Zaterdag 05/12/2020

Opinie

Het blijft oorverdovend stil over politiek in Calvo's constitutionele verhaal

Het lijkt alsof vooral burgers verantwoordelijkheid dragen. En dat terwijl burgerschap een door en door politieke kwestie is.Beeld Photo News

Pascal Debruyne is postdoctoraal onderzoeker bij OASeS (Universiteit Antwerpen).

'Verbinden of verdelen', daar gaat het over volgens Kristof Calvo (DM 23/8). De lijm tussen verschillende burgers in een superdiverse samenleving is het constitutioneel patriottisme. Calvo wil een cultuur opbouwen rond de grondwet en de onderliggende waarden. Een tweede volkslied en een participatief proces rond de preambule van de grondwet moet ons verbinden.

Een ondertekende burgerschapsverklaring moet het leerproces rond LEF symbolisch bekrachtigen. Calvo bouwt een nogal liberaal en steriel verhaal op rond verbindend burgerschap. Niet vreemd dat Open VLD zo enthousiast reageert. In zijn verhaal over constitutionele cultuur ontbreekt de alledaagse praktijk van burgerschap en de politieke dimensie van grondrechten. In een progressief-ecologisch verhaal zou dit centraal moeten staan.

Calvo had een verhaal kunnen vertellen over meervoudige identiteit, meertaligheid, integratie vanuit de alledaagse praktijk, over erkenning van wat jongeren allemaal kunnen. Dat zou pas een politieke vuist zijn tegen de grofgebekte en ronduit racistische retoriek in politieke middens.Beeld BELGA

Een ander verhaal

Onze samenleving is superdivers. Zoveel is duidelijk in het interview met Calvo (DM 20/8). Het interview wordt zinnig in zijn verhaal over voetballende jongeren op Mechelse pleinen waar hij soms spontaan mee gaat voetballen. Hij vertelt een verhaal over complexe identiteiten, waar etnie, jeugdidentiteit & voetbalidentiteit met elkaar kruisen. De etnisch steriele kijk verdwijnt hier letterlijk. Hij had nog over de complexe taalregisters kunnen spreken: de talige mengvormen die je hoort op die pleintjes. Alleen al bij Turkse jongeren in Gent is dat een mengvorm tussen Turks, Gents, Nederlands en Engels en wat Arabische termen.

Dat verhaal over meervoudige identiteit en meertaligheid toont aan dat er geen blauwdruk is voor integratie en inburgering. Jongeren zijn geïntegreerd in heel wat niches en talen. Dat staat haaks op de Vlaams-nationalistische benadering van 'inburgering' die beleidsmatig hegemonisch is geworden. Inburgering werd toenemend een neo-assimilationistisch model van taalverwerving en assimilatie op basis van een culturele canon. In het laatste decreet verdwijnt de verantwoordelijkheid van de ontvangende samenleving en het integratieverhaal zelfs letterlijk. De praktijk op Mechelse pleintjes vertelt ons dat burgerschap veeleer een praktijk is die ontstaat op plaatsen in stadswijken.

Vaker dan we denken, wordt daar een toekomstverhaal over superdiversiteit en solidariteit geschreven. Calvo had een verhaal kunnen vertellen over meervoudige identiteit, meertaligheid, integratie vanuit de alledaagse praktijk, over erkenning van wat jongeren allemaal kunnen; een kunnen dat al te vaak wordt genegeerd. Dat zou pas een politieke vuist zijn tegen de grofgebekte en ronduit racistische retoriek in politieke middens. De kloof tussen deze burgers en politiek ontstaat net daar waar de alledaagse praktijk van burgerschap niet wordt gezien, het kunnen niet wordt erkend, en deze burgers onzichtbaar blijven in de verhalen en het debat 'over hen', die vooral boven hun hoofden wordt gevoerd.

Lees ook

Interview in de weekendkrant met Kristof Calvo: "De progressieven zullen nooit de match van de angst winnen"

Grondrechten realiseren

Die praktijken van gedeeld burgerschap mogen dan een opstap zijn. De kern van het probleem voor veel kwetsbare burgers is het gebrek aan grondrechten. Deel uitmaken van een constitutionele cultuur is minder een zorg, dan de concrete praktijk van grondrechten realiseren. Dat is een politieke en maatschappelijke kwestie. "Education cannot compensate for society", zei de pedagoog Basil Bernstein in 1970. Hoeveel burgerschapseducatie en democratische vorming ook, die nodig zijn voor alle duidelijkheid, dat blijft ontoereikend zolang de samenleving en politiek uitsluiting, discriminatie en racisme in zich draagt en uitdraagt.

De theorie staat voor veel burgers haaks op de alledaagse praktijk die ze aan de lijve ondervinden. Hoe benader je een leerling die leert over pluralisme en democratie, maar zich behandeld voelt -of behandeld wordt- als een secundaire burger? Voor sommige burgers is de samenleving een dagelijkse leerschool over democratie en burgerschap, lang niet altijd op een positieve manier. Burgerschap is niet enkel een kwestie van eindtermen. Het gaat evenzeer over maatschappelijke doeleinden, zoals een praktijk van grondrechten realiseren.

De frustraties bij kwetsbare groepen (vooral met migratieroots) over hun behoren tot de politieke gemeenschap, ontstaat vooral in die kloof tussen de grondwettelijke rechten en hoe die in de praktijk worden gerealiseerd.Beeld photo_news

It's politics, stupid!

Het blijft oorverdovend stil over politiek in Calvo's constitutionele verhaal. Het lijkt alsof vooral burgers verantwoordelijkheid dragen. En dat terwijl burgerschap een door en door politieke kwestie is. Er gaapt een enorme kloof tussen de grondwettelijke rechten en hoe die in de praktijk worden gerealiseerd. De frustraties bij kwetsbare groepen (vooral met migratieroots) over hun behoren tot de politieke gemeenschap, ontstaat vooral in die kloof.

Zij ondervinden dagelijks aan de lijve de ongelijkheid die een reeks maatschappelijke instituties reproduceren. Een fatsoenlijke onderwijshervorming die meer gelijkheid genereert faalt al, om maar praktijktests niet te vermelden. Ontstaat daardoor niet het gevoel dat je niet écht deel uitmaakt van het geheel? Is verbinden niet de verbinding met grondrechten realiseren, en daardoor meer gelijkheid?

Een ernstige constitutionele cultuur, waar burgers deel van het geheel worden, ontstaat wanneer rechten overgaan van een papieren kwestie naar verworven rechten. Een traject rond constitutionele cultuur en democratie, participatie rond een preambule voor de grondwet zijn mooi meegenomen. Maar verbindend burgerschap in een superdiverse samenleving gaat over burgerschapspraktijken zichtbaar maken en grondrechten realiseren.

Een strijdvaardig middenveld en dito politiek zijn voor dat laatste belangijker dan het constitutioneel patriottisme.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234