Vrijdag 18/10/2019

In de ban van Lotto

Het café van 68 miljoen?

Beeld Jonas Lampens

Wie won gisteren de Super Lotto? Je zou kunnen gokken op een inwoner van het West-Vlaamse Deerlijk. Daar wint men al eens vaker. Ooit zelfs de grote pot. Was het de facteur? Het houdt de gemoederen al 25 jaar bezig. "Dat spelleke heeft hier al serieus zijn werk gedaan."

Het lijkt een nestkastje, maar in plaats van een vogel huist in het kleine doosje naast de toog van café Prins Albert het Grote Geluk. Ook deze ochtend zal waard Dion Vanovertveldt eerst de zes winnende cijfers van boven naar onderen aan het doosje kleven, opdat iedereen zijn geluk kan berekenen. Dan pas gaat de deur open.

En ook al was de trekking gisteren live te volgen, is Deerlijk al van internet voorzien en zit de winnaar al bij de bank, in Prins Albert zal het kroegvolk het verfrommelde, roze omrande formuliertje een laatste keer opdiepen om een laatste keer te controleren. Volgens Lotto was er gisteren luck in the air op vrijdag de dertiende, en al is Engels niet de voertaal in 't café, je weet maar nooit. Wie wint, dankt het bijgeloof, wie niet wint, zweert het af. "Ze zijn toch juust hè, Dion?"

Beeld Jonas Lampens

Brussels calling

Ergens eind de jaren tachtig waren ze in elk geval een keer juist. Op een moment dat de toenmalige patrons Pol en Maria het café doorgaven aan hun dochter Rita en haar man Luc, waren er ook groepen die in Prins Albert samen cijfertjes aankruisten. De brandweer hokte er samen, de duivenmelkers, en Deknudt, de lokale fabrikant van spiegels en kaders, speelde altijd met nummer zeven. Deerlijk laadde zich op vrijdag op, om op zaterdag te janken dan wel te vloeken.

Op een verwaaide dag in dat jaar staat Rita aan de bar als de telefoon rinkelt. Er speelt nooit muziek in het café, er is zelfs geen radio, en aangezien een hoorn toen nog een draad had, kon je als waardin niet wegglippen en luisterde het kroegvolk gewoon mee.

"Prins Albert, met Rita."

"Dag mevrouw."

Enig ongemak, 't is Brussel aan de lijn.

"Ja, meneer."

"De Loterij hier. We kunnen u melden dat de grote speelpot dit weekend is gewonnen in jullie café. De zes juiste cijfers leveren de winnaar 68 miljoen Belgische frank op."

Rita kijkt naar het houten doosje - acht-en-zes-tig mil-joen - en denkt: wie van onze klanten heeft dat lotje?

Ze haakt in.

"En, Rita, wa nieuws?"

Het nieuws gaat rond als was het een virus, en iedereen wil het weten: wie, in godsnaam, heeft dat gewonnen? Het is wachten op de winnaar. Maar in Prins Albert komt niemand het bewuste lotje valideren. Niemand.

Een paar dagen na de bekendmaking rinkelt opnieuw de telefoon, opnieuw Brussel: "Het bedrag is nog altijd niet opgehaald".

Rita denkt de winnaar te kennen. De facteur is al ruime tijd geen gedag meer komen zeggen. Hij is niet ziek, en hij is niet op reis. Waarom drinkt die hier geen pinten meer?

Een paar weken later, alweer telefoon: alles is geregeld. De bewuste winnaar heeft het spel verstandig gespeeld en bood zich rechtstreeks aan bij de Loterij in Brussel. En niet aan de houten toog bij Rita en Luc. De facteur komt op café, en Rita vraagt het discreet, maar wel op de man af: "Hebt gij, euh, allee, ge weet wel euh, dat geld gewonnen?"

Tot op de dag van vandaag weet in Deerlijk niemand wie eind jaren tachtig 68 miljoen Belgische frank won.

En tot op de dag van vandaag is het gokken naar de winnaar.

