Donderdag 26/05/2022

NieuwsJonge kinderen en covid

Het coronavirus raast door de lagere scholen. Hoe erg is dat?

null Beeld Tim Dirven
Beeld Tim Dirven

Klas na klas gaat in quarantaine en het aantal besmettingen ligt bovengemiddeld hoog in het lager onderwijs. Maar wat weten we inmiddels over de impact daarvan op de pandemie, en op de kinderen zelf?

Dieter De Cleene

Het aantal besmettingen ligt in de lagere scholen dubbel zo hoog als het Vlaamse gemiddelde. Volgens biostatisticus Geert Molenberghs (KU Leuven/UHasselt) maakt dat van jonge kinderen een motor van deze vierde golf. “Ze vormen een silo waarin het virus lustig kan rondgaan om dan over te springen naar de rest van de maatschappij.”

De expertengroep GEMS pleitte daarom al voor mondmaskers vanaf 9 jaar, in een poging de circulatie wat in te dijken. Molenberghs is ook voorstander om kinderen van 5 tot 11 jaar te vaccineren, als het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) daarvoor het licht op groen zet. Ook minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) toonde zich al voorstander.

Is dat ook in het belang van de kinderen zelf? Bij jonge kinderen verloopt een Covid-19-besmetting doorgaans mild. Maar wat betekent dat concreet?

Sciensano verzamelt geen data specifiek voor de groep van 5 tot en met 11 jaar, die binnenkort wellicht voor vaccinatie in aanmerking komt . De Nederlandse kinderarts en epidemioloog Patricia Bruijning (UMC Utrecht) maakte de oefening wel voor Nederland, ter voorbereiding van een advies rond kindervaccinatie.

Van alle gezonde 5- tot 11-jarigen belandde tot dusver één op de 28.000 kinderen in het ziekenhuis. “Het gaat dan om een ziektebeeld dat vergelijkbaar is met wat we bij volwassenen zien, met bijvoorbeeld ernstige benauwdheid bij het ademen”, zegt Bruijning. Voor gezonde kinderen is het risico om bij infectie in het ziekenhuis te belanden één op de 6.000 tot één op de 17.000 (het precieze cijfer is onduidelijk omdat sommige kinderen in het ziekenhuis belanden mét, maar niet door een covidinfectie). Voor kinderen met een verhoogd risico is die kans ongeveer dertig keer groter. Het gaat dan bijvoorbeeld om kinderen met aangeboren hartafwijkingen of een ernstig verminderde longfunctie.

Complicaties

Soms worden kinderen getroffen door een acute ontstekingsziekte in het hele lichaam, het zogenoemde Multisystem Inflammatory Syndrome in Children (MIS-C). “Dat zien we bij ongeveer één op de 3.000 à 4.000 kinderen, wat het de belangrijkste complicatie bij kinderen maakt”, zegt kinderarts en Covid-19-onderzoeker Levi Hoste (UZ Gent). “Ongeveer twee derde van die kinderen moeten dan op de afdeling intensieve zorg worden opgenomen. Gelukkig kunnen we MIS-C goed herkennen en behandelen. De meeste patiëntjes kunnen na een week tot tien dagen het ziekenhuis verlaten.”

Het bijzondere aan MIS-C is dat het niet de kinderen met een risicoprofiel treft, maar gezonde kinderen, die vaak zelfs een milde of asymptomatische infectie hebben doorgemaakt. “We tasten in het duister over hoe dat komt”, zegt Hoste. “De ontstekingsreactie treedt vaak een paar weken na de besmetting op, en we weten niet wie vatbaar is.” Hoste schat dat het in België tot dusver om ruim tweehonderd kinderen gaat.

Net als volwassenen kunnen kinderen langere tijd klachten overhouden aan een besmetting. In een recent rapport over long covid verwijst het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) naar Britse cijfers. Daaruit blijkt dat 7 procent van de kinderen jonger dan 12 jaar tot drie maanden na de besmetting nog klachten zoals vermoeidheid en kortademigheid meldt. “De kennis hierover is nog zeer beperkt”, zegt Hoste. “Sommige studies vinden lagere percentages, andere hogere, wat het lastig maakt om er beleid op te baseren.”

