dat zij geen non wil worden. Of toch zeker niet wil blijven.

Regisseur Nicloux heeft van deze nieuwe adaptatie - Jacques Rivette verfilmde de roman reeds eerder in 1966 - een sobere en strakke, maar ook visueel elegante en stijlvolle kostuumfilm gemaakt. Een religieuze thriller, waarin hij het titelpersonage meer als een weerspannige rebel dan als machteloos slachtoffer portretteert, en die vooral gedragen wordt door een uitmuntende vertolking van actrice Pauline Etienne.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234