Een man die erin slaagt om in een tijdspanne van een uur zeven streekbieren te drinken, denkt het wel te weten: "Die van hierachter heeft rond die tijd plots zijn huis gerenoveerd en en passant de helft van de straat opgekocht. Geef toe, dat klopt toch niet? En hij gaat precies niet meer op café. Bang om te trakteren, kan niet anders. Geld verandert de mens. En het kan ook vriendschappen veranderen. En zeker de Lotto. Jammer dat we sommigen niet meer zien. Het is een spelletje, maar de gevolgen zijn vaak groot."

Het is ruim 25 jaar geleden en nog altijd lopen er verdachten rond.

Rita: "Dat houdt ons bezig".

Een paar jaar later, alweer telefoon. Zelf meespelend met een groep van in totaal zestig klanten, krijgt Rita op zondag een telefoontje van Lucien, een vaste klant. "We hebben er zes! We hebben er zes!"

Rita weet van niks. "Lucien, de duiven zijn net gelost, het is druk en ik hoor u niet goed. Wat zeg je?"

"Dat we er zes hebben, dedju! Zeven miljoen!"

Elk bijna 120.000 frank. Het vat wordt aangeslagen, en al komen de duiven nooit meer terug, dan kopen we er gewoon een paar nieuwe.

Maar alles verbleekt bij het mysterie van de onbekende winnaar. Wie, zeg het ons, wie?

Café Prins Albert is gestold in de tijd. Een huis als door een kind getekend: een deur, twee ramen en een vermoeid dak dat lichtjes doorbuigt. 'Supporterslokaal Deerlijk Sport', nog altijd.

Kon het café praten, de geschiedenis werd herschreven. Prins Albert kreeg zijn naam meer dan een eeuw geleden, toen de latere koning nog prins was.

Voor de Eerste Wereldoorlog werd het glas met zijn beeltenis in de toegangsdeur geplaatst. Het hangt er nog altijd. Je groet de vorst en je komt binnen.

Even loyaal aan het hof als royaal aan de kraan. Een plek waar het werkvolk tope tegare kwam en mannen met de rug van hun vuile handen het schuim uit hun snor wreven. De plek waar duiven werden gelost en het gemoed werd gelucht. Klavers troef en geef dingske nog iets van mij.

En al liet de Duitser in 1916 de boel sluiten, de Prins krabbelde overeind. Wever/barman Adolf 'Dolfke' Terryn neemt na WO I de zaak over.

Het is een eiland in de tijd, met de witte, kreupele gevel, donkerbruine stoelen, veel te bruine bieren en de ijle, wat gebroken stem van Berrie Callens. Een man, rijzig als een lantaarn, rond wie het mannenvolk zich verzamelt.

"Gij komt over de Lotto klappen? Ik zal u eerst iets anders zeggen. Luistert goed. Paus Pius XII, dat was de grootste klootzak die ik gekend heb. Ik kan het weten. Ik heb hem gezien. De lelijkaard. Maar soit, dat doet er hier niet toe." En hij lacht. Volgens Callens kan Pius XII onmogelijk de Lottowinnaar geweest zijn: "De klootzak was toen allang dood".

Is je tijd bij de Prins uitgezongen, dan lig je wat verderop. Vanuit het café zie je het kerkhof. Daar liggen de vrienden van Berrie, de klanten van Dion. Daar ligt het verleden van Prins Albert.

Berrie: "Het ligt daar vol miljonairs". Hij lacht. En een ander stuk meubilair valt in: "Ja, de Lotto, dat spelleke heeft hier al serieus zijn werk gedaan."

Prins Albert was de eerste plek in Deerlijk die het spel Lotto aanbood. Plots lagen er stylo's op de toog. Tot eind jaren zeventig zette de Nationale Loterij in op de klassieke tranches met biljetten. Maar onder druk van de almaar inventievere kansspelen in het buitenland, lanceert ook de Loterij in 1978 een nieuwkomer: Lotto. Gokkers kunnen voortaan zelf hun cijfers kiezen.

Na het bewind van Dolfke in Prins Albert neemt Paul 'Polleke' Veys, een neef van Adolf, de kroeg over. Hij maakt samen met zijn vrouw Maria van Prins Albert het bekendste café van Deerlijk. Met dank aan de Lotto.

