Maandag 21/09/2020

Opinie

Het democratische gehalte van de sociale verkiezingen is ver zoek

Egbert Lachaert en Vincent Van Quickenborne (Open VLD)Beeld Belga/Bas Bogaerts

Vincent Van Quickenborne en Egbert Lachaert zijn Open Vld-Kamerleden. Van Quickenborne is ook voorzitter van de commissie Sociale Zaken.  

In mei 2016 vinden de sociale verkiezingen plaats. Wij plaatsen vraagtekens bij het democratisch gehalte van die verkiezingen. Zo kunnen slechts drie vakorganisaties lijsten indienen, is de lijststem veel te dominant en worden er geen inspanningen geleverd voor meer gendergelijkheid.

De sociale verkiezingen zouden een vierjaarlijkse democratische hoogmis moeten zijn. Het personeel in ondernemingen boven de vijftig werknemers kan kiezen wie hen zal vertegenwoordigen in een Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk. In bedrijven met meer dan honderd werknemers verkiezen die laatste ook afgevaardigden voor de ondernemingsraad. De Kamer bespreekt momenteel het akkoord dat de sociale partners onderling sloten over de organisatie van de sociale verkiezingen in mei 2016. Volgens ons missen de sociale partners kansen om te pleiten voor echte democratie in de ondernemingen en meer gendergelijkheid.

Lijststem

Vooreerst bepalen de vakbonden zelf, en niet de werknemers, wie uiteindelijk zal verkozen zijn op een kandidatenlijst. Dit omdat de lijststem bij de sociale verkiezingen een nog veel groter gewicht heeft dan bij parlementsverkiezingen, ten nadele van de naamstem. Zo vervallen de naamstemmen als je ook een lijststem geeft. Bij parlementsverkiezingen is dat omgekeerd.

Nog stuitender: bij sociale verkiezingen wordt het aantal lijststemmen vermenigvuldigd met het aantal mandaten dat de lijst behaalde, en vervolgens verdeeld over de hoogst geplaatste kandidaten. Bij parlementsverkiezingen wordt het aantal lijststemmen gehalveerd, alvorens kandidaten hoog op de lijst te bevoordelen.

Wij pleiten er voor om, zowel bij sociale als parlementsverkiezingen, de lijststem gewoonweg af te schaffen. Deze geeft de partij of vakbond immers te veel invloed op wie zal 'zetelen', ten koste van de stemgerechtigde.

Ten tweede stellen we vast dat de sociale partners geen enkele inspanning doen om beide geslachten een gegarandeerde stem te geven in de ondernemingsraden en comités. Een lijst indienen met enkel mannen? Geen enkel probleem! Dat is niet meer van deze tijd.

Bij parlementsverkiezingen moet het aantal mannelijke en vrouwelijke kandidaten gelijk zijn, en mogen de eerste twee plaatsen niet bezet worden door personen van hetzelfde geslacht. Daar moeten de vakbonden wat ons betreft een voorbeeld aan nemen. In tal van cao's en wettelijke bepalingen wordt meer gendergelijkheid nagestreefd, maar als de daad bij het woord moet worden gevoegd, geven de bonden zelf voorlopig niet thuis.

Ten derde merken we op dat niet iedereen zich kan kandidaat stellen. Enkel de representatieve vakbonden mogen lijsten indienen. En representatief, dat betekent dat je deel moet uitmaken van de Nationale Arbeidsraad. Lees: enkel als je lid bent van een van de drie klassieke vakorganisaties, kun je jezelf kandidaat stellen bij de sociale verkiezingen. Dat is zoals partijen verbieden bij een parlements- of lokale verkiezing. Weinig democratisch dus.

Anders en beter

Het kan anders. Waarom laten we sociale verkiezingen niet organiseren van onderen uit, van op het niveau van het individueel bedrijf? Het moet daarbij mogelijk zijn een drempel in te stellen om te beletten dat elkeen een lijst zou indienen. Maar die drempel moet haalbaar zijn, zodat er nieuwe vertegenwoordigers met andere inzichten zich kandidaat kunnen stellen.

Tot slot vragen we ons af waarom er geen sociale verkiezingen worden georganiseerd bij de overheid, of overheidsbedrijven zoals NMBS, Proximus of Bpost. De overheidsvakbonden genieten daar een quasi-monopolie, waarbij vertegenwoordigers geen enkele verantwoording moeten afleggen aan de basis. Als zij beslissen het spoor - en bij uitbreiding het land - voor een zoveelste keer lam te leggen, kunnen de personeelsleden hen daarvoor, indien gewenst, niet afstraffen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234