Maandag 05/12/2022

AchtergrondWK Voetbal

‘Het doel is duidelijk’: waarom de FIFA terechte kritiek wegwuift als westerse hypocrisie

Tijdens de oefenmatch tegen Egypte droeg Eden Hazard de One Love-aanvoerdersband nog. Beeld BELGA
Tijdens de oefenmatch tegen Egypte droeg Eden Hazard de One Love-aanvoerdersband nog.Beeld BELGA

‘Tegen de wil van de FIFA in’ zou de Rode Duivels-kapitein op het WK in Qatar de OneLove-armband dragen. Tot de voetbalbobo’s met een gele kaart dreigden. Toen vielen, samen met de armbanden, de maskers af. Tussen sport en politiek hoort een muur, zegt de FIFA - een principe dat ze zelf voortdurend met voeten treedt.

Michiel Martin

Tien Europese landen stelden in september dat ze op het WK in Qatar een speciale aanvoerdersband zouden dragen, die alle vormen van discriminatie aanklaagt. Acht van die landen kwalificeerden zich uiteindelijk. Zeven landen hielden hun ambitie tot aan de vooravond van de poulefase hardnekkig vol - Frankrijk gaf eerder al verstek uit ‘respect voor de cultuur’ in Qatar. Nul landen, zo lijkt het, zullen de zogenaamde OneLove-armband uiteindelijk gebruiken.

In een gezamenlijk statement stellen de voetbalbonden van Engeland, Wales, Denemarken, Duitsland, Nederland, Zwitserland en België dat ze “gefrustreerd zijn” maar toch zwichten voor de eis van de FIFA: voor eindtoernooien moet de kapitein “de armband die voorzien wordt door de FIFA dragen”. Geldboetes wilden ze met plezier slikken. Maar een gele kaart voor de aanvoerder niet.

De hetze doet denken aan het voorbije EK. Toen was er ook veel te doen over regenboogvlaggen - gericht aan Hongarije - en kraakte UEFA uiteindelijk onder de druk van de publieke opinie. Maar dat was Europa, dit is de wereld, en daar weegt de eurocentrische blik minder door.

Vooral vanuit die hoek wordt de controverse rond dit WK gevoed, met aanklachten over arbeidsomstandigheden en lgbtqi+-rechten. De OneLove-armband gold als moreel vingertje richting Qatar, en is vakkundig geamputeerd.

“Eerst trok de FIFA een streep door een miljoenenovereenkomst met Budweiser (door bierverkoop aan de stadions te annuleren, MIM) en nu dit”, zegt professor sportmanagement Bram Constandt (UGent), die stelt dat FIFA zich plooit naar de wensen van Qatar.

Hoezo, sport en politiek gescheiden?

Voetbal en politiek dienen strikt gescheiden te zijn, is nochtans een visie die de FIFA al lang propageert. Maar dat bleek al vaker een illusie te zijn. Hoe verklaar je anders dat een land zonder voetbalcultuur een WK organiseert? Dat een Franse ex-president - Nicolas Sarkozy - verwikkeld is in een corruptiezaak, omdat bij de toewijzing van dit WK stemmen naar Qatar zouden zijn gegaan in ruil voor de aankoop van Franse straaljagers? Dat elf Iraanse spelers maandag het volkslied niet meezongen als steunbetuiging aan demonstranten in hun thuisland?

Volgens Constandt doet dat zelfs niet ter zake. “Mensenrechten zijn universeel vastgelegd en dus geen politiek statement.” Er valt volgens hem zeker een boompje op te zetten over de hypocriete houding van het Westen - ook Peter Bossaert, CEO van de voetbalbond, heeft het over een spreidstand tussen “gasdeals sluiten” en “regime aanklagen”.

Maar, zo meent Constandt: “Dat ontslaat een sportfederatie niet ineens van haar engagementen. De FIFA zet terechte kritiek hier veel te makkelijk weg als westers superioriteitsdenken.” Het doel is volgens hem duidelijk: “Qatar te vriend houden. In die zin is de FIFA zelf de grootste politieke speler in dit verhaal.”

Een compensatiefonds voor arbeidsmigranten zou volgens Bossaert wel in een finale fase zitten. “We horen inderdaad van de voetbalbonden dat de FIFA dat zegt”, aldus Wies De Graeve, directeur van Amnesty International Vlaanden, die al langer aan dat zeel trekt. “Maar een concreet engagement hebben wij nog steeds niet gehoord, noch een concreet bedrag.”

Supporters in het stadion tijdens de wedstrijd tussen Iran en Engeland.  Beeld AFP
Supporters in het stadion tijdens de wedstrijd tussen Iran en Engeland.Beeld AFP

Pijnlijk voor België

Dat ook het woord ‘Love’ uit de kraag van de uitshirts van de Rode Duivels verdwijnt, maakt de knieval voor België nog wat pijnlijker. Al maanden spint de voetbalbond een narratief waarbij niet hun af- maar aanwezigheid een hefboom van verandering kan zijn in Qatar. De armband zou er “tegen de wil van de FIFA in” sowieso komen, zei Bossaert eerder in De afspraak. Dat de FIFA zondag een sportieve sanctie op tafel legde, noemt hij nu een “ongekende maatregel” en “de ultieme troefkaart”.

Die beslissing valt volgens Bossaert moeilijk los te zien van de speech van FIFA-baas Gianni Infantino. Na eerder al een brief te sturen naar deelnemende WK-landen om tijdens het toernooi te focussen op voetbal in plaats van mensenrechten, ging hij dit weekend fel tekeer tegen de “hypocrisie” en “dubbele moraal” van het Westen.

Ondanks de uitval van Infantino kan de houding van FIFA vooral op onbegrip rekenen. “Teleurstellend”, schrijft minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (cd&v) op sociale media, waar vooral het cynisme overheerst. Zo ziet VRT-anker Riadh Bahri het bewijs dat de voetbalwereld geen bondgenoot is van de queer-gemeenschap. “Liever deze duidelijkheid dan valse symboliek. We zijn geen groep om te instrumentaliseren om zieltjes te winnen of likes te scoren.”

Daarin zit ook een sneer naar de voetbalbonden. Wies De Graeve vindt het echter moeilijk om hen met de vinger te wijzen. “Ze hebben de voorbije maanden oprecht geprobeerd om druk te zetten, en ik snap dat ze nu voor een moeilijke keuze staan.”

De enige juiste vingerwijzing is volgens hem die richting de FIFA. “De organisatie leeft haar eigen waarden niet na”, zegt De Graeve, verwijzend naar het feit dat de FIFA in 2017 een officieel engagement opnam in de strijd voor mensenrechten. “Nu doet het alsof voetbal in een vacuüm plaatsvindt.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234