Beeld © JONAS LAMPENS
Beeld Jonas Lampens

Gedoe met nummers

Wijlen Pol leeft alleen nog in de herinnering. Zijn vrouw Maria zit thuis in de zetel en strijkt met haar hand door het haar. "En zeggen dat er bij de start in '78 geen enkel café gei¿nteresseerd was in dat nieuwe kansspel. Mensen waren wantrouwig. Wat zou dat worden, dat gedoe met die zelfgekozen nummertjes? De Loterij gaf ons café de kans om een depot te beginnen. We kregen een procentje op de totale inzet, en gingen akkoord."

In Prins Albert werd veel vogelpik gespeeld - 'Grote Prijskamp. Kamping te 7u 's avonds' - maar de invoering van de Lotto was voor Pol en Maria het werkelijke schot in de roos. "Voor we het wisten, kwamen we personeel te kort om alle biljetten bij te houden", zegt Maria. "Dat was hier een overrompeling. En niemand die wist wat grote winst teweeg zou brengen in het dorp."

Vier jaar na de lancering van Lotto, in '82, antwoordt wijlen Pol in het West-Vlaams Advertentenblad op de vraag of er veel Lotto gespeeld wordt in het café: 'Ja veint, enorm vele, ge moet maar ne keer kijken naar de bedragen die wekelijks uitliggen, dat is geen klein bier, zulle!"

Deerlijk is een gemeente niet groter dan een dorp. In 1978 waren ze daar in de buurt van Kortrijk met precies 10.732. "En op z'n hoogtepunt haalden we tot 2.000 formulieren op", zegt Maria. "Wat zeg ik, misschien wel 2.500. Tot vrijdagmiddag kon je meespelen, nadien haalde een koerier alle formulieren op. Dat was toen ook een grote verantwoordelijkheid: beeld u maar in dat er een formuliertje ontbrak en net die de grote pot won.

In dat geval kwam er een agent om een proces-verbaal op te maken. Een agent! Maar allee, zo veel spelers, zo veel succes met de Lotto, dat had niemand gedacht."

2.500 formulieren, dat maakt dat één op de vier Deerlijknaren droomde van 't groot geld. Pol afficheerde de nummers, op het doosje dat er nog altijd hangt. En af en toe trok er eentje lijkbleek weg, en zat het spel op de wagen. "Ze zijn toch juust hè, Maria?"

De huidige patrons van het café, Jo en Dion, krijgen ook af en toe telefoon, net zoals dat op die dag eind jaren tachtig gebeurde. Drie jaar geleden, op 4 april 2012, stond Dion aan de tap en belde een klant. Weliswaar niet uit Brussel. "Dion, ik heb al vijf keer gekeken en ik denk dat het klopt. Ik heb geld gewonnen. Help mij!"

Dion raadt de persoon in kwestie aan om rechtstreeks met de Loterij contact op te nemen. De winst? 53.448 euro. "Dion, doe mij een plezier en zwijg erover tegen de andere klanten." Wat de waard ook doet. De winnaar gaat nog dikwijls een glas bier drinken in de Prins Albert, hij is er vaste klant. Alleen hij en Dion weten wat andere klanten niet weten.

Beeld Jonas Lampens

Je weet maar nooit

Het maakt de rol van de cafébaas er niet minder op. In een dorp waar het volk als klei aan elkaar hangt, kan één moment van onachtzaamheid een dynamiek in gang zetten die maar moeilijk is te stoppen.

Meent ge dat, Dion? In dat Advertentenblad van '82, kreeg Pol, de vroegere cafébaas, ook een vraag over een beeldeken in de kast achter de toog. Zijn antwoord: 'O ja wel here, we hebben dat ne keer gekocht van zwarten die daar mee leurden, maar het is wel een beetje de lijfspreuk van de cafébazen. Ge moet vele kunnen Horen, Zien en Zwijgen'.

Niet kunnen zwijgen durft al eens afgunst en jaloezie op te wekken. Ons kent ons in Deerlijk, en wie vervelende geldvragen na Lottowinst wilt ontwijken, doet er goed aan te zwijgen.