Uit een recente studie in vakblad Nature Medicine blijkt dat kinderen heel zelden aan Covid-19 overlijden. Op basis van data uit het Verenigd Koninkrijk schatten de onderzoekers het risico voor de groep jonger dan 18 jaar op twee op een miljoen. Het risico neemt toe met de leeftijd en is groter bij kinderen met onderliggende aandoeningen. Voor kinderen jonger dan 10 jaar is het risico om aan een infectie te overlijden eerder één op een miljoen.

Hartontsteking

Uit de data die vaccinproducent Pfizer aan het EMA en de Amerikaanse geneesmiddelenwaakhond FDA bezorgde, blijkt dat de vaccins 90 procent doeltreffend zijn in het voorkomen van symptomatische Covid-19 bij kinderen. De studies vonden bij ruim 1.500 kinderen die het vaccin kregen, geen ernstige bijwerkingen. Maar de meest gevreesde bijwerking, een ontsteking van het hartweefsel of zogenoemde myocarditis, is wellicht zo zeldzaam dat de bestudeerde groep te klein was om ze op te pikken. Verdere opvolging tijdens de vaccinatiecampagne moet dat uitwijzen.

Jonge mannen lopen na vaccinatie wel een hoger risico op myocarditis. Een vorige maand in het New England Journal of Medicine gepubliceerde Israëlische studie bij 2,5 miljoen gevaccineerden ouder dan 16, vond 2,1 gevallen per 100.000. Bij mannen tussen 16 en 29 jaar ging het om 10,7 gevallen per 100.000, vrijwel allemaal mild of matig ernstig. Een tweede studie in het NEJM vond 13,7 gevallen per 100.000 bij jongens van 16 tot 19.

Hoe dat precies bij kinderen jonger dan 12 zit, is nog onduidelijk. Sommige cardiologen vermoeden dat het risico groter is bij pubers en adolescenten omdat testosteron een rol lijkt te spelen. Vaccinoloog Pierre Van Damme (UAntwerpen) wijst erop dat de dosis voor kinderen jonger dan twaalf is gereduceerd tot een derde. “Ook daardoor verwacht je bij kinderen een lager risico.”

In het Amerikaanse magazine Time legt arts Ashish Jha (Brown University) uit waarom hij zijn negenjarige zoon zal laten vaccineren, en hij raadt andere ouders aan hetzelfde te doen. Jha gaat ervan uit dat het risico op myocarditis bij kleine kinderen erg laag is. Bovendien kan ook een covidinfectie tot myocarditis leiden. Een Amerikaanse studie kwam deze zomer tot een schatting van 45 gevallen per 100.000 infecties bij jongens van 12 tot 17 jaar. En terwijl zo’n ontsteking na vaccinatie doorgaans mild verloopt, is ze bij infectie vaker ernstig, argumenteert Jha.

Nadat een expertenpanel van de FDA al oordeelde dat de potentiële voordelen groter zijn dan de nadelen, adviseerden de Centers for Disease Control and Prevention (CDC) begin deze maand ook om 5- tot 11-jarigen te vaccineren. Ze gaan ervan uit dat de risico’s op ernstige complicaties bij een covidinfectie groter zijn dan het risico op bijwerkingen van vaccinatie, inclusief myocarditis.

Vaccinatiegraad opkrikken

Bruijning waarschuwt ervoor om de Amerikaanse afwegingen door te trekken. “Het aantal gehospitaliseerde en overleden kinderen ligt er veel hoger dan in Europese landen. Vermoedelijk komt dat doordat meer kinderen er een verhoogd risico lopen, bijvoorbeeld door ernstig overgewicht.”

Een expertenteam van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde, waar Bruijning deel van uitmaakt, werkt aan een advies rond kindervaccinatie. “Het advies is nog in voorbereiding. De consensus is dat vaccinatie in het medisch belang is van kinderen met een risicoprofiel. Maar of dat voor alle gezonde kinderen zo is, is vooralsnog niet duidelijk.” Ook de Belgische Vereniging voor Kindergeneeskunde zit voorlopig op die lijn. “Voor een gezond, jong kind, lijkt vaccinatie om ziekte te voorkomen ons op dit moment niet in het belang van het kind zelf”, zegt voorzitter Marc Raes.

