Zondag 29/11/2020

Het Bondmeisje, shaken and stirred

De Bond Girl: in de wondere wereld van de populaire cinema is zij een begrip. Maar is ze ook meer dan een smachtende bimbo? Aan de vooravond van de James Bond night in Cinematek: op zoek naar de ziel van het Bondmeisje.

De schuimende oceaan en een blonde schone in minuscule witte bikini die uit de golven oprijst. Al van bij de eerste James Bond-film was de reputatie van het Bondmeisje gevestigd. Honey Ryder heette ze, gespeeld door actrice Ursula Andress, de vleselijke garantie op een natte droom. Of, zoals Jeanette Winterson het ooit schreef in The Guardian: "Vermeld die ene scène in een gesprek en elke man begint zijn stropdas recht te trekken. Ook als hij die dag geen stropdas draagt."

Wat Winterson tot de evidente, maar vitale conclusie brengt: "Bond Girls are for lovemaking. Dat is hun eerste functie." Geen speld tussen te krijgen. Logisch ook, vindt Nicola Mazzanti, Bondkenner en conservator van de Cinematek, het Koninklijk Belgisch Filmarchief in Brussel. "Bond maakt onlosmakelijk deel uit van onze populaire cultuur en je kan er niet omheen dat die nog steeds patriarchaal is."

Het beeld van Honey Ryder was er ook een van onschuld, hoe ze na haar entree 'Underneath the Mango Tree' zong en schelpen van het strand opraapte. Helemaal geschapen naar het vrouwbeeld van die tijd. "De verschillende Bond Girls aan je geestesoog laten voorbijgaan, is als een blik werpen op seksuele mores van je eigen adolescentie, die van je ouders en je grootouders", schrijft Winterson. "Het is als een Pirellikalender van sociale verandering."

Bond Girls bleven dan ook geen onschuldige wezens. Neem nu Grace Jones in A View to a Kill uit 1985. Of Michelle Yeoh, gepokt en gemazeld in de wereld van martial arts-films, inTomorrow Never Diesuit 1997. Zij staan mijlenver af van "die bikini die uit het water kwam", zoals Halle Berry, Bondmeisje in Die Another Day uit 2002, Honey Ryder omschreef. Of, zoals Olga Kurylenko, die in Quantum of Solaceuit 2008 meespeelde, het ooit in een interview omschreef: "Ik ben blij dat ik in 2008 in een Bondfilm mag spelen, en niet in de jaren 70 in een kleine bikini aan de arm van Roger Moore moet hangen."

Barbara Broccoli, producer en mede-eigenaar van de Bondfranchise, gaat zelfs nog een stapje verder en noemt de Bondmeisjes - zelfs de allereerste - toonbeelden van feminisme. "Ze waren seksuele wezens, blakend van zelfvertrouwen, die donders goed wisten wat ze wilden. Voor mij waren het progressieve rolmodellen."

Ook Mazzanti vind dat je de Bondmeisjes niet zomaar mag wegzetten als hersenloze sekspoezen die evenzeer bij het Bonddecor hoorden als snelle wagens en martini's shaken not stirred. "De Bond Girls zijn meer dan lachende bimbo's. Ze zijn lachende bimbo's die schieten." Dat ze niet nalieten ook hun lijf in de strijd te gooien, ontkent hij niet. Maar volgens de conservator deed ook 007 zelve dat. "Bondfilms zijn niet los te denken van hun fysieke aspect. Sean Connery: dat was één brok testosteron. Een brok testosteron bovendien die zijn blote bast toonde. In die tijd was dat behoorlijk vooruitstrevend."

Altijd anders

Winterson gaat nog net dat stapje verder en poneert boud dat ook James Bond een Bondmeisje is. "In een Bondfilm is iedereen, man zowel als vrouw, een Bondmeisje. Iedereen is de patriarchale verpersoonlijking van het seksuele ideaal van zijn of haar decennium. Connery was de mainstream en glossy heruitvinding van de prototypische ruwe bolster, terwijl Roger Moore, de Cecil Parkinson aller Bonds, gestalte gaf aan het zoete tijdperk van de jaren 70 met zijn in drank gemarineerde feestjes."

Wel wringt er vanalles aan de theorie dat de Bondmeisjes niet enkel ter vermaak, maar ook ter lering ingezet werden. Dat wist Roger Moore, die van 1973 tot 1985 gestalte gaf aan de Britse geheimagent, al. "Elke nieuwe Bond Girlzegt op voorhand hetzelfde: mijn personage is helemaal anders dan dat van mijn voorgangsters. Tot je de film ziet: voor je het weet gaat het weer van 'Oh, James!'" Het is een feit: of ze nu good girl of bad girlis, altijd weer eindigt het Bondmeisje in de armen van 007. "Het behoort tot de formule", zegt Mazzanti. "Daar valt gewoon niet aan te tornen."

Op zich kan je dat deel van de Bondformule ook op twee manieren interpreteren, zoals Winterson schrijft. Ofwel zie je er het ultieme bewijs in dat Ian Fleming niet meer was dan een male chauvinist pigen de Bondmeisjes het excuus om zijn pornografische visie op de vrouw bot te vieren. Ofwel vallen de vrouwen bij bosjes voor Bond omdat hij nu eenmaal de ideale minnaar is, een man die weet wat vrouwen willen op seksueel vlak en er zijn hand niet voor omdraait hen dat ook te geven. De man, kortom, die elke vrouw verdient. Leuke bonus bovendien: ze hoeft na de seks niet hem te trouwen.

Hemden strijken

Hoe zoet die visie sommige feministen ook in de oren klinkt, Bonds definitie van de volmaakte vrouw, zoals zijn geestelijke vader Ian Fleming die in zijn boeken ook neerschreef, zet hen snel terug met de voetjes op de grond. "The ideal woman is somebody who can make sauce Bearnaise as well as love." Lees: een prinses in de keuken, een hoer in bed. Schrijfster en feministe Fay Weldon zei het ooit in The Sunday Telegraph: "De Bondmeisjes zijn ontsproten aan de fantasie van mannen, van de eerste tot de laatste. En de films zijn gemaakt om de vrouw op haar plaats te houden: aan de zijde van de man. Ze moeten ervoor helpen zorgen dat vrouwen de hemden van hun echtgenoot blijven strijken."

Soms zorgden de films er zelfs voor dat het de actrices zelf waren die na hun passage in een 007-saga de hemden van hun echtgenoten streken. Volgens sommigen bestaat er namelijk zoiets als de vloek van het Bondmeisje. Ursula Andress, Honor Blackman (Pussy Galore, een Bondmeisje met ballen én lesbische neigingen), Shirley Eaton (de met goudverf bestreken schone) en Barbara Bach uit The Spy Who Loved Me: nadat zij gestalte gaven aan een Bond Girl was het over en uit met de acteercarrière, of toch zo goed als.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234