"Winnaars vergeten dat ze zelf snel anders bekeken worden", zegt een winnaar die zijn geheim amper met iemand deelde, en zijn naam hier dus liever niet ziet verschijnen. "Al bepaalt de grootte van de winst hoe fel er wordt gebabbeld. Ik hoorde mensen gokken naar de winnaar van de speelpot, terwijl ik het was, en ik wijselijk zweeg. Je kan er eens om lachen, om de Lotto, maar in een klein dorp als Deerlijk reikt de invloed soms ver. Ik ga discussies over geld nu altijd uit de weg."

Heel kort na de jackpot van 68 miljoen, is het weer prijs in Deerlijk. In '91 zit Marc Deplancke met het Lottoformulier in de hand de nummers te controleren op teletekst. Hij begint te zweten als hij vijf overeenkomende nummers ziet. Tot twee keer toe schakelt hij de televisie uit. Je weet maar nooit. Blijkt hij na twee keer controleren nog altijd vijf juiste cijfers te hebben. En het reservegetal, dat ook. Samen met zijn broer en vader had het trio elk 40 frank ingezet, op cijfers waar Marc al zijn hele leven mee speelt. Zijn vader belt: "Vijf en het reservenummer! Vijf en het reservenummer!"

Vader Deplancke rijdt meteen naar zijn andere zoon, Dirk, die als nieuwbakken zelfstandig hovenier ergens een haag staat te snoeien. "Dirk, we hebben er vijf!" Dirk laadt zijn materiaal op, plant een borstel in de aanhangwagen en rijdt vervolgens met zijn remorque, als was het een praalwagen, toeterend door Deerlijk. Iedereen kijkt toe: is Dirk zot geworden?

"We wonnen bijna vijf miljoen Belgische frank", zegt Marc nu. "Wat toen veel geld was. En dan begint het: wie houdt het lotje bij?"

Geld doet wat met een mens. En geld doet wat met het dorp. De drie Deplanckes worden uitgenodigd in Brussel. Ze gaan met de trein en de broers fungeren als bodyguard voor de vader, die het lotje in zijn jaszak angstvallig bewaakt. Op de trein wil Dirk naar het toilet. Vader verbiedt het: "Blijf hier! Zie dat ze mij overvallen. Ge blijft rond mij zitten tot in Brussel."

Eenmaal aangekomen in Brussel kijken de Deplanckes hun ogen uit. Dirk: "In de aankomsthal van een grootbank, ik weet niet meer welke, was alles met marmer bekleed. Ik had dat nog nooit gezien. Vroegen ze daar meteen onze identiteitskaarten. Wachtend in die enorme hal keek ik mijn ogen uit. We kregen een cheque op naam. Nadien, terug op de trein, was mijn vader nog nerveuzer. Opnieuw zaten mijn broer en ik rond hem. We mochten geen vin verroeren. Maar we hadden wel vijf miljoen op zak. Ik heb er met vrienden over gepraat, ook op café. Het bedrag was net klein genoeg om geen controverse uit te lokken."

Beeld Jonas Lampens

Duivelse zessen

Misschien is Deerlijk een mysterie rijker als er na de Super Lotto van gisteren vandaag een nieuwe miljonair is wakker geworden. Luc, de vorige baas in Prins Albert, zal bij het zien van de nummers kunnen zeggen wie wint. Hij weet nog altijd wie met welke nummers speelt.

Zouden ze in Prins Albert ook weten dat er bij een trekking op vrijdag de 13de altijd meer zessen uit de trommel rollen? De meest getrokken nummers op zo'n dag zijn 6, 16 en 36. Alsof de duivel er mee gemoeid is.

Het maakt Berrie Callens geen moer uit. Hij weet dat als de jackpot valt in Deerlijk, dat ze weer goed zijn voor een paar jaar palaveren, en uitkijken wie plots een nieuwe auto koopt. Misschien rijdt Dirk Deplancke weer met zijn borstel over het dorpsplein, krijgt Dion telefoon en vraagt Rita het nog eens aan de facteur: "Echt niet?"

Polleke, hij die jaren de boel in handen had, wist het al bij zijn afscheid. Hij zag hoe Lotto de mensen deed en nog altijd doet dromen, hoe geld over de tongen ging en die zes cijfertjes het lot van het dorp mee bepaalden, en dat nog doen.

In een afscheidsinterview, in een lokale editie van Het Nieuwsblad in augustus '90, zei Pol: "Als herbergier drijf je mee op de wolk der tijden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234