De kinderartsen willen graag nog wat meer gegevens over mogelijk zeldzame bijwerkingen zoals myocarditis zien. Aangezien de vaccinatiecampage in de Verenigde Staten al volop loopt, zullen die data er binnenkort zijn. Daaruit zal wellicht ook blijken of de vaccins beschermen tegen MIS-C. “We weten dat de vaccins tegen ernstig ziekteverloop beschermen, maar dat blijkt op zich dus niet gelinkt met MIS-C”, zegt Bruijning. “Als blijkt dat vaccinatie daartegen beschermt, zou dat een goede reden voor vaccinatie in het belang van het kind zelf zijn.”

Bij de beslissing om kinderen jonger dan 12 jaar al dan niet te vaccineren, spelen nog andere argumenten. Zoals het risico dat besmette kinderen vormen voor hun omgeving en hun rol in de pandemie. “De groep van 5 tot 11 jaar is cruciaal om een veel hogere vaccinatiegraad te bereiken”, zegt Molenberghs. Ook vaccinoloog Pierre Van Damme (UAntwerpen) zit op die lijn. “Vanuit volksgezondheidsperspectief kan je niet anders dan gaan voor vaccinatie. Bovendien is die vaccinatie de beste optie om scholen en klassen open te houden, en dit ook op langere termijn. Dat komt ook het welzijn van de kinderen ten goede.”

Experts wezen al op de positieve effecten van vaccinatie in het middelbaar onderwijs, waar het aantal besmettingen vier keer lager ligt dan in het lager onderwijs. Raes: “Als vaccinatie ertoe kan bijdragen dat kinderen een normaler leven kunnen leiden, zou je het niet zozeer kunnen beschouwen als een maatregel voor hun fysieke gezondheid, maar voor hun mentaal en sociaal welzijn.”

Als het virus op lagere scholen zo welig tiert, heeft vaccinatie dan nog wel veel zin? Hoeveel kinderen inmiddels al besmet zijn geraakt, is moeilijk te zeggen. “Volgens ruwe schattingen ongeveer een derde”, zegt Molenberghs. “Maar door de opkomst van de nieuwe varianten betekent dat niet dat wie in 2020 al besmet raakte automatisch immuun is.”

Individu versus collectief

Voor sommigen wringt het om kinderen in te zetten als ‘middel’ om de pandemie te bedwingen. Al is dat op zich niet uniek. In het Verenigd Koninkrijk krijgen kinderen een griepvaccin aangeboden, ook om de verspreiding onder ouderen tegen te gaan. Sommige landen wachten niet op de goedkeuring door het EMA. Sinds maandag is het in de Oostenrijkse hoofdstad Wenen mogelijk om 5- tot 11-jarigen te laten vaccineren. Volgens de krant Der Standard waren alle beschikbare slots meteen volgeboekt.

Ook bij ons krijgen sommige kinderen al een zogenoemd ‘off label’-vaccin, zonder officiële goedkeuring, maar enkel als ze een risicoprofiel hebben. Als het EMA oordeelt dat het vaccin voor kinderen veilig en doeltreffend is, is het aan de Hoge Gezondheidsraad om te bepalen of vaccinatie voor alle kinderen wenselijk is. “De discussie over het individuele versus het collectieve belang zal daarbij een belangrijke rol spelen”, denkt Van Damme.

“Als het EMA oordeelt dat het veilig is, zie ik geen reden om het niet aan te raden”, zegt kinderarts An Bael, voorzitter van de Vlaamse Vereniging voor Kindergeneeskunde. “De medische baten voor gezonde kinderen zijn wellicht beperkt. Maar door je kind te laten vaccineren, bescherm je ook kwetsbare volwassen en kinderen met een hoger risico - die je nooit allemaal met zekerheid kunt identificeren en die misschien niet optimaal reageren op het vaccin. Ik verwacht dat de geesten hierover wel zullen rijpen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234