Vrijdag 26/02/2021

Het cassandracomplex van Peter Mertens

Een snoeiharde kritiek op het casinokapitalisme geschreven door een communist prijkt op de derde plaats van de boekentoptien. Nog nooit vertoond. 'Hoe durven ze?' van PVDA-voorzitter Peter Mertens is dan ook meer dan een partijdig kleinlinks pamflet. Karl van den Broeck

a het debacle van de Derde Weg ontstond in heel wat van de ons omringende landen een krachtig alternatief links van de sociaaldemocratie: in Duitsland maken Die Linke furore en in Nederland is de SP van Emile Roemer volgens de peilingen de grootste partij van het land.

In België is klein links nog hetzelfde als ten tijde van Groenten uit Balen: luidruchtig, maar minuscuul.

Er zijn verschillende redenen waarom de - in oorsprong maoïstische - PVDA niet aan de bak komt. De partij werd decennialang geleid door gestaalde partijkaders als Kris Merckx en Ludo Martens. Die zwoeren bij vertrouwde communistische recepten zoals nationaliseringen en een centraal gestuurde planeconomie. Ze wantrouwden het burgerlijke 'parlementalisme' en bleven dikke vriendjes met vreselijke regimes in Noord-Korea. Ze kregen ook nooit een kritisch woord over hun lippen over de historische gruwelen van het stalinisme en het maoïsme.

In 2008 wordt de veertiger Peter Mertens voorzitter van de PVDA. Hij zweert het stalinisme en het maoïsme af en voert een politiek die dicht bij de mensen staat. In wijken, aan fabriekspoorten, via de praktijken van Geneeskunde voor het Volk.

Mertens blaast ook de studiedienst van zijn partij nieuw leven in. De afgelopen jaren leverde die met de regelmaat van de klok studies af die de goed-nieuws-show van de regeringen Verhofstadt, Leterme, Van Rompuy en Di Rupo doorprikken. Zo haalden de PVDA-studaxen als eersten de notionele intrestaftrek onderuit. Deze gunstmaatregel voor het bedrijfsleven zuigt de schatkist leeg en leidt niet tot meer werkgelegenheid. Zelfs EU-commissaris Karel de Gucht, een van de architecten van het model, sluit zich tegenwoordig bij die kritiek aan.

Besparingsevangelie

De PVDA onthulde ook dat de grootste bedrijven van het land nagenoeg geen belastingen betalen, terwijl kleinere KMO' s, zelfstandigen en loontrekkenden kreunen onder de belastingdruk. Ook de kritiek op het energiebeleid is goed onderbouwd en brengt Electrabel regelmatig in verlegenheid.

In zijn boek Hoe durven ze? De euro, de crisis en de grote hold-up (dat deze week zijn zesde druk beleeft en tussen de kookboeken in de top-3 staat) analyseert Peter Mertens de oorzaken van de huidige crisis. Hij roeit tegen de stroom in met stellingen die haaks staan op het huidige besparingsevangelie dat in heel Europa wordt beleden.

Een cijfer doet daarbij huiveren: tussen 1997 en 2007 stegen de bedrijfswinsten wereldwijd van 570 miljard dollar naar 1.300 miljard dollar. De bankencrisis deed ze weer dalen naar 640 miljard, maar in 2011 waren ze opnieuw groter dan ooit tevoren: 1.470 miljard dollar. Die winsten gaan steeds meer naar dividenden in plaats van naar investeringen. Bovendien betalen de bedrijven steeds minder belastingen. "De speculanten zijn de grote winnaars van de crisis. De rijken worden rijker, de armen armer. Daar word ik kwaad van", zegt Mertens. "Hoe durven ze?"

Engerds

Mertens dient ook Bart De Wever van antwoord. Hij huivert van de liefde van de N-VA-voorzitter voor engerds als Edmond Burke (die het gewone volk "a swinish multitude" noemde) of Theodore Dalrymple (die volhoudt dat verschoppelingen zelf voor hun eigen miserie kiezen). Bovendien maakt hij brandhout van het laisser faire-liberalisme van het door de N-VA bewierookte VOKA.

Hij hekelt de sympathie van de Vlaamse werkgevers voor de fundamentalistische theorieën van Ayn Rand ("de deugd van de hebzucht"). Mertens noemt zich een complexloze Vlaming, maar toch blijft hij ver van het nationalisme van De Wever ("De voorgangers van de N-VA hebben geen moer gedaan voor de sociale zekerheid") Hij fileert de retorisch ijzersterke columns van De Wever en ontmaskert hem als een conservatieve elitarist met weinig fiducie in de 'gewone man', terwijl het precies die 'gewone man' is die hem vandaag op handen draagt.

In Hoe durven ze? voert Peter Mertens het ideologische debat met verve. Zijn oogst steeds meer lof bij opiniemakers van uiteenlopende strekking: van Jan Blommaert over Paul Goossens en Dimitri Verhulst tot Rik Van Cauwelaert (!). Het boek is verre van wereldvreemd. Dat maakt de schok alleen maar groter. Mertens gebruikt de bevindingen van mainstreamdenkers als bron. Dat er niet naar hem geluisterd wordt door 'de markten' en door de trojka die vorige week Griekenland op de knieën dwong, is niet verwonderlijk. The medium is nog altijd the message en Mertens is in dit verhaal een hedendaagse Cassandra. Maar dat de gelijklopende analyses van mensen als Paul De Grauwe, Joseph Stiglitz of Paul Krugman steeds gehoor krijgen, is onthutsend.

Het grote probleem met dit boek is dat het Socialisme 2.0 dat erin wordt gepromoot, nog erg vaag klinkt. De PVDA heeft de oude communistische recepten afgezworen, maar steunt zijn nieuwe recepten op een lege slogan: "Het Socialisme 2.0 zal kleurrijk, divers en duurzaam zijn of het zal niet zijn. Vage paragrafen over "een getrapt democratisch systeem" voor economische planning, ruiken naar oude wijn in nieuwe zakken.

Enkel het pleidooi voor de invoering van een miljonairstaks, lijkt goed onderbouwd. Die kan in België jaarlijks 8,7 miljard euro opbrengen. Dat is meer dan de helft van de begrotingsinspanning van Di Rupo I. En wie stelde onlangs de Buffet Rule voor? President Obama. Ook een communist?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234